BÀI 17: VÙNG TÂY NGUYÊN

1. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ

- Vùng Tây Nguyên: gồm 5 tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng.

– Giáp với Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung, Đông Nam Bộ và hai nước Lào và Cam-pu-chia.

– Vùng có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế, chính trị, quốc phòng an ninh; thuận lợi trong giao thương với các vùng trong nước và đóng vai trò quan trọng trong kết nối với các nước Đông Nam Á lục địa.

2. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

a. Thế mạnh

- Địa hình và đất: Chủ yếu là các cao nguyên bề mặt xếp tầng, tương đối bằng phẳng, đất badan màu mỡ thuận lợi cho quy hoạch các vùng chuyên canh cây công nghiệp và cây ăn quả, phát triển lâm nghiệp, cây dược liệu (khối núi Kon Tum và khối núi cực Nam Trung Bộ).

– Khí hậu:

+ Có tính chất cận xích đạo, có mùa mưa và mùa khô rõ rệt, thuận lợi cho cây trồng nhiệt đới phát triển và phơi, sấy nông sản.

+ Một số khu vực khí hậu mát mẻ, có thể trồng cây cận nhiệt và phát triển du lịch. – Nguồn nước:

+ Là nơi bắt nguồn của nhiều con sông chảy qua các bậc địa hình khác nhau, tạo tiềm năng thuỷ điện lớn.

+ Nhiều hồ có khả năng trữ nước và điều tiết dòng chảy.

+ Nước ngầm khá phong phú, cung cấp nước tưới vào mùa khô.

- Khoáng sản có nhiều loại, trong đó bô-xít có trữ lượng lớn nhất nước.

- Sinh vật:

+ Rừng có trữ lượng gỗ lớn, nhiều loài động, thực vật hoang dã, quý hiếm có ý nghĩa lớn về mặt khoa học và kinh tế.

+ Cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, độc đáo là thế mạnh phát triển du lịch sinh thái.

b. Hạn chế

– Đất đang bị suy thoái ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng cây trồng.

– Mùa khô kéo dài dẫn tới nguy cơ thiếu nước sản xuất, sinh hoạt và cháy rừng. – Nước ngầm nằm sâu và có sự suy giảm về trữ lượng gây khó khăn cho khai thác.

3. Dân cư, văn hóa

* Dân cư

– Tỉ lệ tăng tự nhiên cao hơn mức trung bình cả nước.

– Là vùng thưa dân, mật độ dân số 111 người/km năm 2021. – Dân cư chủ yếu sống ở nông thôn, chiếm 71% tổng số dân năm 2021. – Tây Nguyên có nhiều thành phần dân tộc nhất nước ta.

* Văn hóa

Đặc điểm văn hoá vùng Tây Nguyên:

- Tây Nguyên có nhiều di sản vật thể, phi vật thể, điển hình là Không gian văn hoá Cồng chiêng Tây Nguyên, các lễ hội truyền thống như: Đua Voi, Cơm Mới,... – Kiến trúc đặc trưng: nhà Rồng, nhà Dài; nhạc cụ độc đáo: cồng chiêng, đàn đá,... – Hoạt động sản xuất: có kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp trên nương, rẫy. - Đồng bào Tây Nguyên có truyền thống đoàn kết, tạo cơ sở nền tảng để ổn định và phát triển Tây Nguyên bền vững.

– Văn hoá đa dạng, độc đáo, vừa tiếp thu các yếu tố văn hoá mới vừa bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp.

4. Các ngành kinh tế thế mạnh

* Phát triển cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả

– Tây Nguyên là vùng chuyên canh cây công nghiệp lâu năm lớn của cả nước.

+ Cà phê là cây công nghiệp chủ yếu của vùng, chiếm trên 90% diện tích và sản lượng cà phê cả nước, được trồng nhiều ở Đắk Lắk, Đắk Nông và Gia Lai.

+ Cây cao su và điều đứng thứ hai cả nước, sau Đông Nam Bộ.

– Tây Nguyên là vùng trồng cây ăn quả lớn, tiêu biểu là sầu riêng, bơ, chôm chôm, mít,... phục vụ trong nước và xuất khẩu.

– Công nghệ cao (công nghệ sinh học, tự động hoá,...) đã được ứng dụng trong phát triển cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả; công nghiệp chế biến được đẩy mạnh.

* Lâm nghiệp

– Ngành lâm nghiệp vùng Tây Nguyên chủ yếu là hoạt động khai thác gỗ, ngoài ra trồng rừng đang được đẩy mạnh.

- Sản lượng gỗ tăng hằng năm để phục vụ chủ yếu cho xuất khẩu. Đắk Lắk là tỉnh khai thác nhiều gỗ nhất vùng.

- Diện tích rừng trồng mới có biến động. Gia Lai là tỉnh có diện tích rừng trồng mới nhiều nhất.

- Phục hồi, bảo vệ và phát triển rừng luôn được chú trọng. Trong vùng có các vườn quốc gia, khu dự trữ sinh quyển nổi tiếng như: Kon Ka Kinh, Tà Đùng, Yok Đôn, Lang Biang,…

* Công nghiệp sản xuất điện

- Tây Nguyên có nhiều tiềm năng để phát triển công nghiệp sản xuất điện (sông chảy qua các cao nguyên sếp tầng, tốc độ gió lớn, số giờ nắng cao).

- Sản xuất điện có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế của vùng.

– Cơ cấu ngành sản xuất điện đa dạng, có cả thuỷ điện, điện gió, điện mặt trời.

+ Trên các hệ thống sông đã hình thành các bậc thang thuỷ điện, như hệ thống sông Sê San (có nhà máy thuỷ điện Ialy, Sê San 3, Sê San 4,...), hệ thống sông Srêpôk (có nhà máy thuỷ điện Srêpôk 3, Buôn Kuốp,...), hệ thống sông Đồng Nai (có nhà máy thuỷ điện Đồng Nai 3, Đồng Nai 4,...).

+ Các nhà máy điện gió, điện mặt trời cũng được chú ý phát triển.

* Du lịch

– Tây Nguyên có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch (cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn, văn hoá đặc sắc,...).

– Tây Nguyên có thế mạnh phát triển du lịch sinh thái, du lịch văn hoá, du lịch nghỉ dưỡng,...

- Khách du lịch đến Tây Nguyên ngày càng tăng. Đà Lạt, Buôn Ma Thuột,... là những trung tâm du lịch lớn của vùng.

– Định hướng:

+ Nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch, hình thành các tuyến du lịch hấp dẫn du khách.

+ Khai thác lợi thế cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hoá các dân tộc.

5. Các vấn đề môi trường trong phát triển

Tây Nguyên đang phải đối mặt với một số vấn đề về môi trường và suy giảm tài nguyên như:

+ Môi trường nước ở một số nơi bị ô nhiễm bởi các hoạt động khai thác khoáng sản, sử dụng hoá chất và phân bón trong trồng trọt, hoạt động chăn nuôi gia súc. + Hiện tượng mất rừng và suy thoái rừng vẫn đang diễn ra, nguyên nhân do khai thác gỗ trái phép, chặt phá rừng để phát triển cây công nghiệp.

– Bảo vệ môi trường và tài nguyên có ý nghĩa to lớn đối với phát triển kinh tế – xã hội bền vững, tạo sinh kế lâu dài cho dân cư trong vùng.