I. TRƯỚC KHI ĐỌC

Câu 1: Bạn hiểu thế nào là trò lố? Trước một trò lố, người ta thường có những phản ứng như thế nào?

Soạn chi tiết:

“Trò lố" thường được sử dụng để chỉ các hành động, lời nói hoặc hành vi không chân thành, không chính xác hoặc không trung thực. Đây là những hành động hoặc lời nói được thực hiện với mục đích đánh lừa, gạt người khác hoặc tạo ra ấn tượng giả định.

Trước một trò lố, người ta thường phản ứng: hoài nghi, phẫn nộ, tức giận, mất lòng tin,...

Câu 2: Bạn đã biết gì về Phan Bội Châu và sự kính trọng mà nhân dân ta dành cho ông?

Soạn chi tiết:

Phan Bội Châu là một nhà cách mạng, nhà văn và triết gia nổi tiếng cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Ông khởi xướng nhiều phong trào chống lại sự thống trị của Pháp và Nhật, trở thành biểu tượng đấu tranh cho tự do và độc lập dân tộc. Ông được tôn vinh là nhà cách mạng vĩ đại, bảo vệ lẽ phải, và là biểu tượng của lòng yêu nước. Các tác phẩm của ông được coi trọng trong văn hóa và giáo dục Việt Nam.

II. ĐỌC VĂN BẢN

Câu hỏi: Đoạn mở đầu có gì đặc biệt? Chú ý những biểu hiện của sự trào lộng trong ngôn ngữ trần thuật.

Soạn chi tiết:

Đoạn mở đầu của văn bản "Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu" có tính chất trào phúng, mỉa mai cao độ. Tác giả đã sử dụng ngôn ngữ trần thuật đầy ẩn ý và sắc sảo để phê phán thực dân Pháp cũng như thái độ hèn nhát của những người Việt Nam thời bấy giờ.

Sự trào lộng được thể hiện qua cách dùng từ ngữ châm biếm, hình ảnh ẩn dụ, và cách kể chuyện có phần phóng đại, nhằm lột tả bản chất của nhân vật Va-ren và tình hình xã hội đương thời. Điều này không chỉ tạo nên giá trị nghệ thuật cho tác phẩm mà còn thể hiện rõ quan điểm và thái độ của Nguyễn Ái Quốc – tác giả văn bản – đối với các sự kiện lịch sử và nhân vật lịch sử được nhắc đến trong tác phẩm. Đây là một phương pháp hiệu quả để tác giả truyền đạt thông điệp của mình mà không cần phải nói một cách trực tiếp.

Câu hỏi: Hình dung cảnh tượng tân quan Toàn quyền đến Đông Dương.

Soạn chi tiết:

Khi tân quan Toàn quyền Pháp đến Đông Dương, có thể hình dung đến một cảnh tượng trang trọng và đầy ấn tượng. Đoàn rước lớn với sự tham gia của các quan chức thuộc địa và binh lính Pháp, diễu hành qua các con đường chính của thành phố. Người dân đứng hai bên đường, tò mò và có phần e dè, nhìn theo đoàn rước. Các tòa nhà chính phủ và công trình xung quanh được trang hoàng lộng lẫy, thể hiện sự quan trọng của sự kiện này và quyền lực của Pháp tại Đông Dương. Đây là biểu hiện của sự kiểm soát và ảnh hưởng của Pháp trong khu vực vào thời kỳ thuộc địa.

Câu hỏi: Có gì đặc biệt trong cách tác giả diễn tả thái độ của dân chúng?

Soạn chi tiết:

Cách tác giả diễn tả thái độ của dân chúng có những điểm đặc biệt sau:

• Sử dụng chi tiết miêu tả sinh động:

• Tả ngoại hình: “lúc nhúc đứng sắp hàng”,...

• Tả hành động: “kêu lên”, “thở dài”,...

• Câu văn: ngắn gọn, dồn dập, thể hiện sự sôi nổi, náo nhiệt của đám đông.

Tác giả đã không miêu tả trực tiếp thái độ của dân chúng mà qua hành động, lời nói, biểu cảm. Tác giả miêu tả thái độ của dân chúng một cách đa dạng, phong phú qua từng hành động, cử chỉ của họ. Cách tác giả diễn tả thái độ của dân chúng đã thể hiện thành công sự sôi nổi, náo nhiệt của đám đông, đồng thời thể hiện thái độ của dân chúng đối với Va-ren và Phan Bội Châu một cách sinh động, hấp dẫn.

Câu hỏi: Cách dẫn dắt sự theo dõi của độc giả ở đây có điểm gì đáng chú ý?

Soạn chi tiết:

Cách dẫn dắt sự theo dõi của độc giả ở đây có điểm đáng chú ý là:

• Ngôn ngữ sinh động:

Sử dụng ngôn ngữ giản dị, dễ hiểu.

Sử dụng câu hỏi tu từ để khơi gợi sự suy nghĩ của độc giả.

Giọng điệu mỉa mai, châm biếm.

• Cốt truyện lôi cuốn:

Xây dựng các tình huống bất ngờ, gay cấn.

Sử dụng các chi tiết hài hước, châm biếm.

Lồng ghép các thông tin lịch sử, chính trị một cách khéo léo.

=> Hiệu quả nghệ thuật:

Lôi cuốn sự chú ý của độc giả bằng ngòi bút tinh tế.

Thể hiện chủ đề tác phẩm một cách hiệu quả.

Gây ấn tượng sâu sắc cho độc giả.

Câu hỏi: Hình dung phản ứng của Phan Bội Châu.

Soạn chi tiết:

Phản ứng của Phan Bội Châu khi biết mình bị Va-ren lừa dối có thể là sững sờ, ngỡ ngàng vì Phan Bội Châu vốn tin tưởng Va-ren là người tốt, là nhà bác học uyên thâm, là người có thể giúp đỡ mình trong việc giải phóng Việt Nam.

Khi sự thật được phơi bày, Phan Bội Châu cảm thấy phẫn nộ, tức giận trước hành động lừa dối của Va-ren. Ông nhận ra Va-ren là kẻ lừa đảo, là tay sai của thực dân Pháp.

Sau khi trải qua sự phẫn nộ, Phan Bội Châu cảm thấy buồn bã, thất vọng. Ông tin tưởng Va-ren là người có thể giúp đỡ mình, nhưng ông đã bị lừa dối. Tác giả miêu tả sự buồn bã của Phan Bội Châu qua chi tiết “hình như lọt vào tai Bội Châu chẳng khác gì “nước đổ lá khoai”, “cái im lặng dửng dưng”,…

III. SAU KHI ĐỌC

Câu 1: Truyện ngắn Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu ra đời trong hoàn cảnh đặc biệt như thế nào?

Soạn chi tiết:

Truyện ngắn được viết vào năm 1925, khi Phan Bội Châu bị bắt giam và sắp bị đưa ra xét xử.

Hoàn cảnh lúc bấy giờ:

• Thực dân Pháp tăng cường khủng bố, đàn áp phong trào yêu nước.

• Phan Bội Châu bị bắt giam, dư luận Pháp và thế giới lên án hành động của thực dân Pháp.

• Va-ren, Toàn quyền Đông Dương mới, hứa hẹn sẽ cải thiện tình hình.

Câu 2: Tác phẩm được chia thành năm phần rõ rệt. Hãy khái quát nội dung của từng phần.

Soạn chi tiết:

• Phần 1 (Từ đầu đến "giam trong tử): Mở đầu.

• Phần 2 (Từ “Đến Sài Gòn" đến "vẫn nằm tù): Toàn quyền Va-ren và dân chúng.

• Phần 3 (Từ “Từ Sài Gòn" đến "vẫn nằm tù"): Toàn quyền Va-ren và triều đình An Nam.

• Phần 4 (Từ “Nhưng chúng ta” đến "hiểu Phan Bội Châu): Toàn quyền Va-ren và Phan Bội Châu.

• Phần 5 (Tử “Cuộc gặp gỡ” đến hết): Lời kể của nhân chứng.

Câu 3: Cảm hứng trào lộng được thể hiện ở những phương diện nào của tác phẩm?

Soạn chi tiết:

+ Cảm hứng trào lộng thể hiện ở nhan đề: hạ bệ một sự kiện chính trị thành những trò lố nực cười.

+ Cảm hứng trào lộng thể hiện qua việc xây dựng tình huống: tưởng tượng về cuộc gặp gỡ giữa hai bên, hai lực lượng đối địch.

+ Cảm hứng trào lộng thể hiện qua việc xây dựng nhân vật: dựng một chân dung hí hoạ về quan Toàn quyền Đông Dương.

+ Cảm hứng trào lộng thể hiện qua ngôn ngữ, giọng điệu: châm biếm, giễu nhại.

Câu 4: Tìm những chi tiết làm rõ sự tương phản giữa hai nhân vật Va-ren và Phan Bội Châu. Sự tương phản đó được thể hiện trên những bình diện nào?

Soạn chi tiết:

Câu 5: Câu chuyện tưởng tượng về việc Va-ren sang Việt Nam nhậm chức và gặp Phan Bội Châu được kể từ những điểm nhìn nào?

Soạn chi tiết:

+ Phần 1: Ngôi kể vô nhân xưng kết hợp với ngôi kể "chúng ta" thể hiện điểm nhìn của tác giả và những người cùng chí hướng đang hoạt động ở Pa-ri.

+ Phần 2: Câu chuyện được tiếp nối với nhiều điểm nhìn: điểm nhìn của Va-ren (lần đầu tiên được thấy một thành phố Đông Dương); điểm nhìn của người quan sát và kể chuyện ("Bỗng dưng tất cả dừng lại..."); điểm nhìn của đám đông dân chúng ("Gì thế nhỉ?..."); điểm nhìn của chú bé con, chị con gái, anh sinh viên, bác cu li xe, nhà Nho.

+ Phần 3: Ngôi thứ 3 (vô nhân xưng) – điểm nhìn của người kể chuyện.

+ Phần 4: Ngôi thứ nhất ("chúng ta") – điểm nhìn của tác giả.

+ Phần 5: Điểm nhìn của người kể chuyện; điểm nhìn của anh lính dông; điểm nhìn của "nhân chứng thứ hai".

Câu 6: Nêu cảm nhận của bạn về ngôn ngữ, giọng điệu của tác phẩm.

Soạn chi tiết:

Ngôn ngữ giản dị, sắc sảo, châm biếm.

Giọng điệu mỉa mai, châm biếm, đả kích.

Câu 7: Phần kết thúc của tác phẩm có điểm gì đáng chú ý? Theo bạn, còn có những phương án kết thúc nào khác có thể nghĩ đến (xét theo góc nhìn của người sáng tác)?

Soạn chi tiết:

• Phần kết thúc của tác phẩm Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu có những điểm đáng chú ý sau:

1. Mở ra viễn cảnh tươi sáng cho tương lai:

• Va-ren bị vạch trần bộ mặt lừa đảo, bẽ mặt trước dư luận.

• Phan Bội Châu và các nhà yêu nước khác tiếp tục đấu tranh cho độc lập dân tộc.

• Tác giả thể hiện niềm tin vào sự chiến thắng của chính nghĩa.

2. Tạo sự bất ngờ cho người đọc:

• Va-ren tưởng chừng như đã thành công nhưng cuối cùng lại thất bại thảm hại.

• Kết thúc mở ra nhiều suy nghĩ cho người đọc về tương lai của Việt Nam.

3. Phù hợp với chủ đề tác phẩm:

• Vạch trần bộ mặt lừa đảo của thực dân Pháp.

• Ca ngợi tinh thần yêu nước của Phan Bội Châu và các nhà yêu nước khác.

• Phương án kết thúc khác:

4. Va-ren tiếp tục lừa dối dư luận:

• Va-ren sử dụng thủ đoạn để che đậy sự thật, lừa dối dư luận.

• Phan Bội Châu và các nhà yêu nước tiếp tục đấu tranh nhưng gặp nhiều khó khăn.

• Kết thúc này thể hiện sự phức tạp của cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.

5. Phan Bội Châu được trả tự do:

• Nhờ sự can thiệp của dư luận quốc tế, Phan Bội Châu được trả tự do.

• Phan Bội Châu tiếp tục hoạt động yêu nước, cổ vũ tinh thần đấu tranh cho độc lập dân tộc.

• Kết thúc này thể hiện niềm tin vào sức mạnh của chính nghĩa và sự đoàn kết của nhân dân.

Câu 8: Qua tác phẩm này, bạn có suy nghĩ gì về tài năng viết truyện ngắn của Nguyễn Ái Quốc.

Soạn chi tiết:

• Khắc họa nhân vật sinh động, điển hình.

• Cốt truyện logic, hấp dẫn.

• Ngôn ngữ, giọng điệu phù hợp.

KẾT NỐI ĐỌC – VIẾT

Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày cảm nhận, suy nghĩ của bạn về một thủ pháp trào lộng đã được tác giả sử dụng hoặc về đoạn kết của tác phẩm Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu.

Soạn chi tiết:

Đoạn kết của tác phẩm "Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu" là một điểm sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Ái Quốc. Tác giả đã sử dụng kết thúc mở để tạo sự bất ngờ cho người đọc và khơi gợi suy nghĩ về tương lai của Việt Nam. Va-ren, kẻ đại diện cho thực dân Pháp, tưởng chừng như đã thành công với trò lừa bịp của mình. Hắn ta hứa hẹn sẽ cải thiện tình hình Việt Nam, nhưng thực chất chỉ là muốn lừa dối dư luận. Tuy nhiên, sự thật cuối cùng cũng được phơi bày, Va-ren bị vạch trần bộ mặt lừa đảo và bẽ mặt trước dư luận. Phan Bội Châu, nhà yêu nước kiên cường bất khuất, tượng trưng cho tinh thần quật khởi của dân tộc Việt Nam. Ông và các nhà yêu nước khác tiếp tục đấu tranh cho độc lập dân tộc, bất chấp sự đàn áp của thực dân Pháp. Kết thúc mở của tác phẩm thể hiện niềm tin vào sự chiến thắng của chính nghĩa. Tác giả tin tưởng rằng, dù thực dân Pháp có hung hăng, tàn bạo đến đâu, thì nhân dân Việt Nam cũng sẽ chiến thắng và giành được độc lập dân tộc. Đoạn kết của tác phẩm đã khơi gợi lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc và niềm tin vào tương lai tươi sáng của Việt Nam.