Giáo án chuyên đề Vật lí 10 kết nối: Bài 5 Đặc điểm chuyển động nhìn thấy của một số thiên thể trên nền trời sao

Trọn bộ giáo án chuyên đề vật lí 10 sách kết nối tri thức cả năm file word. Giáo án bài 5 Đặc điểm chuyển động nhìn thấy của một số thiên thể trên nền trời sao. Bài soạn bám sát theo chương trình mới được trình bày khoa học, kiến thức trọng tâm, dễ dàng giảng dạy và chỉnh sửa đơn giản khi cần.

Nội dung chi tiết

Ngagrave;y soạn:hellip;/hellip;/hellip;

Ngagrave;y dạy:hellip;/hellip;/hellip;

BAgrave;I 5: ĐẶC ĐIỂM CHUYỂN ĐỘNG NHIgrave;N THẤY CỦA MỘT SỐ THIEcirc;N THỂ TREcirc;N NỀN TRỜI SAO (4 TIẾT)

MỤC TIEcirc;U
Về kiến thức

Sau bagrave;i học nagrave;y, HS sẽ:

Sử dụng mocirc; higrave;nh hệ Mặt Trời, thảo luận để nếu được một số đặc điểm cơ bản của chuyển động nhigrave;n thấy của Mặt Trời, Mặt Trăng, Kim tinh vagrave; Thuỷ tinh trecirc;n nền trời sao.
Dugrave;ng mocirc; higrave;nh nhật tacirc;m của Copernic giải thiacute;ch được một số đặc điểm quan saacute;t được của Mặt Trời, Mặt Trăng, Kim tinh vagrave; Thuỷ tinh trecirc;n nền trời sao.

Năng lực

- Năng lực chung:

Năng lực tự chủ vagrave; tự học trong tigrave;m tograve;i khaacute;m phaacute;
Năng lực giao tiếp vagrave; hợp taacute;c trong trigrave;nh bagrave;y, thảo luận vagrave; lagrave;m việc nhoacute;m
Năng lực giải quyết vấn đề vagrave; saacute;ng tạo trong thực hagrave;nh, vận dụng.

- Năng lực riecirc;ng:

Nhận thức vật liacute;: Necirc;u được đặc điểm mocirc; higrave;nh nhật tacirc;m của Copernicus vagrave; hệ Mặt Trời
Necirc;u được một số đặc điểm cơ bản của chuyển động nhigrave;n thấy của Mặt Trời, Mặt Trăng, Kim tinh, Thủy tinh trecirc;n nền trời sao.

Phẩm chất

Coacute; sự hiểu biết, yecirc;u thiacute;ch vagrave; hứng thuacute; với vật liacute; học.
Chăm chỉ: Tiacute;ch cực tigrave;m tograve;i vagrave; saacute;ng tạo trong việc tigrave;m hiểu caacute;c vấn đề về một số đặc điểm cơ bản của chuyển động nhigrave;n thấy của Mặt Trời, Mặt Trăng, Kim tinh vagrave; Thủy tinh trecirc;n nền trời sao.

THIẾT BỊ DẠY HỌC VAgrave; HỌC LIỆU
Đối với giaacute;o viecirc;n

SGK, Saacute;ch chuyecirc;n đề học tập Vật liacute; 10, SGV, Kế hoạch bagrave;i dạy.
Mocirc; higrave;nh hệ Mặt Trời gồm Traacute;i Đất, Mặt Trăng, Mặt Trời (đegrave;n chiếu chugrave;m saacute;ng)
Mocirc; higrave;nh quan saacute;t Mặt Trăng
Một số phần mềm mocirc; phỏng chuyển động của caacute;c higrave;nh tinh trong hệ Mặt Trời
Một số higrave;nh ảnh, video về higrave;nh ảnh Mặt Trăng vagrave; caacute;c hagrave;nh tinh quan saacute;t được từ Traacute;i Đất.
Maacute;y tiacute;nh, maacute;y chiếu (nếu coacute;).

Đối với học sinh

Saacute;ch chuyecirc;n đề học tập Vật liacute; 10, dụng cụ học tập.

III. TIẾN TRIgrave;NH DẠY HỌC

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
Mục tiecirc;u: Tạo hứng thuacute;, khơi gợi sự kiacute;ch thiacute;ch, tograve; mograve; của HS.
Nội dung: GV chia hs thagrave;nh caacute;c nhoacute;m tham gia trograve; chơi nhigrave;n higrave;nh đoaacute;n thời điểm Mặt Trời, Mặt Trăng xuất hiện
Sản phẩm học tập: HS xaacute;c định thời điểm quan saacute;t Mặt Trời, Mặt Trăng dựa vagrave;o higrave;nh dạng của chuacute;ng, dự đoaacute;n đặc điểm chuyển động của Mặt Trời, Mặt Trăng.
Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV tổ chức trograve; chơi nhigrave;n higrave;nh đoaacute;n thời điểm Mặt Trời, Mặt Trăng xuất hiện

+ Tạo nhoacute;m 4 HS, bố triacute; giấy A4, buacute;t dạ để HS viết thời điểm Mặt Trời, Mặt Trăng quan saacute;t được, sau đoacute; giơ lecirc;n, nhoacute;m nagrave;o giơ nhanh nhất vagrave; đuacute;ng sẽ thắng


Mặt Trăng đầu thaacute;ng	Mặt Trời lặn	Mặt Trăng cuối thaacute;ng

Mặt Trời ở giữa trưa	Mặt Trăng giữa thaacute;ng	Mặt Trời mọc

Mặt trăng vagrave;o caacute;c ngagrave;y trong thaacute;ng

- GV đặt vấn đề: Higrave;nh ảnh mặt Mặt Trăng, Mặt Trời quan saacute;t được trecirc;n Traacute;i Đất như vậy thigrave; đặc điểm chuyển động của caacute;c thiecirc;n thể nagrave;y như thế nagrave;o?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS tiếp nhacirc;n, thực hiện nhiệm vụ.

Bước 3: Baacute;o caacute;o kết quả hoạt động vagrave; thảo luận

- HS tham gia trograve; chơi nhigrave;n higrave;nh đoaacute;n thời điểm Mặt Trời, Mặt Trăng

- HS đưa ra dự đoaacute;n về đặc điểm chuyển dộng của Mặt Trời, Mặt Trăng

Bước 4: Đaacute;nh giaacute; kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV dẫn dắt vấn đề: Hằng ngagrave;y chuacute;ng ta đều thấy Mặt Trời mọc buổi saacute;ng vagrave; lặn vagrave;o buổi chiều. Mặt Trăng thigrave; luacute;c trograve;n luacute;c khuyết. Tại sao lại coacute; hiện tượng như vậy, chuacute;ng ta sẽ cugrave;ng tigrave;m hiểu trong bagrave;i học ngagrave;y hocirc;m nay: Bagrave;i 5: Đặc điểm chuyển động nhigrave;n thấy của một số thiecirc;n thể trecirc;n nền trời sao

HOẠT ĐỘNG HIgrave;NH THAgrave;NH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Tigrave;m hiểu Hệ Mặt Trời

Mục tiecirc;u: Thocirc;ng qua hoạt động, HS ocirc;n tập lại nội dung về hệ Mặt Trời đatilde; học trong mocirc;n Khoa học tự nhiecirc;n lớp 6 vagrave; necirc;u đặc điểm chuyển động của caacute;c hagrave;nh tinh trong hệ Mặt Trời.
Nội dung: GV tổ chức cho HS thảo luận vagrave; trả lời cacirc;u hỏi.
Sản phẩm học tập:

- HS kể tecirc;n caacute;c hagrave;nh tinh trong hệ Mặt Trời, ghi được vagrave;o vở đặc điểm chuyển động của caacute;c hagrave;nh tinh trong hệ Mặt Trời..

- HS tiến hagrave;nh thảo luận dưới sự hướng dẫn của GV.

Tổ chức hoạt động:

HOẠT ĐỘNG CỦA GIAacute;O VIEcirc;N - HỌC SINH

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV chiếu higrave;nh 5.1 về mocirc; higrave;nh hệ Mặt Trời cho HS quan saacute;t

- GV yecirc;u cầu HS thảo luận nhoacute;m 4, hoagrave;n thagrave;nh phiếu học tập

Tecirc;n nhoacute;m: .................... Tecirc;n caacute;c thagrave;nh viecirc;n: ..................................
Nội dung	Mocirc; tả của nhoacute;m
Cấu truacute;c hệ Mặt Trời
Tecirc;n caacute;c hagrave;nh tinh trong hệ Mặt Trời tiacute;nh từ Mặt Trời ra xa
Đặc điểm chuyển động cugrave;a caacute;c hagrave;nh tinh (quỹ đạo, chiều chuyển động, mặt phẳng quỹ đạo)
Đặc điểm cấu tạo của một số hagrave;nh tinh
Một số đặc điểm khaacute;c của hệ Mặt Trời

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thảo luận, nghiecirc;n cứu thocirc;ng tin, vagrave; hoagrave;n thagrave;nh phiếu học tập

- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Baacute;o caacute;o kết quả hoạt động vagrave; thảo luận

- GV mời đại diện HS của một số nhoacute;m trả lời cacirc;u hỏi về kết quả thảo luận của nhoacute;m

- GV mời HS khaacute;c nhận xeacute;t, bổ sung.

Bước 4: Đaacute;nh giaacute; kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

GV đaacute;nh giaacute;, nhận xeacute;t, chuẩn kiế thức, chuyển sang nội dung mới.

I. Hệ Mặt Trời

- Hệ Mặt Trời gồm Mặt Trời, taacute;m hagrave;nh tinh, caacute;c hagrave;nh tinh lugrave;n, caacute;c tiểu hagrave;nh tinh quay xung quanh Mặt Trời.

- Thứ tự caacute;c hagrave;nh tinh tiacute;nh từ Mặt Trời ra: Thủy Tinh, Kim Tinh, Traacute;i Đất, Hỏa Tinh, Mộc Tinh, Thổ Tinh, Thiecirc;n Vương Tinh, Hải Vương Tinh.

- Taacute;m hagrave;nh tinh chuyển động quanh Mặt Trời coacute; quỹ đạo gần trograve;n vagrave; mặt phẳng quỹ đạo của chuacute;ng gần như trugrave;ng khiacute;t với nhau.

- Đặc điểm cấu tạo của một số hagrave;nh tinh

+ Thủy tinh, Kim tinh, Traacute;i Đất, Hỏa tinh: được cấu tạo chủ yếu từ đaacute; vagrave; kim loại.

+ Thiecirc;n Vương tinh, Hải Vương tinh: coacute; thagrave;nh phần chiacute;nh từ băng, nước, ammonia vagrave; methane.

+ Mộc tinh vagrave; Thổ tinh: được cấu tạo chủ yếu từ khiacute; helium vagrave; khiacute; hydrogen.

Hoạt động 2: Tigrave;m hiểu chuyển động nhigrave;n thấy của Mặt Trời

Mục tiecirc;u: Thocirc;ng qua hoạt động nhoacute;m, HS ocirc;n tập nội dung về hệ Mặt Trời đatilde; học trong mocirc;n Khoa học tự nhiecirc;n lớp 6 vagrave; necirc;u đặc điểm chuyển động nhigrave;n thấy của Mặt Trời khi quan saacute;t ở trecirc;n Traacute;i Đất.
Nội dung: GV Tổ chức cho HS thảo luận nhoacute;m để vẽ mocirc; phỏng chiều chuyển động của Mặt Trời quan saacute;t được từ Traacute;i Đất vagrave; vị triacute; của Mặt Trời trecirc;n bầu trời khi quan saacute;t vagrave;o buổi saacute;ng, buổi trưa, buổi chiều tối.
Sản phẩm học tập:

- Higrave;nh vẽ mocirc; phỏng chiều chuyển động của Mặt Trời quan saacute;t được từ Traacute;i Đất vagrave; vị triacute; của Mặt Trời trecirc;n bầu trời khi quan saacute;t vagrave;o buổi saacute;ng, buổi trưa, buổi chiều tối

Tổ chức hoạt động:

HOẠT ĐỘNG CỦA GIAacute;O VIEcirc;N - HỌC SINH

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV chia HS thagrave;nh caacute;c nhoacute;m khoảng 4 người, nghiecirc;n cứu nội dung mục II trong SGK, thảo luận nhoacute;m trả lời cacirc;u hỏi:

+ Dựa vagrave;o chiều quay của Traacute;i Đất, hatilde;y thảo luận để ruacute;t ra kết luận về chiều chuyển động vagrave; sự mọc, lặn của Mặt Trời hằng ngagrave;y.

- GV yecirc;u cầu caacute;c nhoacute;m vẽ mocirc; phỏng chiều chuyển động của Mặt Trời quan saacute;t được từ Traacute;i Đất vagrave; vị triacute; của Mặt Trời trecirc;n bầu trời khi quan saacute;t vagrave;o buổi saacute;ng, buổi trưa, buổi chiều tối vagrave;o giấy A3.

- GV yecirc;u cầu HS dựa vagrave;o đường đi của Mặt trời quan saacute;t từ Traacute;i Đất (higrave;nh 5.5), giải thiacute;ch cacirc;u: ldquo;Đecirc;m thaacute;ng năm chưa nằm đatilde; saacute;ng. Ngagrave;y thaacute;ng mười chưa cười đatilde; tốirdquo;.

- GV chiếu video mocirc; tả chuyển động nhigrave;n thấy của Mặt Trời từ Traacute;i Đất cho HS quan saacute;t (link video: 1:41 ndash; 2:38)

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thảo luận theo nhoacute;m, thực hiện theo caacute;c yecirc;u cầu của GV

- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Baacute;o caacute;o kết quả hoạt động vagrave; thảo luận

- GV mời đại diện HS trigrave;nh bagrave;y kết quả thảo luận

- GV mời HS khaacute;c nhận xeacute;t, bổ sung.

Bước 4: Đaacute;nh giaacute; kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

GV đaacute;nh giaacute;, nhận xeacute;t, chuẩn kiến thức, chuyển sang nội dung mới.

II. Chuyển động nhigrave;n thấy của Mặt Trời

=> Traacute;i Đất quay quanh trục theo chiều từ phiacute;a Tacirc;y sang phiacute;a Đocirc;ng, chuacute;ng ta quan saacute;t Mặt Trời từ Traacute;i Đất đang quay necirc;n ta thấy Mặt Trời chuyển động theo chiều ngược lại, tức lagrave; mọc ở phiacute;a Đocirc;ng vagrave; lặn ở phiacute;a Tacirc;y.

- Vị triacute; của Mặt Trời trecirc;n bầu trời khi quan saacute;t từ Traacute;i Đất

Hoạt động II.1 (SGK ndash; tr42)

- Vagrave;o thaacute;ng 5 (mugrave;a hegrave;) đường đi của Mặt Trời cao hơn necirc;n ban đecirc;m sẽ ngắn hơn ban ngagrave;y.

- Vagrave;o thaacute;ng 10 (mugrave;a đocirc;ng) đường đi của Mặt Trời thấp hơn necirc;n ban ngagrave;y sẽ ngắn hơn ban đecirc;m.

Vigrave; vậy magrave; ocirc;ng bagrave; ta mới coacute; cacirc;u: ldquo;Đecirc;m thaacute;ng năm chưa nằm đatilde; saacute;ng. Ngagrave;y thaacute;ng mười chưa cười đatilde; tốirdquo;.

Hoạt động 3: Tigrave;m hiểu chuyển động nhigrave;n thấy của Mặt Trăng

Mục tiecirc;u: Thocirc;ng qua hoạt động nhoacute;m, HS ocirc;n tập nội dung về Mặt Trăng đatilde; học trong mocirc;n Khoa học tự nhiecirc;n lớp 6 vagrave; necirc;u đặc điểm chuyển động nhigrave;n thấy của Mặt Trăng khi quan saacute;t ở trecirc;n Traacute;i Đất.
Nội dung: GV Tổ chức cho HS thảo luận nhoacute;m, trả lời cacirc;u hỏi về chuyển động nhigrave;n thấy của Mặt Trăng
Sản phẩm học tập: Kết quả thảo luận trả lời cacirc;u hỏi vagrave; hoạt động trong mục III
Tổ chức hoạt động:

HOẠT ĐỘNG CỦA GIAacute;O VIEcirc;N - HỌC SINH

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yecirc;u cầu HS thảo luận nhoacute;m đocirc;i, nghiecirc;n cứu nội dung mục III trong SGK, trả lời cacirc;u hỏi:

+ Mocirc; tả vagrave; kể tecirc;n higrave;nh dạng Mặt Trăng quan saacute;t thấy từ Traacute;i Đất

+ Thảo luận để giải thiacute;ch tại sao higrave;nh ảnh Trăng trograve;n quan saacute;t thấy ở caacute;c nơi khaacute;c nhau trecirc;n Traacute;i Đất vagrave; caacute;c thời điểm khaacute;c nhau lại giống nhau

+ Vẽ lại Higrave;nh 5,9, thảo luận để mocirc; tả chuyển động của Mặt Trăng quanh Traacute;i Đất với giaacute; thuyết Mặt Trăng khocirc;ng tự quay quanh migrave;nh noacute;

+ Thảo luận để ruacute;t ra kết luận về sự chuyển động của Mặt Trăng quanh Traacute;i Đất

- GV chiếu video mocirc; tả chuyển động nhigrave;n thấy của Mặt Trăng từ Traacute;i Đất cho HS quan saacute;t (link video)

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thảo luận theo nhoacute;m, trigrave;nh bagrave;y caacute;c nội dung GV yecirc;u cầu

- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Baacute;o caacute;o kết quả hoạt động vagrave; thảo luận

- GV mời đại diện HS trigrave;nh bagrave;y về chuyển động nhigrave;n thấy của Mặt Trăng từ Traacute;i Đất

- GV mời HS khaacute;c nhận xeacute;t, bổ sung.

Bước 4: Đaacute;nh giaacute; kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

GV đaacute;nh giaacute;, nhận xeacute;t, chuẩn kiến thức, chuyển sang nội dung mới.

III. Chuyển động nhigrave;n thấy của Mặt Trăng

Trả lời cacirc;u hỏi

Caacute;c higrave;nh dạng của Mặt Trăng quan saacute;t thấy từ Traacute;i Đất:

- Trăng lưỡi liềm

- Trăng baacute;n nguyệt

- Trăng trograve;n

- Khocirc;ng trăng

- Higrave;nh dạng Mặt Trăng ta nhigrave;n thấy trecirc;n bầu trời thay đổi mỗi ngagrave;y. Người ta gọi đoacute; lagrave; caacute;c pha của Mặt Trăng.

+ Khocirc;ng trăng (cograve;n gọi lagrave; Trăng non): khi nửa tối của Mặt Trăng hướng hoagrave;n toagrave;n về Traacute;i Đất, ta khocirc;ng cograve;n nhigrave;n thấy Trăng.

+ Trăng trograve;n: khi nửa saacute;ng của Mặt Trăng hoagrave;n toagrave;n hướng về Traacute;i Đất thigrave; ta nhigrave;n thấy Mặt Trăng higrave;nh trograve;n.

+ Trăng baacute;n nguyệt hay trăng lưỡi liềm: một phần aacute;nh saacute;ng phản xạ từ Mặt Trăng chiếu xuống Traacute;i Đất dưới caacute;c goacute;c khaacute;c nhau.

Hoạt động III.1: (SGK ndash; tr42)

Higrave;nh ảnh Trăng trograve;n quan saacute;t thấy ở caacute;c nơi khaacute;c nhau trecirc;n Traacute;i Đất vagrave; caacute;c thời điểm khaacute;c nhau lại giống nhau vigrave;:

Ngoagrave;i chuyển động quanh Traacute;i Đất, Mặt Trăng cũng tự quay xung quanh migrave;nh noacute; với chu kigrave; bằng chu kigrave; quay quanh Traacute;i Đất, necirc;n Mặt Trăng luocirc;n hướng một mặt duy nhất về phiacute;a Traacute;i Đất. Do đoacute;, higrave;nh ảnh Trăng trograve;n quan saacute;t thấy ở caacute;c nơi khaacute;c nhau trecirc;n Traacute;i Đất vagrave;o caacute;c thời điểm khaacute;c nhau lại giống nhau.

Hoạt động III.2: (SGK ndash; tr43)

Nếu Mặt Trăng khocirc;ng tự quay quanh migrave;nh noacute; thigrave; chuacute;ng ta sẽ nhigrave;n thấy bề mặt của Mặt Trăng ở caacute;c vị triacute;, caacute;c thời điểm khaacute;c nhau sẽ coacute; higrave;nh dạng khaacute;c nhau.

Hoạt động III.3: (SGK ndash; tr43)

Kết luận: Mặt Trăng xoay trograve;n quanh Traacute;i Đất với chu kigrave; lagrave; 29,5 ngagrave;y vagrave; chuyển động cugrave;ng Traacute;i Đất xung quanh Mặt Trời. Ngoagrave;i chuyển động quanh Traacute;i Đất, Mặt Trăng cũng tự quay xung quanh migrave;nh noacute; với chu kigrave; bằng chu kigrave; quay quanh Traacute;i Đất, necirc;n Mặt Trăng luocirc;n hướng một mặt duy nhất về phiacute;a Traacute;i Đất.

Hoạt động 4: Tigrave;m hiểu chuyển động của Kim tinh, Thủy tinh

Mục tiecirc;u: Thocirc;ng qua hoạt động nhoacute;m, HS mocirc; tả được higrave;nh ảnh quan saacute;t được bằng mắt thường của Kim tinh, Thủy tinh vagrave; thời điểm quan saacute;t hai hagrave;nh tinh nagrave;y.
Nội dung: GV chiều higrave;nh ảnh giải thiacute;ch cho HS về sự xuất hiện của hai hagrave;nh tinh Kim tinh vagrave; Thủy tinh; sử dụng phương phaacute;p hỏi đaacute;p hướng dẫn HS tigrave;m hiểu về đặc điểm chuyển động của Kim tinh vagrave; Thủy tinh.
Sản phẩm học tập: Kết quả thảo luận trả lời cacirc;u hỏi tigrave;m hiểu về chuyển động của Kim tinh vagrave; Thủy tinh
Tổ chức hoạt động: