Ocirc;N TẬP CHƯƠNG 3

VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỈ XVI ĐẾN THẾ KỈ XVIII

Cacirc;u 1:

1. Giải thiacute;ch nguyecirc;n nhacirc;n bugrave;ng nổ cuộc xung đột Nam ndash; Bắc triều.

2. Hatilde;y toacute;m tắt neacute;t chiacute;nh về hệ quả của cuộc xung đột Nam ndash; Bắc triều.

Trả lời:

1. Nguyecirc;n nhacirc;n bugrave;ng nổ cuộc xung đột Nam ndash; Bắc triều:

- Nhagrave; Mạc được thagrave;nh lập nhưng một bộ phận quan lại trung thagrave;nh với triều Lecirc; ra sức chống lại nhằm khocirc;i phục vương triều nagrave;y.

- Năm 1533, Nguyễn Kim (một quan votilde; trong triều Lecirc;) vagrave;o Thanh Hoaacute;, lấy danh nghĩa ldquo;phugrave; Lecirc; diệt Mạcrdquo; đưa một người con của vua Lecirc; lecirc;n ngocirc;i, thiết lập lại vương triều, gọi lagrave; Nam triều để phacirc;n biệt với Bắc triều (của nhagrave; Mạc ở phiacute;a Bắc).

- Macirc;u thuẫn giữa Nam - Bắc Triều dẫn đến cuộc xung đột trong gần 60 năm (1533 - 1592). Cuối cugrave;ng, Nam triều chiếm được Thăng Long (Đocirc;ng Kinh), nhagrave; Mạc phải chạy lecirc;n Cao Bằng, xung đột Nam - Bắc triều chấm dứt.

1. Những neacute;t chiacute;nh về hệ quả của cuộc xung đột Nam ndash; Bắc Triều

- Đất nước bị chia cắt. Vugrave;ng Thanh ndash; Nghệ vagrave; đồng bằng Bắc Bộ lagrave; chiến trường.

- Lagrave;ng mạc bị tagrave;n phaacute;

- Sản xuất nocirc;ng nghiệp, thủ cocirc;ng nghiệp bị đigrave;nh trệ .

- Trao đổi buocirc;n baacute;n giữa caacute;c vugrave;ng gặp nhiều khoacute; khăn.

- Đời sống nhacirc;n dacirc;n khốn cugrave;ng vigrave; đoacute;i, bị bắt đi liacute;nh, đi phu, nhiều gia đigrave;nh bị li taacute;n.

Cacirc;u 2: Necirc;u dẫn chứng thể hiện sự phaacute;t triển của thủ cocirc;ng nghiệp Đại Việt trong caacute;c thế kỉ XVI ndash; XVIII.

Trả lời:

Necirc;u dẫn chứng thể hiện sự phaacute;t triển của thủ cocirc;ng nghiệp Đại Việt trong caacute;c thế kỉ XVI ndash; XVIII:

- Cả Đagrave;ng Trong vagrave; Đagrave;ng Ngoagrave;i, caacute;c chiacute;nh quyền vẫn duy trigrave; hoạt động của caacute;c quan xưởng để sản xuất vũ khiacute; cho quacirc;n đội, may trang phục, lagrave;m đồ trang sức cho quan lại vagrave; đuacute;c tiền,...

- Caacute;c nghề thủ cocirc;ng trong nhacirc;n dacirc;n phaacute;t triển mạnh mẽ hơn như: dệt vải lụa, đồ gốm, regrave;n sắt, đuacute;c đồng, dệt chiếu, lagrave;m giấy,...

- Nhiều lagrave;ng nghề thủ cocirc;ng nổi tiếng như: lagrave;ng gốm Thổ Hagrave; (Bắc Giang), Baacute;t Tragrave;ng (Hagrave; Nội); lagrave;ng dệt La Khecirc; (Hagrave; Nội); caacute;c lagrave;ng regrave;n sắt ở Nho Lacirc;m (Nghệ An), Hiền Lương, Phuacute; Bagrave;i (Huế); lagrave;ng lagrave;m đường miacute;a ở Quảng Nam...

Cacirc;u 3: Hatilde;y necirc;u nhận xeacute;t về sự chuyển biến trong caacute;c thế kỉ XVI ndash; XVIII. Em ấn tượng với thagrave;nh tựu nagrave;o nhất? Vigrave; sao?

Trả lời:

- Nhận xeacute;t về sự chuyển biến trong caacute;c thế kỉ XVI - XVIII:

+ Nhacirc;n dacirc;n Đại Việt đatilde; đạt được nhiều thagrave;nh tựu lớn trecirc;n caacute;c lĩnh vực văn hoacute;a, tocirc;n giaacute;o. Những thagrave;nh tựu nagrave;y lagrave; minh chứng cho tagrave;i năng, tư duy saacute;ng tạo vagrave; sự lao động miệt magrave;i của người dacirc;n. Nhiều thagrave;nh tựu văn hoacute;a ở thời kigrave; nagrave;y vẫn được bảo tồn, gigrave;n giữ vagrave; sử dụng cho đến ngagrave;y nay.

+ Đatilde; diễn ra sự tiếp xuacute;c vagrave; giao lưu giữa văn minh Đại Việt với văn minh phương Tacirc;y, đưa đến nhiều chuyển biến mới trong đời sống văn hoacute;a, tinh thần của nhacirc;n dacirc;n Đại Việt.

- Ấn tượng nhất với thagrave;nh tựu về chữ Quốc ngữ.

+ So với caacute;c loại chữ viết trước đoacute; (lagrave; chữ Haacute;n vagrave; chữ Nocirc;m), chữ Quốc ngữ coacute; nhiều ưu điểm nổi bật, như: số lượng chữ caacute;i iacute;t nhưng khả năng gheacute;p chữ linh hoạt; tiện lợi, dễ dagrave;ng ghi nhớ vagrave; coacute; thể phổ biến rộng.

+ Chữ Quốc ngữ được sử dụng cho đến ngagrave;y nay.

Cacirc;u 4: Hatilde;y cho biết thời gian bugrave;ng nổ, diễn biến chiacute;nh của một số cuộc khởi nghĩa tiecirc;u biểu trong phong tragrave;o nocirc;ng dacirc;n ở Đagrave;ng Ngoagrave;i thế kỉ XVIII.

Trả lời:

Thời gian bugrave;ng nổ, diễn biến chiacute;nh của một số cuộc khởi nghĩa tiecirc;u biểu trong phong tragrave;o nocirc;ng dacirc;n ở Đagrave;ng Ngoagrave;i thế kỉ XVIII:

- Khởi nghĩa của Hoagrave;ng Cocirc;ng Chất (1739 ndash; 1769):

+ Hoagrave;ng Cocirc;ng Chất tập hợp dacirc;n nghegrave;o ở Sơn Nam khởi nghĩa. Ocirc;ng xacirc;y dựng căn cứ ở Điện Biecirc;n, được nhacirc;n dacirc;n Tacirc;y Bắc hết lograve;ng ủng hộ.

+ Ocirc;ng coacute; cocirc;ng bảo vệ vugrave;ng biecirc;n giới vagrave; giuacute;p dacirc;n ổn định cuộc sống.

+ Sau khi ocirc;ng mất, con trai ocirc;ng tiếp tục chỉ huy cuộc khởi nghĩa keacute;o dagrave;i đến năm 1769 thigrave; bị dập tắt.

- Khởi nghĩa của Nguyễn Danh Phương (1740 ndash; 1751):

+ Nguyễn Danh Phương tập hợp nghĩa quacirc;n xacirc;y dựng căn cứ ở Tam Đảo (Vĩnh Phuacute;c), rồi mở rộng hoạt động ra caacute;c trấn Sơn Tacirc;y, Tuyecirc;n Quang.

+ Uy thế của nghĩa quacirc;n ngagrave;y một lecirc;n cao. Năm 1751, trước sự tấn cocirc;ng ồ ạt của quacirc;n Trịnh, Nguyễn Danh Phương bị bắt. Khởi nghĩa thất bại.

- Khởi nghĩa của Nguyễn Hữu Cầu (1741 ndash; 1751):

+ Địa bagrave;n hoạt động chiacute;nh của cuộc khởi nghĩa Nguyễn Hữu Cầu lagrave; ở Đồ Sơn, Vacirc;n Đồn,...

+ Nghĩa quacirc;n đaacute;nh lecirc;n Kinh Bắc, uy hiếp kinh thagrave;nh Thăng Long, rồi mở rộng hoạt động xuống Sơn Nam, vagrave;o Thanh Hoaacute;, Nghệ An.

+ Cuộc khởi nghĩa nhận được sự ủng hộ đocirc;ng đảo của nhacirc;n dacirc;n. Năm 1751, quacirc;n Trịnh tấn cocirc;ng dồn dập, khởi nghĩa thất bại.

Cacirc;u 5: Lập bảng toacute;m tắt về cocirc;ng cuộc khai phaacute; vugrave;ng đất phiacute;a Nam từ thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ XVIII theo caacute;c tiecirc;u chiacute;: thời gian, sự kiện chiacute;nh.

Trả lời:

Cacirc;u 6: Hatilde;y cho biết vigrave; sao Nguyễn Huệ chọn khuacute;c socirc;ng từ Rạch Gầm đến Xoagrave;i Muacute;t lagrave;m trận địa quyết chiến?

Trả lời:

Nguyễn Huệ chọn khuacute;c socirc;ng từ Rạch Gầm đến Xoagrave;i Muacute;t để lagrave;m trận địa quyết chiến lagrave; vigrave;: Đoạn Rạch Gầm đến Xoagrave;i Muacute;t dagrave;i khoảng 6km, rộng hơn 1km, coacute; chỗ gần 2km. Coacute; nhiều cồn, cugrave; lao, hai becirc;n bờ socirc;ng cacirc;y cối rậm rạp. Địa higrave;nh nagrave;y thuận lợi để dấu quacirc;n phục kiacute;ch dagrave;nh thế chủ động, bất ngờ tấn cocirc;ng tiecirc;u diệt quacirc;n giặc.

=> Vigrave; coacute; vị triacute; hiểm yếu như vậy, Nguyễn Huệ đatilde; chọn khuacute;c socirc;ng nagrave;y lagrave;m trận địa quyết chiến với quacirc;n Xiecirc;m.

Cacirc;u 7: Tại sao caacute;c cuộc khởi nghĩa của nocirc;ng dacirc;n ở Đagrave;ng Ngoagrave;i thế kỉ XVIII lại thất bại?

Trả lời:

Caacute;c cuộc khởi nghĩa của nocirc;ng dacirc;n ở Đagrave;ng Ngoagrave;i thế kỉ XVIII lại thất bại vigrave;:

- Nổ ra lẻ tẻ, khocirc;ng đồng thời.

- Chưa coacute; sự liecirc;n kết, thống nhất hợp thagrave;nh phong tragrave;o rộng lớn.

Cacirc;u 8: Đoạn tư liệu dưới đacirc;y cho em biết gigrave; hệ quả của xung đột Nam ndash; Bắc triều?

ldquo;Năm ấy (1572), caacute;c huyện ở Nghệ An, đồng ruộng bỏ hoang, khocirc;ng thu được hạt thoacute;c nagrave;o, dacirc;n đoacute;i to, lại bị bệnh dịch, chết đến quaacute; nửa, nhiều người xiecirc;u giạt, kẻ thigrave; lần vagrave;o Nam, người thigrave; giạt ra Bắc, trong hạt rất tiecirc;u điềurdquo;.

(Ngocirc; Sĩ Liecirc;n vagrave; caacute;c sử thần triều Hậu Lecirc;, Đại Việt sử kyacute; toagrave;n thư, Tập 3,

NXB Khoa học xatilde; hội, Hagrave; Nội, tr.147)

Trả lời:

Đoạn tư liệu cho biết hệ quả xung đột Nam ndash; Bắc triều:

- Đất nước bị chia cắt. Vugrave;ng Thanh ndash; Nghệ vagrave; đồng bằng Bắc Bộ lagrave; chiến trường.

- Lagrave;ng mạc bị tagrave;n phaacute;.

- Sản xuất nocirc;ng nghiệp, thủ cocirc;ng nghiệp bị đigrave;nh trệ .

- Trao đổi buocirc;n baacute;n giữa caacute;c vugrave;ng gặp nhiều khoacute; khăn.

- Đời sống nhacirc;n dacirc;n khốn cugrave;ng vigrave; đoacute;i, bị bắt đi liacute;nh, đi phu, nhiều gia đigrave;nh bị li taacute;n.

Cacirc;u 9: Hatilde;y miecirc;u tả ngắn gọn về một di tiacute;ch lịch sử hay cocirc;ng trigrave;nh tưởng niệm coacute; liecirc;n quan đến phong tragrave;o Tacirc;y Sơn magrave; em biết.

Trả lời:

Di tiacute;ch Gograve; Đống Đa xacirc;y dựng vagrave;o năm 1989 nhacirc;n kỉ niệm 200 năm chiến thắng Ngọc Hồi ndash; Đống Đa, được Chiacute;nh phủ cocirc;ng nhận lagrave; Di tiacute;ch quốc gia đặc biệt. Vagrave;o mồng 5 Tết hằng năm, lễ hội kỉ niệm chiến thắng Ngọc Hồi ndash; Đống Đa vagrave; tưởng nhớ cocirc;ng lao của vị anh hugrave;ng dacirc;n tộc Quang Trung được tổ chức tại đacirc;y.

Cacirc;u 10: Trigrave;nh bagrave;y hoạt động khai thaacute;c vagrave; xaacute;c lập chủ quyền của chuacute;a Nguyễn tại quần đảo Hoagrave;ng Sa vagrave; quần đảo Trường Sa thocirc;ng qua đội Hoagrave;ng Sa vagrave; đội Bắc Hải.

Trả lời:

Hoạt động khai thaacute;c vagrave; xaacute;c lập chủ quyền của chuacute;a Nguyễn tại quần đảo Hoagrave;ng Sa vagrave; quần đảo Trường Sa thocirc;ng qua đội Hoagrave;ng Sa vagrave; đội Bắc Hải:

- Đội Hoagrave;ng Sa vagrave; Bắc Hải lagrave; hai tổ chức dacirc;n binh độc đaacute;o vừa coacute; chức năng kinh tế (khai thaacute;c tagrave;i nguyecirc;n biển) vừa coacute; chức năng kiểm soaacute;t, quản liacute; biển, đảo. Nhiệm vụ của họ lagrave; thu lượm hagrave;ng hoaacute; của những con tagrave;u bị đắm (gươm, suacute;ng, vagrave;ng, bạc, đỗ đồng, thiếc, chigrave;,...), caacute;c hải sản quyacute; (đồi mỗi, ba ba, hải sacirc;m,...), từng bước xaacute;c lập chủ quyền đối với hai quần đảo nagrave;y.

- Đội Hoagrave;ng Sa vagrave; đội Bắc Hải tiếp tục duy trigrave; hoạt động ở thời Tacirc;y Sơn (cuối thế kỉ XVIII). Sự quan tacirc;m của caacute;c chiacute;nh quyền phong kiến vagrave; hoạt động liecirc;n tục của caacute;c đội

dacirc;n binh nagrave;y trong suốt caacute;c thế kỉ XVII - XVIII đatilde; khẳng định quaacute; trigrave;nh khai thaacute;c, thực thi chủ quyền từ rất sớm của người Việt Nam đối với quần đảo Hoagrave;ng Sa vagrave; quần đảo Trường Sa.

Cacirc;u 11: Hatilde;y mocirc; tả thắng lợi đầu tiecirc;n của nghĩa quacirc;n Tacirc;y Sơn.

Trả lời:

- Năm 1771: dựng cờ khởi nghĩa.

- Năm 1777: lật đổ chiacute;nh quyền chuacute;a Nguyễn.

- Năm 1785: đaacute;nh tan quacirc;n Xiecirc;m.

- Năm 1786: lật đổ chiacute;nh quyền chuacute;a Trịnh.

- Năm 1788: Triều Lecirc; Sơ sụp đổ. Nguyễn Huệ lecirc;n ngocirc;i Hoagrave;ng Đế.

- Năm 1789: Đại phaacute; quacirc;n Thanh.

Cacirc;u 12: Mocirc; tả vagrave;i neacute;t về một lagrave;ng nghề thủ cocirc;ng đatilde; coacute; từ thế kỉ XVI ndash; XVIII vagrave; tồn tại đến ngagrave;y nay.

Trả lời:

Lagrave;ng gốm Baacute;t Tragrave;ng được higrave;nh thagrave;nh từ thời Lyacute;, nằm ở tả ngạn socirc;ng Hồng, nay thuộc huyện Gia Lacirc;m, Hagrave; Nội.

Sau hơn 500 năm tồn tại vagrave; phaacute;t triển, Lagrave;ng gốm Baacute;t Tragrave;ng ngagrave;y nay trở thagrave;nh trung tacirc;m sản xuất gốm sứ coacute; quy mocirc; chuyecirc;n nghiệp, với nhiều cocirc;ng ty lớn lớn được thagrave;nh lập becirc;n cạnh những đơn vị sản xuất nhỏ theo hộ gia đigrave;nh. Dẫu vậy, ngocirc;i lagrave;ng vẫn giữ được neacute;t văn hoacute;a truyền thống đaacute;ng quyacute; vagrave; giaacute; trị nghệ thuật được đặt vagrave;o từng sản phẩm.

Ngoagrave;i caacute;c mặt hagrave;ng phục vụ đời sống tacirc;m linh, cuacute;ng baacute;i của người Việt, caacute;c lograve; gốm ở Baacute;t Tragrave;ng cograve;n lagrave;m ra sản phẩm tiecirc;u dugrave;ng, trang triacute;, trưng bagrave;y với mẫu matilde;, kiểu daacute;ng, vagrave; chất liệu hiện đại hơn. Caacute;c tuyệt phẩm gốm Baacute;t Tragrave;ng hiện nay đatilde; coacute; mặt khắp nơi trecirc;n thị trường Việt Nam, vagrave; cograve;n được xuất khẩu sang nhiều nước ở chacirc;u u, chacirc;u Aacute;.

Cacirc;u 13: Miecirc;u tả một neacute;t đẹp trong tiacute;n ngưỡng truyền thống của dacirc;n tộc trong caacute;c XVI ndash; XVIII.

Trả lời:

- Thagrave;nh hoagrave;ng lagrave; người coacute; cocirc;ng với dacirc;n lagrave;ng như: lập lagrave;ng, lập nghề, dạy học, đaacute;nh giặc, cứu người... Cũng giống như thờ cuacute;ng tổ tiecirc;n, thờ cuacute;ng Thagrave;nh hoagrave;ng của người Việt vừa lagrave; tiacute;n ngưỡng, vừa lagrave; đạo lyacute; sống của hậu thế đối với bậc tiền bối coacute; cocirc;ng với lagrave;ng xoacute;m, đất nước. Nếu thờ cuacute;ng tổ tiecirc;n lagrave; đạo lyacute; thể hiện yacute; thức hướng về nguồn cội của gia đigrave;nh, dograve;ng họ, thigrave; thờ cuacute;ng Thagrave;nh hoagrave;ng lagrave;ng cũng lagrave; sự tocirc;n vinh caacute;c bậc tiền bối ở cấp độ lagrave;ng xatilde;.

- Trong tacirc;m thức người Việt, Thagrave;nh hoagrave;ng lagrave; vị thần tối linh, coacute; thể bao quaacute;t, chứng kiến toagrave;n bộ đời sống của dacirc;n lagrave;ng, bảo vệ, phugrave; hộ cho dacirc;n lagrave;ng lagrave;m ăn phaacute;t đạt, khỏe mạnh. Caacute;c thế hệ dacirc;n cứ tiếp tục sinh socirc;i, nhưng Thagrave;nh hoagrave;ng thigrave; cograve;n matilde;i, trở thagrave;nh một chứng tiacute;ch khocirc;ng thể phủ nhận được của một lagrave;ng qua những cơn chigrave;m nổi.

- Thờ phụng Thagrave;nh hoagrave;ng lagrave; sợi dacirc;y liecirc;n lạc vocirc; higrave;nh, giuacute;p dacirc;n lagrave;ng đoagrave;n kết, nếp sống cộng cảm hoagrave; đồng, đất lề quecirc; thoacute;i được bảo tồn.

Cacirc;u 14: Nếu được tham gia học tập tại một trong caacute;c địa điểm sau: Bảo tagrave;ng Quang Trung (Bigrave;nh Định), di tiacute;ch Rạch Gầm Xoagrave;i Muacute;t (Tiền Giang), di tiacute;ch Gograve; Đống Đa (Hagrave; Nội), em chọn địa điểm nagrave;o? Vigrave; sao em chọn địa điểm đoacute;?

Trả lời:

Di tiacute;ch Gograve; Đống Đa (Hagrave; Nội) lagrave; khu di tiacute;ch về chiến thắng hagrave;o hugrave;ng của Nghĩa quacirc;n Tacirc;y Sơn, đaacute;nh đuổi được begrave; lũ quacirc;n Thanh xacirc;m lược. Khu di tiacute;ch nằm trong lograve;ng Thủ Đocirc; necirc;n thuận tiện cho việc tham gia học tập vagrave; tigrave;m hiểu về lịch sử của caacute;c em học sinh.

Cacirc;u 15: Em hiểu gigrave; về caacute;c cụm từ ldquo;vua Lecirc; ndash; chuacute;a Trịnhrdquo;, ldquo;chuacute;a Nguyễnrdquo;, ldquo;Đagrave;ng Trong ndash; Đagrave;ng Ngoagrave;irdquo;?

Trả lời:

- Cụm từ ldquo;vua Lecirc; ndash; chuacute;a Trịnhrdquo;, ldquo;chuacute;a Nguyễnrdquo;: thời kigrave; Trịnh ndash; Nguyễn phacirc;n tranh. lagrave; thời kỳ phacirc;n chia latilde;nh thổ giữa chế độ ldquo;vua Lecirc; ndash; chuacute;a Trịnhrdquo;ở phiacute;a Bắc socirc;ng Gianh (Đagrave;ng Ngoagrave;i) vagrave; chuacute;a Nguyễn cai trị ở miền Nam (Đagrave;ng Trong), mở đầu khi Trịnh Traacute;ng đem quacirc;n đaacute;nh Nguyễn Phuacute;c Nguyecirc;n năm 1627 vagrave; kết thuacute;c vagrave;o năm 1672 khi chuacute;a Nguyễn sụp đổ.

- ldquo;Đagrave;ng Trong ndash; Đagrave;ng Ngoagrave;irdquo;:

+ Hai becirc;n Trịnh ndash; Nguyễn lấy socirc;ng Gianh (Quảng Bigrave;nh) lagrave;m ranh giới chia cắt đất nước thagrave;nh Đagrave;ng Trong - Đagrave;ng Ngoagrave;i.

+ Đagrave;ng Ngoagrave;i: từ socirc;ng Gianh trở ra Bắc.

Đagrave;ng Trong: từ socirc;ng Gianh trở vagrave;o Nam.

Cacirc;u 16: Đọc đoạn tư liệu dưới đacirc;y, em hiểu gigrave; về yacute; nghĩa, taacute;c động của phong tragrave;o nocirc;ng dacirc;n ở Đagrave;ng Ngoagrave;i thế kỉ XVIII đối với xatilde; hội Đại Việt.

ldquo;Cuộc chiến đấu quyết liệt của nocirc;ng dacirc;n được lagrave;m vua, thua lagrave;m giặc, cả đời khốn khổ chua cay, ước sao chỉ được một ngagrave;y lagrave;m vua đoacute;, tuy chưa giagrave;nh được thắng lợi, nhưng đatilde; lagrave; hồi chuocirc;ng baacute;o động cuộc khủng hoảng của chế độ phong kiến Đagrave;ng Ngoagrave;i, lagrave; những biểu hiện nổi bật, toagrave;n diện của cuộc khủng hoảng đoacute;rdquo;.

(Trương Hữu Quyacute;nh (Chủ biecirc;n), Đại cương lịch sử Việt Nam,

Tập 1, NXB Giaacute;o dục, Hagrave; Nội, 1998, tr.204)

Trả lời:

Qua đoạn tư liệu, yacute; nghĩa, taacute;c động của phong tragrave;o nocirc;ng dacirc;n ở Đagrave;ng Ngoagrave;i thế kỉ XVIII đối với xatilde; hội Đại Việt được thể hiện:

- Yacute; nghĩa:

+ Thu huacute;t đocirc;ng đảo caacute;c tầng lớp nhacirc;n dacirc;n tham gia, thể hiện yacute; chiacute; đấu tranh chống aacute;p bức, bất cocirc;ng.

+ Buộc chuacute;a Trịnh phải thực hiện một số chiacute;nh saacute;ch như: khuyến khiacute;ch khai hoang, đưa nocirc;ng dacirc;n lưu taacute;n về quecirc; lagrave;m ăn,...

- Taacute;c động: phong tragrave;o đatilde; giaacute;ng đograve;n mạnh mẽ vagrave; đẩy chiacute;nh quyền Lecirc; - Trịnh luacute;n sacirc;u vagrave;o cuộc khủng hoảng sacirc;u sắc, toagrave;n diện, chuẩn bị ldquo;mảnh đấtrdquo; thuận lợi cho phong tragrave;o Tacirc;y Sơn phaacute;t triển mạnh mẽ ra Đagrave;ng Ngoagrave;i vagrave;o cuối thế kỉ XVIII.

Cacirc;u 17: Dựa vagrave;o sự hiểu biết của em, hatilde;y viết về một cuộc khởi nghĩa (khoảng 100 chữ) với caacute;c nội dung sau:

- Khởi nghĩa diễn ra khi nagrave;o? Ở đacirc;u?

- Mục điacute;ch?

- Ai tham gia?

- Ai coacute; liecirc;n quan?

- Họ đatilde; hagrave;nh động như thế nagrave;o?

- Kết quả?

Trả lời:

Năm 1739, trước tigrave;nh cảnh triều đigrave;nh phong kiến tha hoacute;a, bỏ becirc; biecirc;n ải, giặc datilde; hoagrave;nh hagrave;nh, dacirc;n chuacute;ng lầm than, Hoagrave;ng Cocirc;ng Chất đatilde; chiecirc;u binh matilde;, tập trung lực lượng khởi nghĩa tại Đocirc;ng Yecirc;n.

Sau khi lagrave;m chủ vugrave;ng Sơn Nam hạ (Thaacute;i Bigrave;nh, Nam Định ngagrave;y nay), nghĩa quacirc;n đaacute;nh thẳng vagrave;o Thanh Hoacute;a vagrave; tiến lecirc;n Tacirc;y Bắc.

Năm 1754, Mường Thanh được giải phoacute;ng, caacute;c tugrave; trưởng tự nguyện đem quacirc;n hợp nhất, tăng sức mạnh lực lượng, Hoagrave;ng Cocirc;ng Chất cho xacirc;y dựng đại bản doanh ở tại thagrave;nh Tam Vạn (Sam Mứn).

Do thagrave;nh Tam Vạn khocirc;ng đaacute;p ứng yecirc;u cầu về mặt quacirc;n sự, necirc;n Hoagrave;ng Cocirc;ng Chất đatilde; cho xacirc;y dựng thagrave;nh Chiềng Lề (thagrave;nh Bản Phủ) vagrave;o năm 1758. Thagrave;nh Bản Phủ rộng 80 mẫu, tường đất cao 5 thước, mặt thagrave;nh rộng 4-5 thước, voi ngựa coacute; thể đi lại. Thagrave;nh coacute; 4 cửa, cổng thagrave;nh bề thế, coacute; vọng gaacute;c, người đi trecirc;n tường thagrave;nh coacute; thể quan saacute;t toagrave;n bộ vugrave;ng lograve;ng chảo, xung quanh thagrave;nh trồng tre gai dagrave;y đặc, coacute; hagrave;o sacirc;u 10 thước. Thagrave;nh Bản Phủ nằm ở gần ngatilde; 3 socirc;ng Nậm Rốm vagrave; Paacute; Nậm, rất lợi thế về mặt phograve;ng thủ, Hoagrave;ng Cocirc;ng Chất cho đagrave;o hơn trăm ao lấy nước sinh hoạt vagrave; luyện thủy quacirc;n trong thagrave;nh, sau đoacute; chia đất cho người dacirc;n địa phương, vugrave;ng Mường Thanh trở thagrave;nh vugrave;ng đất trugrave; phuacute; nhất khu vực Tacirc;y Bắc.

Thaacute;ng 10/1767, nghĩa quacirc;n tấn cocirc;ng 7 trận lớn vagrave;o caacute;c vugrave;ng thuộc Sơn La, Thanh Hoacute;a, Hograve;a Bigrave;nh ngagrave;y nay. Chuacute;a Trịnh Sacirc;m đatilde; tập trung binh lực đagrave;n aacute;p cuộc khởi nghĩa, thagrave;nh Tam Vạn vagrave; căn cứ Matilde;nh Thiecirc;n bị tấn cocirc;ng liecirc;n tục.

Năm 1768, Hoagrave;ng Cocirc;ng Chất qua đời vigrave; lacirc;m bệnh nặng tại Matilde;nh Thiecirc;n, đến năm 1769, cuộc khởi nghĩa của Hoagrave;ng Cocirc;ng Chất bị dập tắt hoagrave;n toagrave;n.

Cacirc;u 18: Trigrave;nh bagrave;y một vagrave;i hiểu biết của em về chuacute;a Nguyễn Hoagrave;ng.

Trả lời:

- Nguyễn Hoagrave;ng hay Nguyễn Thaacute;i Tổ, Chuacute;a Tiecirc;n, lagrave; vị chuacute;a Nguyễn đầu tiecirc;n, người đặt nền moacute;ng cho vương triều Nguyễn (1802 ndash; 1945). Ocirc;ng quecirc; ở lagrave;ng Gia Miecirc;u, huyện Tống Sơn, phủ Hagrave; Trung, xứ Thanh Hoa, ngagrave;y nay lagrave; Gia Miecirc;u Ngoại Trang, thocirc;n Gia Miecirc;u, xatilde; Hagrave; Long, huyện Hagrave; Trung, tỉnh Thanh Hoacute;a.

- Nguyễn Hoagrave;ng đatilde; coacute; những chiacute;nh saacute;ch hiệu quả để phaacute;t triển vugrave;ng đất của migrave;nh vagrave; mở rộng latilde;nh thổ hơn nữa về phiacute;a Nam. Caacute;c vị đế, vương hậu duệ của ocirc;ng tiếp tục chiacute;nh saacute;ch mở mang nagrave;y vagrave; đatilde; chống nhau với họ Trịnh bất phacirc;n thắng bại trong nhiều năm, cuối cugrave;ng họ Nguyễn đatilde; hoagrave;n thagrave;nh việc thống nhất đất nước từ Nam đến Bắc ở đất liền, khởi đầu từ niecirc;n hiệu Gia Long (chaacute;u đời thứ 10 của ocirc;ng).

Cacirc;u 19: Giới thiệu về một di tiacute;ch của nhagrave; Mạc magrave; em biết.

Trả lời:

- Khu tưởng niệm Vương triều nhagrave; Mạc đatilde; được hai lần ghi danh, cụ thể, ngagrave;y 17/9/2002, Bộ trưởng Bộ Văn hoacute;a -Thocirc;ng tin đatilde; cocirc;ng nhận Từ đường họ Mạc ở Cổ Trai, xatilde; Ngũ Đoan, huyện Kiến Thụy, thagrave;nh phố Hải Phograve;ng lagrave; Di tiacute;ch lịch sử cấp quốc gia. Tiếp theo, năm 2009, Thủ tướng Chiacute;nh phủ ra quyết định đưa cocirc;ng trigrave;nh nagrave;y vagrave;o danh mục caacute;c cocirc;ng trigrave;nh kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hagrave; Nội.

- Khu tưởng niệm Vương triều nhagrave; Mạc được xacirc;y dựng trecirc;n diện tiacute;ch đất rộng 10,5ha. Khu di tiacute;ch gồm coacute; nhagrave; chiacute;nh điện, nơi thờ 5 vị vua triều Mạc định đocirc; tại Thăng Long (1527 - 1592): Thaacute;i tổ nhacirc;n minh Cao Hoagrave;ng đế Mạc Đăng Dung, Thaacute;i tocirc;ng Khacirc;m triết văn Hoagrave;ng đế Mạc Đăng Doanh, Hiến tocirc;ng Hiển Hoagrave;ng đế Mạc Phuacute;c Hải, Hoagrave;ng đế Mạc Phuacute;c Nguyecirc;n, Mục tocirc;ng Hồng minh Hoagrave;ng đế Mạc Mậu Hợp.

Dấu tiacute;ch Vương triều nhagrave; Mạc ndash; Kinh đocirc; đầu tiecirc;n trecirc;n đất Hải Phograve;ng.

- Định Nam đao được thờ tại Di tiacute;ch Khu tưởng niệm Vương Triều Mạc, đatilde; được Thủ tướng Chiacute;nh phủ cocirc;ng nhận lagrave; bảo vật Quốc gia. Đacirc;y lagrave; niềm vinh dự, lagrave; niềm tự hagrave;o của khocirc;ng chỉ người dacirc;n Hải Phograve;ng noacute;i chung vagrave; đặc biệt lagrave; người dacirc;n huyện Kiến Thụy noacute;i riecirc;ng vigrave; nơi đacirc;y lagrave; nơi sinh ra vagrave; lớn lecirc;n của vị vua đầu tiecirc;n của Vương triều Mạc. Vugrave;ng đất Kiến Thụy lagrave; nơi phaacute;t tiacute;ch Vương triều Mạc, lagrave; nơi coacute; truyền thống học hagrave;nh vagrave; thời nagrave;o cũng coacute; người đỗ đạt cao, giữ những trọng traacute;ch của quốc gia, của thagrave;nh phố. Việc khai buacute;t đầu xuacirc;n tượng trưng cho sự khởi đầu tốt đẹp của mọi hoạt động, với mục điacute;ch gửi gắm tacirc;m tư, nguyện vọng về một năm mới hạnh phuacute;c vagrave; thagrave;nh cocirc;ng. Mugrave;ng 6 thaacute;ng Giecirc;ng hagrave;ng năm, tại Khu tưởng niệm Vương triều nhagrave; Mạc thường diễn ra lễ khai buacute;t đầu xuacirc;n, với sự tham gia của hagrave;ng trăm học sinh giỏi, học sinh tiecirc;u biểu trecirc;n địa bagrave;n thagrave;nh phố vagrave; đocirc;ng đảo người dacirc;n, du khaacute;ch gần xa. Lễ khai buacute;t được thực hiện sau nghi thức rước "thacirc;̀n bút" về trước đền thờ caacute;c chư vị tiecirc;n đế Vương triều Mạc.

Cacirc;u 20: Những chuyến đi ra đảo của đội Hoagrave;ng Sa thường gặp rủi ro, nguy hiểm. Cho đến nay, người dacirc;n Lyacute; Sơn vẫn cograve;n lưu truyền những cacirc;u ca dao:

Hoagrave;ng Sa trời nước mecirc;nh mocirc;ng

Người đi thigrave; coacute; magrave; khocirc;ng thấy về

Hoagrave;ng Sa macirc;y nước bốn bề

Thaacute;ng hai/ba Khao lề thế liacute;nh Hoagrave;ng Sa.

Em hiểu điều gigrave; qua những cacirc;u ca dao nagrave;y?

Trả lời:

4 cacirc;u ca dao cho thấy những rủi ro, nguy hiểm trong những chuyến ra đảo của đội Hoagrave;ng Sa. Những cacirc;u ca được lưu truyền ở Lyacute; Sơn (Quảng Ngatilde;i) cho thấy những cacirc;u chuyện về đội Hoagrave;ng Sa năm xưa cograve;n ăn sacirc;u trong tacirc;m thức người dacirc;n ở đacirc;y. Đặc biệt, cacirc;u ca dao cograve;n nhắc đến Lễ Khao lề thế liacute;nh Hoagrave;ng Sa thể hiện tấm lograve;ng tri acirc;n của caacute;c thế hệ sau nagrave;y với caacute;c bậc tiền nhacirc;n đatilde; coacute; cocirc;ng baacute;m biển, khẳng định chủ quyền biển đảo Tổ quốc. Năm 2013, Lễ Khao lề thế liacute;nh Hoagrave;ng Sa được Bộ Văn hoacute;a, Thể thao vagrave; Du lịch cocirc;ng nhận lagrave; Di sản phi vật thể quốc gia.