VĂN BẢN: HIỀN TÀI LÀ NGUYÊN KHÍ CỦA QUỐC GIA

PHẦN 1. TÁC GIẢ, TÁC PHẨM

1. Tác giả

- Thân Nhân Trung (1418 - 1499), là một danh sĩ thời Hậu Lê, người tỉnh Bắc Giang.

- Ông đỗ Tiến sĩ năm 1469, được triều đình trọng dụng và là thành viên chủ chốt của Hội Tao đàn do vua Lê Thánh Tông sáng lập.

- Năm 1484, vâng lệnh vua soạn Bài kí đề danh tiến sĩ khoa Nhâm Tuấn niên hiệu Đại Bảo thứ ba để khắc lên bia đặt tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám khởi đầu cho việc dựng bia ghi danh tiến sĩ và thành truyền thống về sau.

2. Tác phẩm

- Tóm tắt: Nếu nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh, rồi lên cao, còn nguyên khí suy thì thế nước yếu, rồi xuống thấp. Đồng thời việc khắc bia ghi tên tiến sĩ có ý nghĩa to lớn. Đất nước có thể khuyến khích kẻ sĩ trông vào mà phấn chấn hâm mộ, rèn luyện danh tiết, gắng sức giúp vua. Đồng thời ngăn ngừa kẻ ác, người thiện lấy đó làm điều cố gắng, chỉ lối tương lai vừa để rèn giũa danh tiếng cho sĩ phu, vừa để củng cố mệnh mạch cho nhà nước.

- Hoàn cảnh sáng tác và xuất xứ:

+ Nhằm phát triển giáo dục, khuyến khích nhân tài, từ năm 1439 trở đi, nhà nước phong kiến triều Lê đặt ra lệ xướng danh, yết bảng, ban áo mũ, cấp ngựa, đãi yến và vinh quy bái tổ cho người đỗ đạt cao.

+ Văn bản Hiền tài là nguyên khí của quốc gia trích trong Bài kí đề danh tiến sĩ khoa Nhâm Tuất, niên hiệu Đại Bảo thứ ba được biên soạn năm 1484 thời Hồng Đức.

- Thể loại: Văn bia

- Phương thức biểu đạt: Nghị luận

- Ý nghĩa nhan đề:

+ Hiền tài là người tài cao, học rộng và có đạo đức.

+ Nguyên khí là chất làm nên sự sống còn và phát triển của đất nước, xã

hội.

=> Tiêu đều có nghĩa: Hiền tài, chính là phần cốt lõi, chất ban đầu để làm nên sự sống còn và phát triển của đất nước. Quốc gia có nhiều hiền tài và biết sử dụng hiền tài thì sẽ phát triển vững mạnh.

- Bố cục gồm 02 phần:

+ Phần 1 (Từ đầu đến … làm đến mức cao nhất): nêu lên giá trị của hiền tài với đất nước.

+ Phần 2 (Phần còn lại): nêu lên ý nghĩa của việc khắc bia, khắc tên người hiền tài.

PHẦN 2. GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT

1. Giá trị nội dung

- Khẳng định tầm quan trọng của hiền tài đối với quốc gia: có quan hệ sống còn đối với sự thịnh suy của đất nước.

- Khắc bia tiến sĩ là việc làm khích lệ nhân tài không những có ý nghiã lớn với đương thời mà còn có ý nghĩa lâu dài với hậu thế.

2. Giá trị nghệ thuật

- Kết cấu câu văn chặt chẽ

- Lập luận khúc triết và logic

- Giàu sức thuyết phục.