VĂN BẢN: DIỄN TỪ ỨNG KHẨU CỦA THỦ LĨN DA ĐỎ XI-AT-TƠN

PHẦN 1. TÁC GIẢ VÀ TÁC PHẨM

1. Tác giả

- Xi-át-tơn (Seattle) – thủ lĩnh nổi tiếng của người da đỏ Duwamish ở vùng Tây Bắc nước Mỹ, sống vào thế kỷ 19.

2. Tác phẩm

- Hoàn cảnh ra đời: Bài diễn từ được cho là phát biểu của Xi-át-tơn năm 1854, khi ông trả lời đề nghị mua đất của chính phủ Hoa Kỳ. Dù nhiều chi tiết có thể được chép lại hoặc hiệu chỉnh bởi người khác (sau này được dịch ra nhiều thứ tiếng), nhưng tinh thần và nội dung nhân văn của bài diễn từ vẫn giữ được nguyên vẹn.

- Thể loại: Diễn từ chính luận có yếu tố trữ tình.

- Phần trích trong sách giáo khoa là một đoạn tiêu biểu, thể hiện rõ tư tưởng, cảm xúc và tầm nhìn sâu sắc của Xi-át-tơn.

PHẦN 2. GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT

1. Giá trị nội dung

- Tình yêu và sự gắn bó sâu sắc với thiên nhiên:

+ Thủ lĩnh Xi-át-tơn thể hiện quan điểm coi thiên nhiên là mẹ, là máu thịt, từng ngọn núi, dòng sông, bầu trời... đều thiêng liêng.

+ Người da đỏ sống hòa hợp với thiên nhiên, không chiếm hữu mà tôn trọng và gìn giữ.

- Lên án sự chiếm đoạt và lối sống thực dụng của người da trắng:

+ Bài diễn từ phản ánh xung đột giữa hai lối sống: một bên là người da đỏ yêu thiên nhiên, một bên là người da trắng với lối sống chiếm hữu, khai thác, phá hoại môi trường.

+ Lời nói của Xi-át-tơn vừa phản kháng, vừa đau xót, nhưng cũng thể hiện tinh thần nhân văn, mong muốn hiểu và sống hòa bình.

2. Giá trị nghệ thuật

- Lối nói hình tượng, trữ tình, thấm đẫm cảm xúc:

+ Sử dụng nhiều hình ảnh gợi cảm: “mỗi tấc đất này đều linh thiêng”, “tiếng thì thầm của tổ tiên”, “nước mắt, tro tàn và giấc mơ của tổ tiên”...

+ Ngôn ngữ giàu tính biểu tượng, gần gũi với văn hóa tâm linh của người bản địa.

- Kết hợp giữa lý lẽ và cảm xúc: Dùng lý lẽ sắc bén để thuyết phục, nhưng cũng không thiếu lời tha thiết, chân thành để chạm tới trái tim người nghe.