Khu đền Ăng-co Vát

(Cam-pu-chia)

Di tích Trà Kiệu

(Quảng Nam, Việt Nam)

Thành cổ Pa-gan

(Mi-an-ma)

Tượng thần ở đền Bay-on

(Cam-pu-chia)

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV dẫn dắt: Đông Nam Á là một khu vực bao gồm các bán đảo và quần đảo trải dài từ Thái Bình Dương sang Ấn Độ Dương. Với vị trí địa lí nằm trên con đường hàng hải nối liền Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, Đông Nam Á được xem như một “ngã tư đường”, cầu nối của những nền văn minh lớn trên thế giới. Hành trình phát triển của văn minh Đông Nam Á thời cổ - trung đại gắn liền với các thời kì lịch sử của khu vực.

- GV hướng dẫn HS tìm hiểu thông tin được thể hiện trong sơ đồ Hình 2 SGK tr.52, nhấn mạnh hành trình phát triển của văn minh Đông Nam Á gắn với các thời kì lịch sử của khu vực (HS đã được học ở cấp THCS), yêu cầu HS đọc, thảo luận nhóm về những nội dung chính gắn với các thời kì lịch sử Đông Nam Á.

- GV chia HS cả lớp thành 6 nhóm (2 nhóm cùng thực hiện một nhiệm vụ).

+ Nhóm 1 + 2: Tìm hiểu về hành trình phát triển của văn minh Đông Nam Á thời cổ - trung đại giai đoạn từ những thế kỉ trước và đầu Công nguyên đến thế kỉ VII.

+ Nhóm 3 + 4: Tìm hiểu về hành trình phát triển của văn minh Đông Nam Á thời cổ - trung đại giai đoạn từ thế kỉ VII đến cuối thế kỉ XV.

+ Nhóm 5 + 6: Tìm hiểu về hành trình phát triển của văn minh Đông Nam Á thời cổ - trung đại giai đoạn từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XIX.

- GV tiếp tục yêu cầu HS thảo luận theo nhóm và thực hiện nhiệm vụ: Trình bày các thời kì phát triển của văn minh Đông Nam Á thời kì cổ - trung đại.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS thảo luận nhóm, đọc thông tin kết hợp quan sát Hình 2 để thực hiện nhiệm vụ học tập.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày về hành trình phát triển của văn minh Đông Nam Á thời cổ - trung đại.

- GV mời đại diện HS nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá quá trình HS thực hiện nhiệm vụ.

- GV kết luận nội dung về Hành trình phát triển của văn minh Đông Nam Á thời cổ - trung đại.

- GV chuyển sang nội dung mới.

1. Tìm hiểu về hành trình phát triển của văn minh Đông Nam Á thời cổ - trung đại

* Thời kì từ những thế kỉ trước và đầu Công nguyên đến thế kỉ VII

- Thời kì xuất hiện các quốc gia đầu tiên ở khu vực Đông Nam Á:

+ Chăm-pa, Phù Nam (Việt Nam hiện nay).

+ Các tiểu quốc ở lưu vực sông Mê Nam và I-ra-oa-đi: Xích Thổ, Đva-ra-va-ti, Ha-ri-pun-giay-a (của người Môn), Sri Kse-tra (của người Pi-u),...

+ Trên bán đảo Mã Lai: vương quốc Kê-đa, Tam-bra-lin-ga, Tu-ma-síc.

+ In-đô-nê-xi-a: các tiểu quốc Ta-ru-ma, Can-tô-li, Sri Vi-giay-a, Ka-lin-ga, Ma-lay-u.

+ Nổi bật là Vương quốc Phù Nam (thế kỉ I- VII), làm chủ một vùng đất rộng lớn, phát triển thịnh vượng ở Đông Nam Á.

- Ảnh hưởng rõ nét của văn minh Ấn độ, Trung Hoa trên các lĩnh vực.

* Thời kì từ thế kỉ VII đến cuối thế kỉ XV

- Thời kì hình thành và phát triển của các quốc gia phong kiến Đông Nam Á:

+ Từ thế kỉ VII đến thế kỉ X: hình thành các quốc gia phong kiến.

+ Từ thế kỉ X đến thế kỉ XV, đặc biệt là thế kỉ XIII: phát triển thịnh đạt của các quốc gia phong kiến, nổi bật là Vương quốc Cam-pu-chia thời kì Ăng-co, Vương quốc Pa-gan của người Miến ở lưu vực sông I-ra-oa-đi, Vương quốc Ka-lin-ga với tên mới là Ma-ra-ram (thuộc In-đô-nê-xi-a ngày nay),...

- Công trình kiến trúc, nghệ thuật mang những nét đặc sắc của mình, đóng góp vào kho tàng văn hóa của nhân loại với những giá trị tinh thần độc đáo.

* Thời kì từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XIX

- ­Thời kì bắt đầu suy yếu của các vương triều phong kiến ở Đông Nam Á: Quá trình phát triển chững lại và suy yếu diễn ra không đồng đều về thời gian:

+ Sớm nhất là Cam-pu-chia khoảng thế kỉ XIII.

+ Chăm-pa khoảng thế kỉ XV,...

+ Sự xâm nhập của các nước tư bản phương Tây đã dẫn đến sự suy sụp của các vương triều phong kiến.

- Bước sang một thời kì phát triển mới – thời kì tiếp xúc với nền văn minh phương Tây.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu về tín ngưỡng

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV giải thích để HS hiểu (ở mức độ sơ giản) về khái niệm tín ngưỡng: Tín ngưỡng là niềm tin của con người được thể hiện thông qua những lễ nghi gắn liền với phong tục, tập quán truyền thống để mang lại sự bình an về tinh thần cho cá nhân và cộng mang tính dân tộc, dân gian.

- GV giải thích rõ về sự xuất hiện tín ngưỡng từ rất sớm:ngay từ trước khi tiếp xúc với các nền văn hoá bên ngoài; sự hình thành tín ngưỡng ở Đông Nam Á gắn với quá trình sản xuất, sinh sống của cư dân Đông Nam Á.

- GV chia HS cả lớp thành 2 nhóm, giao nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm như sau:

+ Nhóm 1: Quan sát Hình 3 SGK tr.53 và trả lời câu hỏi: Kể tên tín ngưỡng được thể hiện qua hình đó.

+ Nhóm 2: Khai thác thông tin mục 2a ý tín ngưỡng SGK tr.53 và trả lời câu hỏi: Kể tên một số tín ngưỡng chính của cư dân Đông Nam Á.

- GV lưu ý HS Nhóm 1: Khi quan sát hình ảnh, cần chú ý quan sát các chi tiết:

+ Trung tâm của bức hình là gì?

+ Thể hiện nội dung gì?

- GV gợi mở để HS nêu một số lễ hội hay sinh hoạt văn hóa khác thể hiện các tín ngưỡng này: Đính kèm dưới Nhiệm vụ 1.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS thảo luận nhóm, đọc thông tin kết hợp quan sát Hình 3 để thực hiện nhiệm vụ học tập.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày về một số tín ngưỡng chính của cư dân Đông Nam Á thời cổ - trung đại.

- GV mời đại diện HS nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá quá trình HS thực hiện nhiệm vụ.

- GV kết luận:

+ Do hoạt động sản xuất và đời sống hằng ngày của cư dân nông nghiệp lúa nước ở Đông Nam Á luôn chịu tác động thường xuyên của các điều kiện tự nhiên nên tín ngưỡng sùng bái tự nhiên (thờ thần nước, thần sông, thần núi, thần lúa,...) xuất hiện từ rất sớm và phổ biến. Bên cạnh đó, thờ cúng tổ tiên và các anh hùng dân tộc cũng rất phổ biến ở Đông Nam Á.

+ Trước khi tiếp xúc với các thành tựu văn minh bên ngoài, trong đời sống cư dân Đông Nam Á đã tồn tại nhiều tín ngưỡng bản địa, trong đó có ba nhóm chính (như đã tìm hiểu ở trên). Các tín ngưỡng đó thể hiện dưới nhiều hình thức, nghi lễ, lễ hội khác nhau.

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới.

2. Tìm hiểu về một số thành tựu tiêu biểu của văn minh Đông Nam Á thời cổ - trung đại

* Tín ngưỡng

Ba loại hình chính của tín ngưỡng ở Đông Nam Á:

- Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên (các hiện tượng tự nhiên gắn với cuộc sống, nông nghiệp trồng lúa nước,...).

- Tín ngưỡng phồn thực (các hiện tượng để duy trì và phát triển sự sống).

- Tín ngưỡng sùng bái con người (thờ cúng tổ tiên, người đã khuất).

→ Được bảo tồn trong quá trình phát triển và tồn tại đến ngày nay.

MỘT SỐ LỄ HỘI HAY SINH HOẠT VĂN HÓA KHÁC

THỂ HIỆN CÁC TÍN NGƯỠNG

Tư liệu 1:

Tư liệu 2:

Người Đông Nam Á từ xa xưa đã có niềm tin vào sức mạnh của thế giới tự nhiên. Do không hiểu biết tự nhiên, không giải thích được những biến đổi đôi khi lạ lùng của tự nhiên nên đã tỏ lòng kính trọng và sợ hãi tự nhiên. Những sự vật, hiện tượng tự nhiên gắn với cuộc sống lao động sản xuất của con người là đối tượng sùng bái: đó là tục thờ thần Mặt Trời. Tục này có thể thấy ở hầu hết các quốc gia Đông Nam Á và dấu tích của Mặt Trời thể hiện trên rất nhiều đồ vật, đồ trang sức, đồ thờ cúng, đặc biệt là trên trống đồng, cũng như trên các công trình điêu khắc cổ xưa ở Đông Nam Á.... Trong tín ngưỡng sùng bái tự nhiên, cư dân Đông Nam Á đặc biệt coi trọng thần Lúa hay rộng hơn là thần Mùa màng. Đây là vị thần mang lại sự no đủ và rất quen thuộc với con người từ thế hệ này sang thế hệ khác. Vì vậy, việc thờ cúng thần Lúa, thần Mùa màng được coi là rất thiêng liêng