VĂN BẢN: TRỞ VỀ (TRÍCH ÔNG GIÀ VÀ BIỂN CẢ - Ơ-NÍT HÊ-MINH-UÊ – ERNEST HEMINGWAY)

PHẦN 1. TÁC GIẢ, TÁC PHẨM

1. Tác giả

- O-nít Hê-minh-uê (1899 - 1961) là nhà văn, nhà báo nổi tiếng của nển văn học hiện đại Mỹ. Cuộc đời và sự nghiệp của ông được coi là một diển hình cho "thế hệ lạc lối" - danh xưng chỉ lớp người trưởng thành trong Chiến tranh thế giới lẩn thứ nhất và phải gánh chịu những di hại tinh thẩn nặng nề của sự kiện này.

- Ông cũng là người đưa ra "nguyên lí tảng băng trôi" trong sáng tác văn học, theo đó những ngôn từ nhà văn viết ra chỉ là phần nổi của tảng băng, còn ý nghĩa thực sự của tác phẩm nằm ở phần chìm của nó.

- Các tiểu thuyết tiêu biểu của Hê-minh-uê: Mặt trời vẫn mọc (1926), Giã từ vũ khí (1929), Chuông nguyện hồn ai (1940), Ông già và biển cả (1952). Năm 1954, Hê-minh-uê dược trao giải Nô-ben (Nobel) Văn học.

2. Tác phẩm

- Thể loại: Tiểu thuyết.

- Xuất xứ: Linh Nguyễn dịch, http://nguvan.hnue.edu.vn 6/5/2023.

- Phương thức biểu đạt: tự sự.

- Bố cục: Gồm 5 phần

+ Phần 1 (từ đầu đến "lòng bàn tay ngửa lên."): Ông lão trở về đất liền trong đêm tối, dùng hết sức lực còn lại để đưa chiếc thuyền cùng với cái đầu và bộ xương khổng lồ của con cá kiếm vào bờ. Sau đó, ông về lán và lăn ra ngủ.

+ Phần 2 (tiếp theo đến "thằng bé nói."): Sáng hôm sau cậu bé đến lán, nhìn lão ngủ và khóc. Cậu bé đi mua cà phê cho ông lão. Một nhóm ngư dân vây quanh và đo bộ xương khổng lồ của con cá kiếm, họ gửi lời hỏi thăm ông lão qua cậu bé.

+ Phần 3 (từ "Thằng bé mang lon cà phê" đến "tiếp tục khóc."): Khi cậu bé mang cà phê đến, ông lão tỉnh dậy, hai người trò chuyện với nhau về khoảng thời gian qua và lên kế hoạch cho chuyến đi câu cá cùng nhau sắp tới.

+ Phần 4 (từ "Chiều hôm đó" đến "cô ta nói."): Chiều tối hôm đó, hai du khách trong bữa tiệc ở khách sạn nhìn thấy bộ xương con cá kiếm nhưng lại tưởng nhầm rằng đó là bộ xương của con cá mập.

+ Phần 5 (phần còn lại): Ông lão quay lại với giấc ngủ sâu và mơ về những con sư tử trong khi cậu bé ngồi bên cạnh nhìn lão ngủ.

- Tóm tắt: Lão chài Xan-chi-a-gô sống cô độc trong một túp lều trên bờ biển ngoại ô thành phố La-ha-ba-na. 84 ngày đêm ra khơi gặp vận xúi, đi đi về vế chẳng câu được một con cá nào. Lần này ông lại ra khơi chỉ có một mình đưa thuyền đến tận vùng Giếng Lớn nơi rất nhiều cá. Buông câu từ sáng sớm, mãi đến non trưa phao câu mới động đậy. Cá mắc câu kéo thuyền chạy. Lão gò lưng, gập mình kéo lại. Từ trưa tới chiểu, rồi một ngày một đêm nữa trôi qua. Bàn tay bị dây câu cứa rách nát ứa máu. Không một mẩu bánh mì vào bụng. Chân tê dại, tay trái bị chuột rút, mệt lả nhưng lão không chịu buông tha: "Mình sẽ cho nó biết sức con người có thể làm được gì và chịu đựng được đến đâu!". Sang ngày thứ 3, cá đuối dần, lão chài dùng lao đâm chết cá, buộc cá vào đuôi thuyền, hân hoan trở về bến. Con cá nặng độ 6 - 7 tấn, dài hơn con thuyền câu của lão độ 7 tấc. Trong màn đêm, đàn cá mập đuổi theo chiếc thuyền câu, lăn xả vào đớp và rỉa con cá kiếm. Lão chài dùng mái chèo quật tới tấp vào đàn cá dữ trong đêm tối. Khi lão Xan-chi-a-gô về tới bến, con cá kiếm chỉ còn trơ lại bộ xương. Lão nằm vật ra lều ngủ thiếp đi, "mơ thấy đàn sư tử". Sáng hôm sau, bé Ma-nô-lín chạy sang lều rồi đi gọi bạn chài đến săn sóc ông lão.

- Nhan đề: Nhan đề "Trở về" trong đoạn trích trích từ tiểu thuyết "Ông già và biển cả" gợi lên những suy nghĩ và liên tưởng sau:

• Hành trình trở về mang ý nghĩa về mặt thể xác:

+ Sau 84 ngày lênh đênh trên biển, Santiago - nhân vật chính - cuối cùng đã trở về bến cảng với con cá marlin khổng lồ.

+ Hình ảnh "trở về" thể hiện sự an toàn, kết thúc hành trình đầy gian nan, thử thách của ông lão.

+ Tuy nhiên, con cá marlin khổng lồ đã bị cá mập tấn công, chỉ còn lại bộ xương, tượng trưng cho sự mất mát to lớn về vật chất và tinh thần của Santiago.

• Hành trình trở về mang ý nghĩa về mặt tinh thần:

+ Hành trình ra khơi đánh bắt cá marlin là hành trình chinh phục thử thách, khẳng định bản thân của Santiago.

+ Trên biển, ông lão đối mặt với sự cô đơn, hiểm nguy, và cả những nghi ngờ về khả năng của bản thân.

+ Tuy nhiên, ông đã chiến thắng bản thân, chiến thắng con cá marlin khổng lồ, và chiến thắng cả thiên nhiên khắc nghiệt.

+ Việc "trở về" bến cảng mang ý nghĩa Santiago đã hoàn thành hành trình chinh phục bản thân, khẳng định ý chí và nghị lực phi thường của con người.

• Hành trình trở về mang ý nghĩa về mặt triết lý:

+ Hình ảnh con cá marlin khổng lồ tượng trưng cho ước mơ, hoài bão của con người.

+ Việc Santiago chinh phục được con cá marlin thể hiện niềm tin vào khả năng chiến thắng thử thách, theo đuổi ước mơ của con người.

+ Tuy nhiên, con cá marlin cũng bị cá mập tấn công, tượng trưng cho sự mất mát, hy sinh trong cuộc sống.

=> "Trở về" với bộ xương cá marlin là trở về với sự thật về cuộc sống: có chiến thắng, có mất mát, nhưng con người vẫn cần tiếp tục hành trình của mình.

• Liên tưởng đến những hành trình khác trong cuộc sống:

+ Mỗi người trong cuộc đời đều có những "hành trình" riêng, với những thử thách, khó khăn và cả những thành công.

+ Việc "trở về" sau mỗi hành trình là sự trưởng thành, là bài học quý giá để tiếp tục tiến bước trên con đường phía trước.

=> Nhan đề "Trở về" là lời nhắc nhở mỗi người về ý nghĩa của cuộc sống, về hành trình chinh phục bản thân và theo đuổi ước mơ, đồng thời cũng là lời động viên trước những thử thách mà chúng ta có thể gặp phải.

=> Nhìn chung, nhan đề “Trở về” trong đoạn trích trích từ tiểu thuyết “Ông già và biển cả” là một nhan đề gợi mở, chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc. Nhan đề này không chỉ thể hiện hành trình trở về bến cảng của Santiago mà còn là hành trình trở về với bản thân, với những giá trị cốt lõi của cuộc sống, và là lời nhắn nhủ về ý nghĩa của hành trình chinh phục ước mơ của con người.

PHẦN 2. GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT

1. Giá trị nội dung

- Hình ảnh ông lão đánh cá đơn độc, dũng cảm săn đuổi con cá lớn nhất đời là một biểu tượng về vẻ đẹp của ước mơ và hành trình gian khổ để biến ước mơ thành hiện thực. Sự chuyển hóa bức tranh với những nét trần trụi, chân thực, giản dị sang một lớp nghĩa hàm ẩn chính là sự thể hiện nguyên lý “tảng băng trôi”.

2. Giá trị nghệ thuật

- Cách viết dung dị, lời văn có nhiều “khoảng trống”.

- Hình tượng được lựa chọn kĩ lưỡng, mang tính biểu tượng và đa nghĩa.

- Nghệ thuật độc thoại và độc thoại nội tâm.