MỞ ĐẦU

Câu hỏi: Em đã biết, từ thời xa xưa người Trung Quốc đã phát minh ra kim chỉ nam để xác định phương hướng. Từ đó người Châu Âu đã kế thừa và chế tạo ra la bàn. Theo em người Châu Âu đã sử dụng la bàn để làm gì? Em đã từng nghe nhắc đến những cái tên như C.Cô-lôm-bô, Ph. Ma- gien-lăng,…? Hãy chia sẻ những điều em biết về những nhân vật lịch sử này cũng như những sự kiện liên quan đến họ.

Giải chi tiết:

- Theo em, người Châu Âu đã sử dụng la bàn làm dụng cụ dùng để xác định phương hướng trong không gian nhất định. Ví dụ: xác định phương hướng trên biển…

- Những điều em biết về C. Cô-lôm-bô:

+ C. Cô-lôm-bô (1451? – 1542) là một nhà hàng hải nổi tiếng người Italia.

+ Ông là người đầu tiên tìm ra châu Mĩ. Tuy nhiên trong lần tìm ra Châu Mĩ ông đã lầm tưởng đây là Ấn Độ.

- Những điều em biết về Ph. Ma-gien-lăng:

+ Ph. Ma-gien-lăng (1480 – 1521), là nhà hàng hải nổi tiếng người Bồ Đào Nha.

+ Ông là người đầu tiên thực hiện chuyến thám hiểm vòng quanh thế giới bằng đường biển.

1. CÁC CUỘC PHÁT KIẾN ĐỊA LÍ LỚN TRONG THẾ GIỚI

Câu 1: Dựa vào hình 1 và thông tin trong mục, hãy giới thiệu nét chính về hành trình của một số cuộc phát kiến địa lí lớn trên thế giới.

Giải chi tiết:

• Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha là những nước đi tiên phong trong các cuộc phát kiến địa lí.

• Năm 1487, B. Đi-a-xơ dẫn đầu đoàn thám hiểm Bồ Đào Nha đi đến cực Nam Châu Phi - mũi Hảo Vọng

• Năm 1492, C. Cô-lôm-bô cùng đoàn thủy thủ Tây Ban Nha tìm ra vùng đất mới - châu Mỹ.

• Năm 1497, V. Ga- ma cùng 4 chiếc tàu rời Bồ Đào Nha vòng qua điểm cực Nam châu Phi và đến được bến Ca-li-cút ở phía Tây Nam Ấn Độ.

• Năm 1519, Ph. Ma-gien-lăng và đoàn thám hiểm Tây Ban Nha hoàn thành chuyến thám hiểm vòng quanh thế giới (1522).

Câu 2: Theo em, cuộc phát kiến địa lí nào là quan trọng nhất? Vì sao?

Giải chi tiết:

• Là cuộc phát kiến có hành trình dài nhất trong lịch sử các cuộc phát kiến địa lí: Ma-gien-lăng và đoàn thủy thủ xuất phát từ Tây Ban Nha, đi vòng quanh thế giới, đi qua các đại dương lớn như Thái Bình Dương và Đại Tây Dương.

• Chứng tỏ luận điểm “Trái đất hình tròn” là đúng đắn => Cơ sở rất lớn để các nhà văn, nhà thơ, nhà thiên văn học, triết học thời kỳ Văn hóa Phục Hưng bảo vệ cho luận điểm “Mặt trời là trung tâm” và “Trái đất hình tròn”.

• Thúc đẩy quá trình hoàn thành bản đồ thế giới => Tạo điều kiện cho các cuộc phát kiến địa lí tiếp theo.

• Là cơ sở quan trọng dẫn đến sự sụp đổ của các tư tưởng triết học bảo thủ, sai lầm theo quan niệm của giáo hội Thiên Chúa.

Câu 3: Hãy trình bày hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí

Giải chi tiết:

• Mở ra con đường mới, tìm ra vùng đất mới, thị trường mới, thúc đẩy hàng hải quốc tế phát triển, ...

• Đem về cho châu Âu khối lượng vàng bạc, nguyên liệu; thúc đẩy nền sản xuất và thương nghiệp ở đây phát triển.

• Làm nảy sinh nạn buôn bán nô lệ da đen và quá trình xâm chiếm, cướp bóc thuộc địa, …

2. SỰ NẢY SINH CHỦ NGHĨA TƯ BẢN VÀ NHỮNG BIẾN ĐỔI CHÍNH TRỊ TRONG XÃ HỘI TÂY ÂU.

Câu 1. Hãy cho biết quá trình tích lũy vốn và tập trung nhân công của giai cấp tư sản trong giai đoạn đầu như thế nào.

Giải chi tiết:

• Quá trình tích lũy vốn:

  • Thương nhân châu Âu đẩy mạnh cướp bóc của cải, tài nguyên từ các nước thuộc địa châu Á, châu Phi, châu Mỹ đem về châu Âu.

  • Trong nước: dùng bạo lực và nhiều thủ đoạn để tước đoạt ruộng đất của nông nô, tư liệu sản xuất của thợ thủ công, …

• Quá trình tập trung nhân công:

  • Hàng triệu người da đen ở châu Phi bị bắt để bán cho các chủ đồn điền, hầm mỏ ở châu Âu, châu Mỹ làm nhân công.

  • Thực hiện phong trào “rào đất cướp ruộng”, tước đoạt ruộng đất của nông nô và biến họ trở thành người làm thuê cho các công xưởng của tư bản.

Câu 2. Nêu những biểu hiện của sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu.

Giải chi tiết:

• Xuất hiện quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa: quan hệ chủ - thợ được hình thành giữa chủ công trường thủ công, chủ đồn điền,... với những người lao động làm thuê => Quan hệ bóc lột giai cấp.

• Hình thức bóc lột: bóc lột giá trị thặng dư.

  • Người lao động không được sở hữu bất cứ tài sản nào trong xã hội.

  • Toàn bộ nhà xưởng, ruộng đất, công cụ và nguyên liệu,... đều là của chủ, công nhân phải bán sức lao động của mình và nhận về đồng lương ít ỏi.

• Các hình thức sản xuất tư bản chủ nghĩa:

  • Trong công nghiệp: xuất hiện các công trường thủ công dưới nhiều hình thức (công trường thủ công phân tán, công trường thủ công tập trung và công trường thủ công hỗn hợp).

  • Trong nông nghiệp: xuất hiện các trang trại của phú nông, nông trang của địa chủ phong kiến, trại ấp của tư sản nông nghiệp.

Câu 3. Hãy cho biết những biến đổi chính trong xã hội Tây Âu giai đoạn này.

Giải chi tiết:

Những biến đổi chính trong xã hội Tây Âu giai đoạn này:

• Sự phát triển mạnh mẽ của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa đã thúc đẩy sự xuất hiện của các giai cấp mới trong xã hội phong kiến Tây Âu.

• 2 giai cấp mới: giai cấp tư sản và giai cấp vô sản.

• Trong xã hội xuất hiện những mâu thuẫn mới:

  • Mâu thuẫn giữa tư sản và lãnh chúa phong kiến.

  • Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản.

  • Bên cạnh đó vẫn tồn tại mâu thuẫn cũ giữa nông dân với địa chủ và lãnh chúa phong kiến.

• Sự ra đời của các giai cấp, tầng lớp mới tạo điều kiện cho sự ra đời các học thuyết xã hội mới, đặc biệt là học thuyết tư bản chủ nghĩa và học thuyết xã hội chủ nghĩa ở giai đoạn sau.

LUYỆN TẬP- VẬN DỤNG

Câu 1. Trong các hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí, theo em, hệ quả nào là quan trọng nhất? Vì sao?

Giải chi tiết:

Trong các hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí, hệ quả quan trọng nhất là "Mở ra con đường mới, tìm ra vùng đất mới, thị trường mới, thúc đẩy hàng hải quốc tế phát triển,..." vì:

• Từ thế kỉ XV, con đường giao lưu buôn bán giữa Tây Á và Địa Trung Hải bị người Ả Rập độc chiếm => Vấn đề cấp thiết phải tìm ra con đường thương mại mới giữa phương Đông và châu Âu.

• Các cuộc phát kiến địa lí với mục đích tìm ra những con đường mới, vùng đất mới, thị trường mới, thúc đẩy hàng hải quốc tế phát triển, tăng cường giao lưu giữa các châu lục,... => Đáp ứng đúng mục tiêu đã đặt ra.

Câu 2. Theo em, biến đổi lớn nhất của xã hội Tây Âu thời kì này là gì?

Giải chi tiết:

Biến đổi lớn nhất của xã hội Tây Âu thời kì này là sự xuất hiện của hai giai cấp mới: giai cấp tư sản và giai cấp vô sản.

Câu 3. Một hậu quả của phát kiến địa lí là dẫn đến làn sóng xâm lược thuộc địa và cướp bóc thực dân. Em hãy tìm hiểu thêm và cho biết Việt Nam đã từng bị xâm lược và trở thành thuộc địa của nước nào?

Giải chi tiết:

Việt Nam đã từng bị xâm lược và trở thành thuộc địa của Pháp (1858) do hậu quả của các cuộc phát kiến địa lí, dẫn đến làn sóng xâm lược thuộc địa và cướp bóc thực dân.