Mở đầu

Mỗi chúng ta đều tham gia vào nền kinh tế với những vai trò khác nhau nhưng ít khi tìm hiểu vấn đề nền kinh tế đang hoạt động bởi những chủ thể nào và vai trò của họ trong sự phát triển của đời sống xã hội. Bài học này sẽ giúp các em nhận biết được các chủ thể của nền kinh tế và vai trò của họ khi tham gia các hoạt động kinh tế để từ đó xác định được vai trò, trách nhiệm công dân của bản thân và gia đình với tư cách là một chủ thể trong nền kinh tế.
Em hãy nghe bài hát "Bài ca xây dựng” (sáng tác: Hoàng Vân) và trả lời câu hỏi.

Câu 1: Nội dung bài hát ca ngợi những người lao động đang tham gia hoạt động kinh tế nào?

Giải chi tiết:

Nội dung bài hát "Bài ca xây dựng" ca ngợi những người lao động trong lĩnh vực xây dựng, công nghiệp, và sản xuất. Họ là những kỹ sư, công nhân, và những người góp phần xây dựng các công trình phục vụ đời sống và sự phát triển của đất nước.

Câu 2: Họ có đóng góp gì cho nền kinh tế?

Giải chi tiết:

Những người lao động này đóng góp vào nền kinh tế bằng cách tạo ra cơ sở hạ tầng, phát triển đô thị, xây dựng các công trình quan trọng như nhà ở, cầu đường, nhà máy… Qua đó, họ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện đời sống xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng.

1. Chủ thể sản xuất

Em hãy quan sát tranh và đọc trường hợp sau để trả lời câu hỏi:

Anh Q là chủ một doanh nghiệp chuyên sản xuất đồ nội thất, luôn quan tâm đến việc đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của khách hàng. Anh dày công nghiên cứu, tạo ra nhiều sản phẩm có chất lượng tốt, mẫu mã đẹp, sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường được người tiêu dùng trong và ngoài nước ưa chuộng. Bên cạnh đó, anh cũng luôn quan tâm đến việc nâng cao hiệu quả kinh doanh, cải tiến kĩ thuật, phương thức quản lí, thực hiện kinh doanh có đạo đức và trách nhiệm xã hội. Doanh nghiệp của anh góp phần giải quyết việc làm, tạo thu nhập cho nhiều lao động ở địa phương, đóng thuế cho ngân sách nhà nước và tham gia tích cực vào hoạt động từ thiện,...

Câu hỏi: Các nhân vật trong các bức tranh và anh Q tham gia vào nên kinh tế với vai trò là chủ thể gì? Họ đã đóng góp gì cho đời sống xã hội?

Giải chi tiết:

• Bức tranh thứ 1: Anh Q là chủ thể sản xuất của doanh nghiệp chuyên sản xuất đồ nội thất và là cổ đông của công ty may mặt ABC.

=> Góp phần giải quyết việc làm, tạo thu nhập cho nhiều lao động ở địa phương, đóng thuế cho ngân sách nhà nước và tham gia các hoạt động từ thiện.

• Bức tranh thứ 2: là công nhân may của công ty ABC

=> Góp phần phát triển tạo ra các sản phẩm may mặc cho công ty, giúp cho người tiêu dùng có thể tiếp cận đến các sản phẩm của công ty sản xuất.

2. Chủ thể tiêu dùng

Em hãy quan sát tranh và đọc thông tin để trả lời câu hỏi:

Nền kinh tế có nhiều khởi sắc khiến tiêu dùng của người dân có xu hướng tăng. Nhờ vậy, hàng hoá, dịch vụ tiêu thụ nhanh hơn, kích thích sản xuất, kinh doanh phát triển. Nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng ngày càng phong phú, đa dạng là động lực quan trọng, định hướng cho sản xuất phát triển. Trong nền kinh tế thị trường, người tiêu dùng còn thể hiện trách nhiệm đối với sự phát triển bền vững của xã hội như: lựa chọn tiêu dùng những hàng hoá thân thiện với môi trường, không sử dụng sản phẩm của những doanh nghiệp gây ô nhiễm, tàn phá môi trường, gây độc hại với sức khoẻ con người,…

Câu 1: Các nhân vật trong các bức tranh tham gia nền kinh tế với vai trò là chủ thể gì?

Giải chi tiết:

Là chủ thể tiêu dùng

Câu 2: Người tiêu dùng có vai trò gì đối với sự phát triển của xã hội? Vì sao người tiêu dùng có trách nhiệm đối với sự phát triển bền vững của xã hội?

Giải chi tiết:

- Chủ thể tiêu dùng có vai trò định hướng, tạo động lực cho sản xuất phát triển.

- Người tiêu dùng có trách nhiệm đối với sự phát triển bền vững của xã hội vì:

• Nếu tiêu dùng không có ý thức (mua sản phẩm gây ô nhiễm, phá rừng, khai thác cạn kiệt tài nguyên), sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và cuộc sống tương lai.
• Khi ưu tiên sản phẩm an toàn, thân thiện với môi trường, họ tạo động lực để doanh nghiệp sản xuất theo hướng bền vững, góp phần xây dựng nền kinh tế xanh.
• Người tiêu dùng có thể tẩy chay các sản phẩm từ doanh nghiệp vi phạm đạo đức, gây ô nhiễm môi trường, buộc họ phải thay đổi theo hướng tích cực hơn.

3. Chủ thể trung gian

Em hãy quan sát tranh và đọc thông tin sau để trả lời câu hỏi:

1. Nhà phân phối hàng hoá là người mua, trữ hàng và bán lại cho các đại lí hay nhà bán lẻ, giúp việc lưu thông hàng hoá tập trung về đầu mối và phân phối đi các nơi nhanh gọn, hiệu quả.

2. Môi giới việc làm là trung gian giữa người có nhu cầu kiếm việc làm và người có nhu cầu thuê mướn lao động thông qua việc cung cấp các thông tin về việc làm và người lao động để được hưởng phí môi giới, giúp cho việc tìm kiếm việc làm và người lao động thuận lợi, nhanh chóng hơn.

Câu hỏi: Chủ thể tham gia hoạt động kinh tế trong bức tranh trên là ai? Hoạt động của họ đóng góp gì cho đời sống xã hội?

Giải chi tiết:

Chủ thể tham gia hoạt động kinh tế trong bức tranh trên là:

• Nhà phân phối hàng hóa

• Môi giới việc làm

=> Giúp việc lưu thông hàng hoá tập trưng về đầu mối và phân phối đi các nơi nhanh gọn, hiệu quả, giúp cho việc tìm kiếm việc làm và người lao động thuận lợi, nhanh chóng hơn.

4. Chủ thể nhà nước

Em hãy cùng nhóm học tập quan sát hình ảnh, đọc các thông tin sau để trả lời câu hỏi:

1. Đại dịch COVID – 19 gây tác động lớn đến mọi mặt đời sống kinh tế – xã hội. Chính phủ đã nhanh chóng ban hành những cơ chế, chính sách như giãn nợ, miễn giảm thuế,... nhằm tháo gỡ kịp thời các khó khăn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh; giảm thiểu tối đa số doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh tạm ngừng hoạt động, giải thể, phá sản do tác động bởi dịch bệnh.
2. Đảng và Nhà nước luôn đặt vấn đề giải quyết đói nghèo trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội bền vững của cả nước và từng địa phương. Nhà nước đã triển khai các -chương trình xoá đói giảm nghèo đến các vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo. Điều đó đã tạo chuyển biến tích cực về sản xuất, cải thiện, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân, giảm khoảng cách phát triển giữa các dân tộc và các vùng miền trong nước.

Câu 1: Nội dung các bức tranh trên thể hiện Nhà nước đã làm gì đồ tạo điêu kiện cho các chủ thể kinh tế được tự chủ, tổ chức các hoạt động kinh tế thuận lợi?

Giải chi tiết:

• Nhà nước tạo môi trường pháp lí thuận lợi và đàm bảo ôn định chính trị xã hội cho sự phát triển kinh tế.

• Nhà nước tạo môi trường kính tế vĩ mô ôn định cho phát triển kinh tế như xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển, ban hành các chính sách, trực tiếp đầu tư vào một số lĩnh vực để dẫn dắt nền kinh tế phát triển theo mục tiêu; xây dựng kết cấu hạ tầng sản xuất, kết cấu hạ tầng xã hội, phát triển và kinh doanh những dịch vụ công cộng như bảo đảm an ninh, quốc phòng, tài chính, tín dụng, năng lượng, giao thông, viễn thông,...: khắc phục những bất ôn trong nên kinh tế như khủng hoảng, thất nghiệp, lạm phát..

Câu 2: Thông tin 1 cho thấy Nhà nước đã làm gì trước những khó khăn của nền kinh tế do tác động của đại dịch COVID - 19?

Giải chi tiết:

• Chính phủ đã nhanh chóng ban hành những cơ chế, chính sách như giãn nợ, miễn giảm thuế.... nhằm tháo gỡ kịp thời các khó khăn trong hoạt động sản xuất. kinh doanh: giảm thiểu tối đa số doanh nghiệp. hợp tác xã, hộ kinh doanh tạm ngừng hoạt động. giải thể, phá sản do tác động bởi địch bệnh.

Câu 3: Thông tin 2 cho biết Nhà nước đã làm gì để giải quyềt vân đề đói nghèo trong xã hội, thực hiện tăng trưởng kinh tê gắn liên với tiên bộ xã hội, đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa?

Giải chi tiết:

• Đảng và Nhà nước luôn đạt vấn để giải quyết đói nghèo trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội bên vững của cả nước và từng địa phương. Nhà nước đã triển khai các chương trinh xoá đói giảm nghèo đến các vùng miễn núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo. Điều đó đã tạo chuyển biến tích cực về sản xuất, cài thiện, nâng cao đời sống vật chất, tình thần của người dân, giảm khoảng cách phát triển giữa các dân tộc và các vùng miền trong nước.

Luyện tập

1. Em hãy đọc các trường hợp sau để trả lời câu hỏi:
a. Đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng muốn sử dụng sản phẩm sạch, đạt chuẩn an toàn, có thương hiệu uy tín, nhiều đơn vị sản xuất đã làm ra sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP và liên kết với nhiều siêu thị, hội chợ để cung ứng hàng nông sản sạch.
1/ Em hiểu thế nào là tiêu dùng an toàn?
2/ Để thực hiện tiêu dùng an toàn, vai trò của người tiêu dùng, người sản xuất, chủ thể trung gian được thể hiện như thế nào?
b. Tập đoàn N là một doanh nghiệp nhà nước, chuyên đầu tư, sản xuất, kinh doanh lĩnh vực bưu chính và viễn thông. Bên cạnh việc duy trì và phát triển các dịch vụ viễn thông cốt lõi, tập đoàn N tham gia mạnh vào thị trường dịch vụ số, cung cấp các dịch vụ chuyển đổi số cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân trên cả nước, phát triển mạnh giải pháp đô thị thông minh, đồng thời phát triển dịch vụ số cá nhân.
1/ Tập đoàn N có đóng góp gì cho đời sống xã hội?
2/ Thông qua tập đoàn N, Nhà nước thể hiện vai trò chủ thể kinh tế như thế nào?

Giải chi tiết:

a.

1. Tiêu dùng an toàn là sử dụng những sản phẩm đạt chuẩn chất lượng, nhãn hiệu có tên tuổi trên thị trường uy tín, chất lượng, đạt tiêu chuẩn VietGAP và thân thiện với môi trường

2. Vai trò của người tiêu dùng, người sản xuất và chủ thể trung gian

+ Người tiêu dùng: Tiêu dùng thông minh, chọn lọc sản phẩm tốt để định hướng, tạo động lực cho sản xuất tiến bộ và phát triển. Có trách nhiệm với sự phát triển bền vững của xã hội do họ có khả năng lọc bỏ những hàng hóa kém chất lượng, không an toàn và giá cả không phù hợp trên thị trường.

+ Người sản xuất: Quan tâm đến chất lượng, số lượng và cách thức sản xuất hàng hóa để đạt được hiệu quả tốt nhất cho chính bản thân, người tiêu dùng và toàn xã hội. Có trách nhiệm với sức khỏe của người tiêu dùng, sản xuất và cung cấp những hàng hóa, dịch vụ không làm tổn hại đến sức khỏe, an toàn, thuận lợi, với chất lượng cao và giá cả phù hợp.

+ Chủ thể trung gian: Cung cấp thông tin chính xác, bảo đảm thông tin xác thực về hàng hóa, dịch vụ cho bên mua và thị hiếu tiêu dùng cho bên bán để tạo nên một nên kinh tế linh hoạt và hiệu quả hơn, nơi mà hàng hóa có chất lượng tốt, giá cả phù hợp được lưu hành trên thị trường.

b.

1. Tập đoàn N đã sử dụng các yếu tố sản xuất để sản xuất, đầu tư, kinh doanh về lĩnh vực bưu chính - viễn thông giúp thỏa mãn các nhu cầu hiện tại của người tiêu dùng trong lĩnh vực này. Đồng thời họ cung cấp dịch vụ số cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân trên cả nước và phát triển mạnh giải pháp đô thị hóa. Tạo ra của cải vật chất cho xã hội, phục vụ những nhu cầu trong tương lai với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận với điều kiện nguồn lực khan hiếm.

2. Thông qua tập đoàn N, nhà nước thể hiện vai trò chủ thể kinh tế:

+ Tạo môi trường pháp lí thuận lợi cho tập đoàn N tham gia lĩnh vực bưu chính – viễn thông, dịch vụ số và giải pháp đô thị hóa.

+ Tạo ra môi trường kinh tế vĩ mô ổn định để tập đoàn N an tâm tham gia sản xuất tạo của cải cho xã hội.

+ Đảm bảo tiến bộ và công bằng xã hội, định hướng xã hội chủ nghĩa.

Câu 2. Nhận xét việc thực hiện trách nhiệm công dân của các chủ thể kinh tế khi tham gia các hoạt động kinh tế trong những trường hợp sau:
a. Sinh ra và lớn lên trong gia đình có hoàn cảnh khó khăn nên anh V phải tìm việc làm sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông. Sau vài năm vất vả làm thuê, tích luỹ được một số tiền nhỏ, anh quyết định mua phông bạt, bàn ghế làm dịch vụ cho thuê, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho bản thân và gia đình. Được sự tư vấn của cán bộ xã, anh vay vốn từ ngân hàng, đầu tư một chuỗi hoạt động kinh doanh sự kiện trọn gói, mỗi năm thu về hàng trăm triệu đồng, tạo việc làm cho gần chục nhân công là các thanh niên trong xã. Anh còn tích cực tham gia các hoạt động hỗ trợ những người có hoàn cảnh khó khăn.

1. Anh V đã tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh để tạo việc làm, thu nhập cho bản thân và thê hiện trách nhiệm công dân khi tham gia hoạt động kinh tế như thế nào?

2. Em có suy nghĩ gì từ câu chuyện lập nghiệp của anh V?

b. Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” kêu gọi các tổ chức, cá nhân ưu tiên mua sắm, sử dụng hàng Việt Nam thay vì sử dụng hàng nhập khẩu có chất lượng, giá cả, công dụng tương đương; tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Việt Nam phát triển sản xuất kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng và đóng góp cho ngân sách nhà nước. Cuộc vận động đã phát huy mạnh mẽ lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, tự tôn dân tộc, xây dựng văn hoá tiêu dùng của người Việt Nam, có ý nghĩa sâu sắc đối với sự phát triển bền vững của kinh tế đất nước.

1. Nêu nhận xét của em về cuộc vận động Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng

2. Em đã cùng gia đình hưởng ứng cuộc vận động này như thế nào?

Giải chi tiết:

a.

1. Anh V đã tạo việc làm và thu nhập ổn định cho bản thân và gia đình, tạo việc làm cho gần chục nhân công là các thanh niên trong xã. Anh còn tích cực tham gia các hoạt động hỗ trợ, giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn.

2. Anh là một người có chí hướng và biết phấn đấu vì sự nghiệp, không ngại khó gian nan, vất vả và đã xây dựng sự nghiệp thành công từ những gì anh đã nổ lực

b.

1. Giúp cho các doanh nghiệp Việt Nam phát triển sản xuất kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh, đáp ửng nhu cầu của người tiêu dùng và đóng góp cho ngân sách nhà nước.

2. Học sinh chia sẻ những gì bản thân và gia đình thực hiện

Câu 3: Em hãy xử lí các tình huống sau:

a. Nghe tin nông dân một số nơi đang lao đao vì hàng ngàn tấn nông sản không tiêu thụ được, T rủ H ra siêu thị mua 5 kg củ cải vẻ ăn dần nhưng bị ngăn lại: "Nhà chỉ có hai mẹ con, cậu mua nhiều củ cải làm gi”.

b. Chị P vui mừng báo tin cho K có công ty môi giới việc làm trên mạng Internet giới thiệu chị làm nhân viên bán hàng của siêu thị X với mức lệ phi môi giới 300 000 đồng. Nếu là K, em sẽ nói gì với chị P?

Giải chi tiết:

a. Anh là một người có chí hướng và biết phấn đấu vì sự nghiệp, không ngại khó gian nan, vất vả và đã xây dựng sự nghiệp thành công từ những gì anh đã nổ lực

b. Nên tìm hiểu kĩ về công ty môi giới trên Internet có uy tín và đủ tin cậy hay không và tìm hiểu siêu thị X có đang tuyển hay không. Để tránh trường hợp bị lừa đảo.

Vận dụng

Câu 1: Em hãy viết bài chia sẻ việc bản thân hoặc gia đình em đã tham gia nền kinh tế với tư cách một chủ thể kinh tế và đã thể hiện vai trò của chủ thể đó như thế nào.

Giải chi tiết:

Nên tìm hiểu kĩ về công ty môi giới trên Internet có uy tín và đủ tin cậy hay không và tìm hiểu siêu thị X có đang tuyển hay không. Để tránh trường hợp bị lừa đảo.

Câu 2: Em hãy thiết kế một sản phẩm truyền thông (viết khẩu hiệu, vẽ tranh) thể hiện thông điệp phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường.

Giải chi tiết:

- (Hướng dẫn): Có thể lựa chọn các chủ đề tham gia hoạt động tiêu dùng mua bán hoặc hoạt động sản xuất thể hiện các biện pháp thân thiện với môi trường như sử dụng túi giấy hoặc găng tay nhanh phân hủy,… Có thể sử dụng sắc xanh làm sắc màu chủ yếu để thể hiện chủ đề bảo vệ môi trường

- Tranh minh họa 1

- Tranh minh họa 2