HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu tìm hiểu thông tin mục I, quan sát Hình 44.1, thảo luận cặp đôi thực hiện Hoạt động SGK tr.191: Đọc thông tin trên kết hợp quan sát Hình 44.1, thực hiện các yêu cầu sau:

1. Nhận xét về số lượng, hình dạng của NST thường, NST giới tính.

2. Nêu khái niệm NST thường, NST giới tính.

- Để củng cố kiến thức vừa học, GV yêu cầu HS thảo luận nhóm (3 – 4 HS) hoàn thành Phiếu học tập số 1 (Đính kèm dưới hoạt động).

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- Nhóm HS thảo luận, quan sát hình ảnh và thực hiện nhiệm vụ.

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS xung phong trình bày Hoạt động SGK tr.191.

- GV mời đại diện các nhóm trình bày Phiếu học tập số 1 (Đính kèm dưới hoạt động).

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá câu trả lời của các nhóm HS, thái độ làm việc của HS trong nhóm.

- GV chuẩn kiến thức, yêu cầu HS ghi chép.

- GV chuyển sang hoạt động tiếp theo.

I. Nhiễm sắc thể thường và nhiễm sắc thể giới tính

- NST thường gồm nhiều cặp tương đồng, giống nhau giữa giới đực và giới cái, chứa các gene quy định tính trạng thường.

- NST giới tính thường có một cặp, tương đồng hoặc không tương đồng, khác nhau giữa giới đực và giới cái, có thể chứa gene quy định giới tính và các gene khác.

Ví dụ:

+ Ở người 2n = 46 tồn tại 23 cặp NST. Trong đó có 22 cặp NST thường và 1 cặp NST giới tính (Nam: XY, nữ: XX).

+ Ở ruồi giấm 2n = 8 tồn tại 4 cặp NST. Trong đó có 3 cặp NST thường và 1 cặp NST giới tính (con đực: XY, con cái: XX).

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Nhiễm sắc thể thường và nhiễm sắc thể giới tính

Dựa vào thông tin vừa tìm hiểu, phân biệt NST thường và NST bằng cách hoàn thành bảng dưới đây:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Nhiễm sắc thể thường và nhiễm sắc thể giới tính

Dựa vào thông tin vừa tìm hiểu, phân biệt NST thường và NST bằng cách hoàn thành bảng dưới đây:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV nêu ví dụ về giới tính ở một số loài:

Giới tính của một số loài phụ thuộc vào sự có mặt của cặp NST giới tính trong tế bào:

* Ở ruồi giấm, người và các động vật có vú có cặp NST giới tính gồm: giới cái - XX và giới đực - XY.

* Ở lưỡng cư, bò sát, chim, bướm, một số loài cá... có cặp NST giới tính gồm: giới cái - ZW và giới đực - ZZ.

* Ở châu chấu, cào cào, gián, tôm... có cặp NST giới tính gồm: giới cái - XX và giới đực - XO.

Ngoài ra, giới tính được xác định bằng mức bội thể của cơ thể: con đực được phát triển từ trứng không được thụ tinh, là cơ thể đơn bội (n), con cái được phát triển từ trứng được thụ tinh, là cơ thể lưỡng bội (2n).

- GV dẫn dắt HS tìm hiểu về cơ chế xác định giới tính.

- GV sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn, chia lớp thành 4 - 8 HS.

- GV yêu cầu nhóm HS tìm hiểu thông tin mục II thực hiện Hoạt động SGK tr.192:

Quan sát Hình 44.2 và đọc thông tin trên, thực hiện các yêu cầu sau:

1. Trình bày cơ chế xác định giới tính ở người.

2. Giải thích vì sao trong thực tế, tỉ lệ bé trai và bé gái sơ sinh xấp xỉ 1 : 1.

- GV yêu cầu HS yêu cầu HS hoạt động cá nhân viết ý kiến của mình lên góc bảng nhóm, sau đó thảo luận nhóm và thống nhất ý kiến vào phần trung tâm bảng nhóm.

- GV yêu cầu HS chốt câu trả lời cho câu hỏi Khởi động SGK tr.191.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- Nhóm HS đọc hiểu mục II tr.192 SGK, thực hiện nhiệm vụ được giao.

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời một số nhóm trình bày kết quả thảo luận Hoạt động SGK tr.192:

1. Cơ chế xác định giới tính ở người:

Ở nam giới, khi giảm phân có sự phân li của cặp NST giới tính XY, tạo ra hai loại tinh trùng X và Y với tỉ lệ bằng nhau; còn ở nữ giới, phân li cặp NST giới tính XX tạo ra một loại trứng X. Sự tổ hợp của các NST giới tính khi thụ tinh hình thành hai loại hợp tử, hợp tử mang cặp NST giới tính XX phát triển thành con gái, hợp tử mang cặp NST giới tính XY phát triển thành con trai. Như vậy, cơ chế xác định giới tính là sự phân li của cặp NST giới tính trong giảm phân và tổ hợp lại trong thụ tinh.

2. Dựa trên cơ chế xác định giới tính ở đa số các loài, do sự phân li và tổ hợp của cặp NST giới tính thì tỉ lệ phân li giới tính là 1 : 1. Nhưng trên thực tế, tỉ lệ bé trai và gái không phải là 1 : 1 mà chỉ xấp xỉ 1 : 1 do ảnh hưởng của các yếu tố môi trường trong (các hormone sinh dục), các yếu tố môi trường ngoài đến sự gặp gỡ của tinh trùng và trứng khi thụ tinh, đến sự tồn tại và phát triển của hợp tử và của cơ thể.

- HS xung phong chốt câu trả lời Khởi động SGK tr.191 dựa trên cơ chế xác định giới tính ở người.

- HS khác nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét kết quả thảo luận của HS, thái độ làm việc của HS trong nhóm.

- GV chuẩn kiến thức và yêu cầu HS ghi chép.

- GV dẫn dắt sang hoạt động tiếp theo.

II. Cơ chế xác định giới tính

- Cơ chế xác định giới tính là sự phân li cặp NST giới tính trong giảm phân và tổ hợp lại trong thụ tinh.

Ví dụ: Cơ chế xác định giới tính ở người

- Tính theo lí thuyết, tỉ lệ phân li giới tính là 1 đực : 1 cái.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV giao nhiệm vụ trước ở nhà yêu cầu HS tìm hiểu thông tin về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính được áp dụng trong sản xuất thực tiễn.

- Tại lớp học, GV sử dụng kĩ thuật mảnh ghép để HS tìm hiểu nội dung này.

GĐ 1: Hình thành nhóm chuyên gia

- GV chia lớp thành 2 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm chuyên gia chia thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm 5 - 7 HS.

- GV yêu cầu các nhóm chuyên gia đọc hiểu thông tin mục III và thực hiện nhiệm vụ như sau:

+ Nhóm chuyên gia 1: Tìm hiểu những yếu tố môi trường bên trong cơ thể ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính và nêu ví dụ.

+ Nhóm chuyên gia 2: Tìm hiểu những yếu tố môi trường bên ngoài cơ thể ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính và nêu ví dụ.

* GĐ 2: Hình thành nhóm mảnh ghép

- GV tiến hành ghép các thành viên của nhóm chuyên gia 1 với nhóm chuyên gia 2

- GV yêu cầu thành viên của các nhóm mảnh ghép mới chia sẻ, trao đổi, thảo luận kiến thức mới được tìm hiểu từ GĐ1 để hoàn thành Phiếu học tập số 2 (Đính kèm dưới hoạt động).

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính

* Yếu tố môi trường trong cơ thể: do ảnh hưởng của các hormone sinh dục

Ví dụ:

+ Dùng hormone sinh dục đực methyltestosterone tác động vào cá vàng cái có thể làm cá cái chuyển thành cá đực;

+ Tiêm hormone sinh dục vào trứng để chuyển đổi giới tính ở gà;

* Yếu tố môi trường ngoài: do ảnh hưởng các nhân tố như ánh sáng, nhiệt độ,...

Ví dụ:

+ Nhiệt độ ấp trứng ảnh hưởng đến giới tính của rùa con ở loài rùa xanh;

+ Dưa chuột được hun khói thì tỉ lệ hoa cái tăng;