BÀI 2: SỰ XÁC LẬP VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN

Câu 1: Đọc đoạn tư liệu sau đây:

“ Sự tập trung sản xuất và tư bản đạt tới một mức độ phát triển cao khiến nó tạo ra những tổ chức độc quyền có một vai trò quyết định trong sinh hoạt kinh tế.

Sự hợp nhất tư bản ngân hàng với tư bản công nghiệp và trên cơ sở “tư bản tài chính” đó, xuất hiện một bọn đầu sỏ tài chính.

Việc xuất khẩu tư bản, khác với việc xuất khẩu hàng hóa, đã có một ý nghĩa quan trọng đặc biệt.

Sự hình thành những liên minh độc quyền quốc tế của bọn tư bản chia nhau thế giới.

Việc các cường quốc tư bản chủ nghĩa lớn nhất đã chia nhau xong đất đai trên thế giới”.

(Trích Lê-nin, Toàn tập, Tập 27, NXB Sự thật, Hà Nội, 1961, tr.402)

a) Một trong những đặc điểm của chủ nghĩa tư bản độc quyền là xuất hiện các tổ chức độc quyền.

b) Tổ chức độc quyền là sự liên minh giữa các giai cấp tư sản và chủ nô để thu lợi nhuận cao.

c) Sự hợp nhất tư bản ngân hàng với tư bản công nghiệp tạo nên “tư bản tài chính”.

d) Các cường quốc tư bản chủ nghĩa đã đầu tư xâm lược, phân chia thuộc địa trên thế giới.

Câu 2: Đọc đoạn tư liệu sau đây:

“Việc sử dụng lò Bét-xơ-me và lò Mác-tanh đánh dấu một bước cách mạng trong ngành luyện kim, đưa sản lượng thép tăng từ 250 nghìn tấn năm 1870 lên 28,3

triệu tấn năm 1900. Nhờ đó, thép được sử dụng rộng rãi trong sản xuất như chế tạo máy, đường ray, tàu biển, các công trình xây dựng....”.

(Vũ Dương Ninh, Nguyễn Văn Hồng, Đại cương Lịch sử thế giới cận đại, Tập 1, NXBGiáo dục, Hà Nội, 1997, tr.266)

a) Việc sử dụng lò Bét-xơ-me và lò Mác-tanh đã đưa sản lượng thép tăng nhanh ở Châu Âu.

b) việc chế tạo máy, đường ray là mốc đánh dấu một bước cách mạng trong ngànhluyện kim.

c) Mốc đánh dấu một bước cách mạng trong ngành luyện kim là sử dụng lò Bét-xơ-me và lò Mác-tanh.

d) Thép được không được sử dụng rộng rãi trong hầu hết các ngành sản xuất đương thời.

Câu 3: Đọc đoạn tư liệu sau đây:

Bằng tham vọng và sức mạnh quân sự vượt trội, đặc biệt là lực lượng hải quân, đến cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, thực dân Anh đã lần lượt xâm chiếm nhiều thuộc địa trên thế giới. Bức tranh biếm hoạ “Người khổng lồ Rốt-đơ" trên một tạp chí ở Anh năm 1892 miêu tả tham vọng của Xe-xin Rốt-đơ – một ông trùm khai thác mỏ và chính trị gia người Anh – về việc xây dựng một tuyến đường sắt và điện báo kết nối các thuộc địa của Anh ở Châu Phi.

(Trích từ bài viết “Cuộc chinh phục thuộc địa của thực dân Anh trong thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX”)

a) Cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, thực dân Anh có hệ thống thuộc địa lớn nhất trên thế giới.

b) Bức tranh biếm hoạ “Người khổng lồ Rốt-đơ" xuất bản trong tạp chí Mỹ (1892).

c) Xe-xin Rốt-đơ là một ông trùm khai thác mỏ và chính trị gia người Anh trong giai đoạn cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX

d) Tham vọng của Xe-xin Rốt-đơ là xây dựng một tuyến đường sắt và đường thủy kết nối các thuộc địa của Anh ở Châu Phi.

Câu 4: Cho bảng dữ kiện sau về diện tích, dân số của nước đế quốc và thuộc địa năm 1914:

(Trích V.I. Lênin, Toàn tập, tập 27, NXB Tiến Bộ, Mát-xco-va, 1976, trang 478)

a) Trong số các nước được thống kê, Nga là nước có diện tích thuộc địa đứng thứ hai.

b) Pháp có diện tích thuộc địa gấp hơn 5 lần của Đức.

c) Anh là nước có hệ thống thuộc địa rộng lớn nhất thế giới.

d) Diện tích thuộc địa của Anh nhiều hơn cả diện tích thuộc địa của Nga, Pháp, Đức cộng lại.

Câu 5: Đọc tư liệu sau:

Khi phân tích về chủ nghĩa tư bản, C. Mác và Ph. Ăng-ghen khẳng định: “Chủ nghĩa tư bản, với tư cách là phương thức sản xuất được hình thành và thay thế phương thức sản xuất phong kiến trong lịch sử, là chế độ kinh tế - xã hội tiến bộ hơn nhiều so với các chế độ kinh tế - xã hội trước đó. Đặc biệt, nhờ vận dụng hiệu quả quy luật của kinh tế thị trường, giai cấp tư sản trong quá trình thống trị chưa đầy một thế kỷ “đã tạo ra những lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn lực lượng sản xuất của tất cả các thế hệ trước kia gộp lại”

(Trích từ bài viết “Một số vấn đề về nhận diện bản chất của chủ nghĩa tư bản trong thời đại mới, góp phần củng cố vững chắc định hướng đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay” của PGS.TS Trần Hoa Phượng, Tạp chí Cộng sản)

a) Chủ nghĩa tư bản là phương thức sản xuất tiến bộ, đã đem lại lực lượng sản xuất lớn chưa từng có trong lịch sử.

b) Chủ nghĩa tư bản là phương thức sản xuất kế tiếp, thay thế cho xã hội nguyên thuỷ.

c) Một trong những kinh nghiệm, bài học thành công của Chủ nghĩa tư bản là vận dụng hiệu quả quy luật của kinh tế thị trường.

d) Trong xã hội Chủ nghĩa tư bản, không có giai cấp thống trị, mọi hoạt động kinh tế, sản xuất và hưởng thụ đều mang tính công bằng, dân chủ.

Câu 6: Đọc đoạn tư liệu sau:

“Việc tìm thấy những vùng có mỏ vàng và mỏ bạc ở châu Mỹ, việc tuyệt diệt những người bản xứ, bắt họ làm nô lệ và chôn vùi họ trong các hầm mỏ; việc bắt đầu đi chinh phục và cướp bóc miền Đông Ấn; việc biến châu Phi thành khu cấm để săn bắt, buôn bán người da đen - đó là buổi bình minh của thời đại sản xuất tư bản chủ nghĩa”

(C. Mác, Tư bản, Quyển thứ nhất, Tập III, NXB Sự thật, 1975, tr. 330)

a) Việc cướp bóc thuộc địa và săn bắt buôn bán nô lệ da đen là nền tảng tài chính duy nhất để hình thành nên Chủ nghĩa tư bản.

b) Việc hợp tác khai thác chia sẻ lợi ích từ tài nguyên khoáng sản giữa người châu Mỹ với người ở các châu lục khác đã xuất hiện những mâu thuẫn. Từ đó nảy sinh các cuộc chiến tranh và cướp bóc nô lệ.

c) Một trong những đặc trưng cơ bản của Chủ nghĩa tư bản là xâm chiếm thuộc địa và buôn bán nô lệ.

d) Châu Mỹ, Ấn Độ và châu Phi là những đối tượng chủ yếu trong hành trình bành trướng xâm lược và cướp bóc của Chủ nghĩa tư bản.