CHƯƠNG XII. DI TRUYỀN NHIỄM SẮC THỂ

BÀI 42: NHIỄM SẮC THỂ VÀ BỘ NHIỄM SẮC THỂ

I. NHIỄM SẮC THỂ:

1. Khái niệm nhiễm sắc thể:

- NST là cấu trúc mang gene nằm trong nhân tế bào, là cơ sở vật chất chủ yếu của tính di truyền ở cấp độ tế bào của sinh vật nhân thực.

2. Hình dạng và cấu trúc của nhiễm sắc thể:

a. Hình dạng nhiễm sắc thể:

- Hình dạng NST được quan sát ở kì giữa của quá trình phân bào.

- Hình dạng: hình que, hình chữ V, hình chữ X hoặc hình hạt,...

- Mỗi NST kép gồm hai chromatid (nhiễm sắc tử) chị em, gắn với nhau ở tâm động.

- Tâm động giúp NST gắn vào thoi phân bào khi tế bào phân chia.

- Vị trí của tâm động: ở giữa (tâm cân) hoặc đầu mút (tâm mút) hoặc ở các vị trí còn lại của NST (tâm lệch).

- Ở các NST tâm lệch, tâm động là điểm giới hạn giữa một bên cánh ngắn và một bên cánh dài của NST đó.

b. Cấu trúc nhiễm sắc thể:

- Cấu tạo: DNA và protein histone.

- Mỗi chromatid gồm: một phân tử DNA liên kết với nhiều phân tử protein histone tạo thành sợi nhiễm sắc, sợi nhiễm sắc được cuộc xoắn qua nhiều mức độ khác nhau tạo nên NST.

II. BỘ NHIỄM SẮC THỂ:

1. Khái niệm bộ nhiễm sắc thể:

- Cặp NST tương đồng: trong nhân tế bào sinh dưỡng, các NST tồn tại thành từng cặp, mỗi cặp gồm hai chiếc giống nhau về hình dạng, kích thước và cấu trúc.

- Bộ NST lưỡng bội: là bộ NST gồm các cặp NST tương đồng, kí hiệu 2n.

- Bộ NST đơn bội: là số lượng NST ở giao tử giảm đi một nửa, kí hiệu n.

2. Tính chất đặc trưng của bộ nhiễm sắc thể:

- Mỗi loài sinh vật có một bộ NST riêng, đặc trưng về số lượng, hình dạng và cấu trúc của NST.

- Các cá thể cùng loài đều mang bộ NST đặc trưng của loài.

- Sự khác nhau về số lượng NST trong bộ NST lưỡng bội giữa các loài sinh vật không phản ánh sự khác nhau về mức độ tiến hóa giữa chúng.

- Bộ NST của các loài có thể giống nhau về số lượng NST nhưng hình dạng và đặc biệt là cấu trúc NST sẽ khác nhau.