CHƯƠNG 2: ASEAN – NHỮNG CHẶNG ĐƯỜNG LỊCH SỬ

BÀI 5: CỘNG ĐỒNG ASEAN: TỪ Ý TƯỞNG ĐẾN HIỆN THỰC

(14 CÂU)

1. NHẬN BIẾT (5 CÂU)

Câu 1: Hãy nêu những nét chính về ý tưởng xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Trả lời:

- Ý tưởng xây dựng Cộng đồng ASEAN đã khởi nguồn từ khi ASEAN thành lập. Tuyên bố Băng Cốc (1967) đã nêu ra mục tiêu xây dựng một cộng đồng thịnh vượng và hoà bình ở Đông Nam Á.

- Sau 30 năm phát triển và mở rộng, ASEAN chính thức khẳng định ý tưởng thành lập Cộng đồng ASEAN tại Hội nghị cấp cao ASEAN không chính thức được tổ chức tại Ma-lai-xi-a (1997). Các nước thành viên thông qua văn kiện Tầm nhìn ASEAN 2020, nêu rõ việc xây dựng Cộng đồng ASEAN, định hướng cho sự phát triển trong tương lai của ASEAN.

- Với ý tưởng xây dựng Cộng đồng ASEAN, mục tiêu hợp tác về kinh tế, chính trị-an ninh, văn hoá-xã hội giữa các nước thành viên sẽ được phát triển lên một nấc thang mới, đáp ứng nguyện vọng của các quốc gia thành viên về một khu vực Đông Nam gắn kết, hữu nghị và hợp tác.

Câu 2: Trình bày những nét chính về kế hoạch xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Trả lời:

- Để thực hiện mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN, các nước thành viên đã thông qua kế hoạch triển khai cụ thể trên ba trụ cột: chính trị-an ninh, kinh tế văn hoá-xã hội.

+ Kế hoạch được nêu rõ trong văn bản “Lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN (2009-2015), được thông qua tại Hội nghị cấp cao ASEAN 14 ở Thái Lan (2009), nhằm đưa ASEAN trở thành cộng đồng gắn kết hơn về kinh tế, chính trị-an ninh, có trách nhiệm về xã hội đối với người dân.

+ Về quan hệ đối ngoại, ASEAN tăng cường thực hiện các biện pháp mở rộng quan hệ hợp tác với bên ngoài, thông qua cơ chế hợp tác khu vực do ASEAN giữ vai trò chủ đạo.

- Sau sáu năm thực hiện, đến năm 2015, ASEAN đã hoàn thành về cơ bản việc triển khai các kế hoạch xây dựng cộng đồng. Trên cơ sở đó, ngày 22-11-2015, các nhà lãnh đạo ASEAN đã kí Tuyên bố Cu-a-la Lăm-pơ chính thức thành lập Cộng đồng ASEAN kể từ ngày 31-12-2015.

Câu 3: Hãy trình bày nội dung chính của Cộng đồng Chính trị-An ninh ASEAN.

Trả lời:

- Cộng đồng Chính trị-An ninh ASEAN được xây dựng trên nền tảng những thành quả hợp tác chính trị-an ninh đã đạt được, nhằm mục tiêu tạo dựng môi trường hoà bình và an ninh ở khu vực, nâng hợp tác chính trị-an ninh lên một nấc thang mới cao hơn và chặt chẽ hơn, trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của ASEAN.

Câu 4: Hãy trình bày nội dung chính của Cộng đồng Kinh tế ASEAN.

Trả lời:

- Cộng đồng Kinh tế ASEAN là sự tiếp nối các chương trình hợp tác kinh tế của ASEAN trước đây, được mở rộng hơn về phạm vi, mức độ hợp tác kinh tế, thương mại,...

- Nội dung chính của Cộng đồng Kinh tế ASEAN bao gồm:

+ Tạo ra một thị trường và cơ sở sản xuất chung, trong đó có sự lưu chuyển tự do của hàng hoá, dịch vụ, đầu tư, vốn và lao động có tay nghề;

+ Xây dựng khu vực kinh tế có sức cạnh tranh cao, năng động, phát triển đồng đều, hội nhập đầy đủ vào nền kinh tế toàn cầu.

Câu 5: hãy trình bày nội dung chính của Cộng đồng Văn hoá-Xã hội ASEAN.

Trả lời:

- Cộng đồng Văn hoá-Xã hội ASEAN là một khuôn khổ hợp tác chặt chẽ với các quy định và tiêu chuẩn chung để tạo sự hài hoà, bình đẳng và công bằng xã hội, nâng cao ý thức về cộng đồng và bản sắc chung ASEAN.

- Sáu nội dung chính của Cộng đồng Văn hoá-Xã hội ASEAN bao gồm:

+ Phát triển con người;

+ Phúc lợi và bảo hiểm xã hội;

+ Bình đẳng xã hội và các quyền;

+ Bảo đảm bền vững về môi trường;

+ Xây dựng sắc ASEAN;

+ Thu hẹp khoảng cách phát triển.

- Có nền tảng từ sự phát triển các giá trị văn hoá truyền thống lâu đời, Cộng đồng Văn hoá-Xã hội ASEAN là một trụ cột quan trọng, gắn kết và tạo thuận lợi cho việc xây dựng hai trụ cột Kinh tế và Chính trị-An ninh.

2. THÔNG HIỂU (3 CÂU)

Câu 1: Nêu những thách thức của Cộng đồng ASEAN.

Trả lời:

- Thách thức trong nội khối:

+ Về chính trị: sự đa dạng về chế độ chính trị, tình hình chính trị ở một số nước còn phức tạp, còn tồn tại một số mẫu thuẫn trong quan hệ song phương...

+ Về kinh tế, sự chênh lệch về thu nhập, trình độ phát triển,... giữa các nước gây khó khăn trong hợp tác nội khối; sự tương đồng trong sản xuất một số ngành nghề cũng tạo ra sự cạnh tranh trong xuất khẩu,...

- Thách thức từ bên ngoài:

+ Cạnh tranh ảnh hưởng của các nước lớn đối với khu vực;

+ Diễn biến phức tạp của tình hình Biển Đông và tình hình quốc tế;

+ Biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, dịch bệnh,...

- Để vượt qua những thách thức, các nước ASEAN đã và đang đẩy nhanh quá trình triển khai các kế hoạch đã đề ra vì lợi ích chung, lâu dài của cả cộng đồng.

Câu 2: Nêu những triển vọng của Cộng đồng ASEAN.

Trả lời:

- ASEAN sẽ tiếp tục phát triển với mức độ liên kết, hợp tác ngày càng sâu rộng trên cả ba trụ cột, tiếp tục là một trong những khu vực phát triển năng động nhất trên thế giới.

- Về đối ngoại, ASEAN có quan hệ rộng mở với các đối tác bên ngoài, đồng thời có uy tín, vị thế ngày càng cao trong khu vực và trên thế giới.

Câu 3: Hãy trình bày cách ASEAN đã phát triển từ một tổ chức khu vực lỏng lẻo thành một cộng đồng gắn kết và hiệu quả hiện nay.

Trả lời:

- ASEAN ban đầu chỉ tập trung vào hợp tác chính trị và an ninh, nhưng sau đó mở rộng sang các lĩnh vực kinh tế, văn hóa và xã hội.

- Hiệp định Bali (1976) đánh dấu bước đầu của ASEAN trong việc hình thành các nguyên tắc hợp tác chính thức.

- Sau Chiến tranh Lạnh, ASEAN đã tăng cường hợp tác với các cường quốc và ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA) với nhiều nước, mở rộng hợp tác kinh tế.

- Sự ra đời của Hiến chương ASEAN (2008) và việc thành lập Cộng đồng ASEAN (2015) đã củng cố cơ chế hoạt động, mang tính ràng buộc pháp lý và định hướng dài hạn cho sự phát triển bền vững.

3. VẬN DỤNG (3 CÂU)

Câu 1: Hãy giải thích vì sao việc thành lập Cộng đồng ASEAN được xem là một bước ngoặt quan trọng đối với các quốc gia Đông Nam Á.

Trả lời:

Việc thành lập Cộng đồng ASEAN được xem là một bước ngoặt quan trọng đối với các quốc gia Đông Nam Á vì:

- Thành lập Cộng đồng ASEAN giúp tăng cường hợp tác giữa các quốc gia Đông Nam Á, thúc đẩy hòa bình và ổn định khu vực.

- Góp phần phát triển kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi thương mại và đầu tư giữa các quốc gia thành viên.

- Cộng đồng ASEAN còn giúp bảo vệ lợi ích chung của khu vực trên trường quốc tế, đối phó với các thách thức toàn cầu.

- Ý tưởng về một cộng đồng chung tạo ra môi trường hợp tác bền vững, củng cố quan hệ hữu nghị và lòng tin giữa các nước thành viên.

Câu 2: Hãy phân tích những lợi ích mà Việt Nam có thể đạt được khi tham gia vào Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC).

Trả lời:

• Thúc đẩy thương mại tự do trong khu vực, mở ra thị trường lớn cho hàng hóa và dịch vụ của Việt Nam.
• Nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam nhờ tiếp cận công nghệ và nguồn vốn từ các nước ASEAN.
• Việt Nam có cơ hội tham gia vào các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, tăng cường xuất khẩu.
• Tạo điều kiện thuận lợi cho lao động Việt Nam di chuyển và làm việc trong khu vực, tăng cường kỹ năng và kinh nghiệm.
• Góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, luật pháp và quản trị để hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế khu vực.

Câu 3: Phân tích những thách thức lớn mà Cộng đồng ASEAN đang đối mặt trong việc duy trì sự đoàn kết và vai trò lãnh đạo khu vực.

Trả lời:

- Sự khác biệt về thể chế chính trị và mức độ phát triển kinh tế giữa các quốc gia thành viên có thể tạo ra sự bất đồng trong các quyết định chung.

- Tranh chấp lãnh thổ và quyền lợi trên Biển Đông là một vấn đề nhạy cảm, có thể làm suy yếu lòng tin và sự thống nhất trong khu vực.

- ASEAN đang gặp phải áp lực từ sự cạnh tranh giữa các cường quốc thế giới, đặc biệt là Trung Quốc và Hoa Kỳ, làm phức tạp hóa việc duy trì vai trò trung lập của tổ chức.

- Các vấn đề an ninh phi truyền thống như khủng bố, tội phạm mạng và buôn lậu người đang gia tăng, đòi hỏi ASEAN phải có các biện pháp hợp tác chặt chẽ hơn.

4. VẬN DỤNG CAO (3 CÂU)

Câu 1: Hãy chia sẻ những hoạt động của em để góp phần xây dựng Cộng đồng ASEAN vững mạnh, phát triển.

Trả lời:

Một số hành động cụ thể mà em có thể làm để góp phần xây dựng Cộng đồng ASEAN vững mạnh, phát triển

+ Chăm chỉ, sáng tạo trong học tập và lao động sản xuất; có mục đích, động cơ học tập, làm việc và lý tưởng sống đúng đắn.

+ Quan tâm đến đời sống chính trị- xã hội của đất nước, khu vực dan và thế giới.

+ Thực hiện tốt mọi chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước; đồng thời vận động mọi người xung quanh cùng thực hiện đúng các quy định của pháp luật.

+ Tìm hiểu về nền kinh tế và sự đa dạng văn hoá của các nước trong khu vực Đông Nam Á.

+ Phê phán, đấu tranh chống lại các hành vi mang tính kì thị, phân biệt, chia rẽ giữa các quốc gia, dân tộc.

+ Tích cực rèn luyện đạo đức, tác phong; lối sống trong sáng, lành mạnh, tránh xa các tệ nạn xã hội; biết đấu tranh chống các biểu hiện của lối sống lai căng, thực dụng, xa rời các giá trị văn hoá - đạo đức truyền thống của dân tộc.

+ Tích cực tham gia góp phần xây dựng quê hương bằng những việc làm thiết thực, phù hợp khả năng như: tham gia bảo vệ môi trường; phòng chống tệ nạn xã hội; tham gia các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, hoạt động thiện nguyện,…

Câu 2: Đánh giá vai trò của ASEAN trong việc định hình cấu trúc an ninh khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt là trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc.

Trả lời:

- ASEAN đóng vai trò trung tâm trong các cơ chế đối thoại khu vực như Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á (EAS) và Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), giúp tạo ra sân chơi cho các cường quốc thảo luận và giải quyết các vấn đề an ninh.

- ASEAN duy trì chính sách trung lập và không đứng về bên nào trong các tranh chấp, tạo điều kiện cho sự hợp tác giữa các cường quốc mà không gây xung đột.

- Thông qua Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC) và các nguyên tắc không can thiệp vào nội bộ quốc gia khác, ASEAN đã góp phần duy trì hòa bình và ổn định khu vực.

- Tuy nhiên, ASEAN cũng đang phải đối mặt với thách thức từ sự cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc, khiến tổ chức này gặp khó khăn trong việc duy trì vai trò lãnh đạo và trung tâm của mình trong khu vực.

Câu 3: Hãy đề xuất những giải pháp mà các quốc gia thành viên ASEAN cần thực hiện để thúc đẩy sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Trả lời:

- Cần đẩy mạnh hợp tác trong việc bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu và khai thác tài nguyên một cách bền vững.

- Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực để tăng cường khả năng cạnh tranh toàn cầu.

- Đẩy mạnh hội nhập kinh tế sâu rộng, cải thiện môi trường kinh doanh và đầu tư, khuyến khích sự đổi mới và sáng tạo.

- Tăng cường hợp tác văn hóa, xã hội để tạo sự gắn kết trong cộng đồng, đồng thời tôn trọng sự đa dạng văn hóa giữa các quốc gia.

- Đảm bảo an ninh khu vực thông qua các cơ chế đối thoại và hợp tác quốc phòng, đồng thời thúc đẩy giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.