HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu cá nhân HS đọc hiểu mục I và trả lời Câu hỏi và bài tập SGK tr.197: Dựa vào thông tin trên, cho biết đột biến NST là gì.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc thông tin SGK, trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS xung phong trả lời câu hỏi.

- HS khác nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá câu trả lời của HS.

- GV chuẩn kiến thức, yêu cầu HS ghi chép.

- GV chuyển sang hoạt động tiếp theo.

I. Khái niệm đột biến nhiễm sắc thể

- Đột biến NST là những biến đổi về cấu trúc và số lượng NST.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu khái niệm đột biến cấu trúc NST

- GV chia lớp thành các nhóm, mỗi nhóm 3 - 5 HS.

- GV yêu cầu các nhóm HS tìm hiểu thông tin mục I.1, thảo luận hoàn thành Phiếu học tập số 1 (Đính kèm dưới hoạt động).

- Dựa trên kiến thức đó, GV yêu cầu HS khái quát khái niệm và các dạng đột biến cấu trúc NST.

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu ý nghĩa và tác hại của đột biến cấu trúc NST

- GV dẫn dắt HS về ý nghĩa và tác hại của đột biến cấu trúc NST thông qua các ví dụ sau: Hãy xác định dạng đột biến trong các ví dụ sau đây và cho biết các đột biến đó có lợi hay có hại đối với thể đột biến và con người.

Ví dụ 1: Mất một đoạn nhỏ ở đầu NST 21 gây ung thư máu ở người.

Ví dụ 2: Enzyme thủy phân tinh bột một giống lúa mạch có hoạt tính cao hơn nhờ hiện tượng lặp đoạn NST mang gene quy định enzyme này.

- GV yêu cầu HS tìm hiểu nội dung mục II.2 và thảo luận cặp đôi trả lời Câu hỏi và bài tập SGK tr.198:

1. Dạng đột biến cấu trúc NST nào có thể được ứng dụng trong chọn giống để đem lại lợi ích cho con người?

2. Dạng đột biến cấu trúc NST nào gây hại cho sinh vật? Giải thích.

- Để củng cố kiến thức đã học, GV yêu cầu HS nêu một số ví dụ.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- Nhóm HS đọc hiểu mục II tr.197 - 198 SGK, thực hiện nhiệm vụ được giao.

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời một số nhóm đại diện trình bày Phiếu học tập số 1 (Đính kèm dưới hoạt động).

- HS trả lời câu hỏi ví dụ về ý nghĩa và tác hại của đột biến cấu trúc NST:

Ví dụ 1: Đột biến mất đoạn - có hại với thể đột biến (con người).

Ví dụ 2: Đột biến lặp đoạn - không có lợi hay có hại đối với thể đột biến nhưng có lợi đối con người.

- HS xung phong trả lời Câu hỏi và bài tập SGK tr.198:

1. Đột biến mất đoạn NST có thể được ứng dụng để loại bỏ gene có hại ra khỏi hệ gene ở thực vật.

+ Đột biến chuyển đoạn NST có thể được ứng dụng để thay đổi vị trí của gene trên NST. Ví dụ: Các nhà khoa học đã sử dụng chuyển đoạn NST để chuyển gene quy định màu trứng của tằm dâu từ NST thường sang NST giới tính.

2. Đột biến mất đoạn NST dẫn tới mất vật chất di truyền nên thường gây hại cho sinh vật như giảm sức sống, mất khả năng sinh sản hoặc gây chết.

- HS khác nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét kết quả thảo luận của HS, thái độ làm việc của HS trong nhóm.

- GV ví dụ dụ một số đột biến cấu trúc NST xảy ra trong thực tiễn.

- GV chuẩn kiến thức và yêu cầu HS ghi chép.

- GV dẫn dắt sang hoạt động tiếp theo.

II. Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể

1. Khái niệm đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể

- Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi làm thay đổi cấu trúc của NST.

- Đột biến cấu trúc NST gồm các dạng:

+ Mất đoạn:

+ Lặp đoạn:

+ Đảo đoạn:

+ Chuyển đoạn:

2. Ý nghĩa và tác hại của đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể

a) Ý nghĩa

- Cung cấp nguyên liệu cho tiến hóa và chọn giống.

Ví dụ: Đột biến chuyển đoạn NST xảy ra ở tổ tiên chung của người và tinh tinh làm dung hợp hai NST tâm mút thành NST tâm giữa, tạo nên NST số 2 ở người. Vì vậy, người có 46 NST, còn tinh tinh vẫn giữa nguyên bộ NST của tổ tiên chung là 48 NST.

- Tăng số gene có lợi cho thể đột biến và con người.

Ví dụ: Sử dụng chủng nấm men mang đột biến lặp đoạn NST làm tăng hiệu quả quá trình chuyển hóa của các enzyme trong công nghiệp sản xuất rượu bia.

- Loại bỏ các gene có hại ra khỏi hệ gene.

Ví dụ: Sử dụng đột biến mất đoạn để loại bỏ các gene quy định các tính trạng bất lợi ở một số giống cây trồng.

b) Tác hại

- Làm mất cân bằng hệ gene, gây hại cho thể đột biến.

Ví dụ:

+ Đột biến chuyển đoạn giữa NST số 9 và số 22 dẫn đến bệnh ung thư bạch cầu tủy cấp tính;

+ Đột biến làm mất một đoạn trên cánh ngắn của NST số 5 gây ra hội chứng cri-du-chat (hội chứng mèo kêu), trẻ mang đột biến này có tiếng khóc giống mèo kêu và thường tử vong trong năm đầu đời sau sinh.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Tìm hiểu đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể

Quan sát Hình 46.1, thực hiện các yêu cầu sau:

1. Nêu sự thay đổi về cấu trúc NST sau khi đột biến và hoàn thành vào vở theo mẫu Bảng 46.1.

Bảng 46.1. Sự thay đổi về cấu trúc của các nhiễm sắc thể sau khi đột biến

2. Dựa vào thông tin trên, hãy cho biết đột biến cấu trúc NST là gì.

……………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Tìm hiểu đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể

Quan sát Hình 46.1, thực hiện các yêu cầu sau:

1. Nêu sự thay đổi về cấu trúc NST sau khi đột biến và hoàn thành vào vở theo mẫu Bảng 46.1.

Bảng 46.1. Sự thay đổi về cấu trúc của các nhiễm sắc thể sau khi đột biến

2. Dựa vào thông tin trên, hãy cho biết đột biến cấu trúc NST là gì.

Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi xảy ra trong cấu trúc NST.