CHƯƠNG 3: CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945, CHIẾN TRANH GIẢI PHÓNG DÂN TỘC VÀ CHIẾN TRANH BẢO VỆ TỔ QUỐC TRONG LỊCH SỬ VIỆT NAM (TỪ THÁNG 8 NĂM 1945 ĐẾN NAY)

BÀI 6: CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945

(19 câu)

1. NHẬN BIẾT (7 CÂU)

Câu 1: Trình bày khái quát bối cảnh lịch sử của Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Trả lời:

- Tình hình thế giới: đầu tháng 8/1945, CTTG thứ hai đã đi đến những ngày cuối cùng.

+ Ở châu Âu: phát xít Đức đã đầu hàng từ tháng 5/1945.

+ Từ ngày 17-7-1945 đến ngày 2-8-1945, Hội nghị Pốt-xđam quyết định giao việc giải giáp vũ khí của quân phiệt Nhật Bản ở Đông Dương cho quân Trung Hoa Dân quốc ở khu vực phía Bắc vĩ tuyến 16, cho quân Anh ở khu vực phía Nam vĩ tuyến 16.

+ Ở châu Á: quân Đồng minh liên tiếp giáng cho Nhật những đòn nặng nề.

→ Ngày 15/8/1945, Nhật Bản chính thức đầu hàng vô điều kiện Đồng minh.

- Tình hình Việt Nam:

+ Quân Nhật ở Đông Dương rệu rã. Chính phủ thân Nhật Trần Trọng Kim hoang mang.

+ Quân Đồng minh chưa kịp vào giải giáp quân Nhật.

+ Đảng, quần chúng đã sẵn sàng hành động.

+ Lực lượng trung gian ngả hẳn về phía cách mạng.

→ Thời cơ cách mạng đã chín muồi

♦ Chủ trương của Đảng

- Ngày 13-8-1945, Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh thành lập Uỷ ban Khởi nghĩa toàn quốc, ban bố Quân lệnh số 1, chính thức phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước.

- Ngày 14, 15-8-1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp ở Tân Trào (Sơn Dương, Tuyên Quang), thông qua kế hoạch lãnh đạo toàn dân Tổng khởi nghĩa và quyết định những vấn để quan trọng về chính sách đối nội, đối ngoại sau khi giành được chính quyền.

- Ngày 16, 17-8-1945, Đại hội 945, Đại hội Quốc dân được triệu tập tại Tân Trào. Đại hội tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa của Đảng, thông qua 10 chính sách của Việt Minh, cử ra Uỷ ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.

Câu 2: Hãy trình bày những diễn biến chính của Cách mạng tháng Tám năm 1945

Trả lời:

- Đến giữa tháng 8/1945, khí thế cách mạng đã sục sôi trong cả nước.

- Từ ngày 14/8/1945, tại nhiều nơi, cấp bộ Đảng, Việt Minh đã căn cứ tình hình cụ thể của địa phương và vận dụng chỉ thị: “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, để phát động nhân dân khởi nghĩa.

- Chiều 16/8/1945, theo lệnh của Ủy ban khởi nghĩa, một đơn vị giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy, từ Tân Trào về thị xã Thái Nguyên, mở đầu cuộc Tổng khởi nghĩa.

- Ngày 18/8/ 1945, Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh, Quảng Nam giành chính quyền sớm nhất.

- Tối 19/8/1945 khởi nghĩa thắng lợi ở Hà Nội.

- Ngày 23/8/1945, nhân dân Huế giành được chính quyền.

- Ngày 25/8/1945, khởi nghĩa giành thắng lợi tại Sài Gòn.

- Ngày 28/8/1945, khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi trong cả nước (trừ một số thị xã do quân Trung Hoa Dân quốc chiếm đóng từ trước).

- Ngày 30/8/1945, vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị. Chế độ phong kiến Việt Nam hoàn toàn sụp đổ.

- Trong Cách mạng tháng Tám, trước áp lực và hoạt động khôn khéo của lực lượng cách mạng, quân Nhật ở Hà Nội và các địa phương phải án binh bất động, không can thiệp vào tiến trình khởi nghĩa. Nhờ đó, khởi nghĩa diễn ra nhanh chóng và ít đổ máu.

Câu 3: Nêu nguyên nhân thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Trả lời:

- Nguyên nhân khách quan: chiến thắng của Đồng minh trong CTTG thứ hai.

- Nguyên nhân chủ quan:

+ Truyền thống yêu nước, đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân Việt Nam.

+ Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh.

+ Quá trình chuẩn bị chu đáo cho Cách mạng tháng Tám trong suốt 15 năm

+ Sự đồng lòng của toàn dân; chỉ đạo linh hoạt của các cấp bộ Đảng, Việt Minh để chớp thời cơ giành chính quyền.

Câu 4: Nêu ý nghĩa lịch sử của Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Trả lời:

- Đối với dân tộc Việt Nam

+ Lật đổ ách cai trị của thực dân Pháp trong hơn 80 năm, của quân phiệt Nhật Bản gần 5 năm; chấm dứt thời kì quân chủ hơn 1000 năm; lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.

+ Mở ra kỷ nguyên mới của dân tộc - kỉ nguyên độc lập, tự do; giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng xã hội.

+ Đảng Cộng sản Đông Dương từ một đảng hoạt động bí mật trở thành đảng cầm quyền, nhân dân Việt Nam từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước.

+ Chứng tỏ năng lực lãnh đạo của Đảng Cộng sản, sự sáng tạo và tinh thần yêu nước của nhân dân; chuẩn bị điều kiện cho những thắng lợi tiếp theo của cách mạng Việt Nam.

- Đối với thế giới:

+ Góp phần vào chiến thắng chủ nghĩa phát xít trong chiến tranh thế giới thứ hai.

+ Cổ vũ tinh thần đấu tranh của nhân dân các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc trên thế giới.

Câu 5: Nêu bài học kinh nghiệm của Cách mạng tháng Tám năm 1945

Trả lời:

- Bài học về sự lãnh đạo của Đảng:

+ Đảng là nhân tố quyết định đối với thắng lợi của sự nghiệp cách mạng.

+ Đảng phải có đường lối đúng đắn trên cơ sở vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lê-nin vào thực tiễn Việt Nam; chủ động, linh hoạt, sáng tạo trong lãnh đạo cách mạng.

- Bài học về xây dựng và phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc:

+ Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 gắn liền với vai trò quan trọng của Mặt trận Việt Minh trong tập hợp, tổ chức và đoàn kết toàn dân.

+ Thực tiễn đó cho thấy, cần có các hình thức phong phú, sáng tạo để tập hợp, tổ chức quần chúng, đẩy mạnh các phong trào thi đua để khơi dậy tinh thần yêu nước và sức mạnh đoàn kết dân tộc.

- Bài học về nắm bắt thời cơ: Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám cho thấy cần xác định đúng thời cơ, chủ động và mau lẹ chớp thời cơ hành động nhằm đưa cách mạng đến thành công.

Câu 6: Trình bày tính chất của cách mạng tháng 8 năm 1945?

Trả lời:

- Cách mạng tháng Tám năm 1945 của Việt Nam là một cuộc cách mạng dân tộc dân chủ thành công triệt để.

- Từ một quá trình chuẩn bị lâu dài, liên tục, gian nan tột bậc, cách mạng tháng Tám nổ ra và thành công nhanh ngọn, phi thường trên toàn quốc.

- Cách mạng Việt Nam là cả một quá trình chuẩn bị đầy xương máu, nhưng cách mạng tháng Tám đã nổ ra và thành công một cách hòa bình.

- Cách mạng tháng Tám là sự phát huy đến cao độ tính sáng tạo, tính chủ động, tự lực, tự cường, truyền thống của quảng đại quần chúng và của cán bộ địa phương trên khắp các vùng miền của đất nước.

Câu 7: Trình bày đặc điểm của cách mạng tháng 8 năm 1945?

Trả lời:

- Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là “một cuộc cách mạng giải phóng dân tộc mang tính chất dân chủ mới. Nó là một bộ phận khăng khít của cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Việt Nam”.

- Đây là một cuộc cách mạng giải phóng dân tộc điển hình, thể hiện:

+ Tập trung hoàn thành nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng giải phóng dân tộc, tập trung giải quyết mâu thuẫn chủ yếu của xã hội VN là mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc với đế quốc xâm lược và tay sai.

+ Lực lượng cách mạng bao gồm toàn dân tộc, đoàn kết trong mặt trận Việt Minh.

+ Thành lập chính quyền nhà nước “của chung toàn dân tộc” theo chủ trương của Đảng với hình thức cộng hòa dân chủ, trừ tay sai của đế quốc và những kẻ phản quốc.

- Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một bộ phận của phe dân chủ chống phát xít.

- Cách mạng đã giải quyết một số quyền lợi cho nông dân, lực lượng đông đảo nhất của dân tộc.

- Cách mạng đã xây dựng nhà nước Dân chủ Nhân dân đầu tiên ở Việt Nam, xóa bỏ chế độ quân chủ phong kiến. Nhân dân ta được hưởng quyền tự do, dân chủ.

- Cách mạng Tháng Tám năm 1945 có tính chất dân chủ nhưng chưa đầy đủ, sâu sắc.

- Mang đậm tính nhân văn, hoàn thành một bước cơ bản trong sự nghiệp giải phóng con người ở Việt Nam khỏi áp bức dân tộc, bóc lột giai cấp và nô dịch tinh thần.

2. THÔNG HIỂU (5 CÂU)

Câu 1: Nghệ Thuật chớp thời cơ giành chính quyền được thể hiện như nào trong Cách Mạng Tháng 8 năm 1945 ?

Trả lời:

- Nghệ thuật chớp thời cơ giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 của Đảng Cộng sản Đông Dương thể hiện ở khả năng tận dụng tối đa thời cơ lịch sử để phát động và tổ chức khởi nghĩa trên toàn quốc.

- Khi Nhật Bản đầu hàng Đồng minh vào ngày 15/8/1945, hệ thống cai trị của Nhật Bản tại Đông Dương rơi vào trạng thái tan rã, tạo ra khoảng trống quyền lực. Đảng đã nhanh chóng nhận thấy đây là thời điểm thuận lợi để phát động cuộc tổng khởi nghĩa, khi chính quyền thực dân Pháp đã bị suy yếu và quân Nhật thất bại.

- Đảng đã chỉ đạo các cấp lãnh đạo tổ chức cuộc khởi nghĩa ở cả thành thị và nông thôn với khẩu hiệu “Dù có phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn, cũng phải giành cho được độc lập”.

→ Chính việc đánh giá đúng thời cơ, hành động nhanh chóng và dứt khoát trong điều kiện tình hình chính trị quốc tế và trong nước thay đổi nhanh chóng là yếu tố then chốt giúp cách mạng giành thắng lợi trong một thời gian ngắn.

Câu 2: Vai trò của Mặt trận Việt Minh trong Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Trả lời:

- Mặt trận Việt Minh, được thành lập vào tháng 5 năm 1941 dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, đã đóng vai trò quyết định trong việc dẫn dắt cuộc Cách mạng tháng Tám.

- Việt Minh không chỉ là lực lượng tiên phong tổ chức kháng chiến chống Nhật mà còn là bộ máy lãnh đạo của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền. Việt Minh đã huy động nhân dân mọi tầng lớp và mọi dân tộc trên khắp cả nước tham gia vào phong trào kháng chiến.

- Trong thời kỳ Nhật chiếm đóng Đông Dương, Việt Minh đã phát động phong trào “kháng Nhật cứu nước,” xây dựng lực lượng vũ trang và cơ sở cách mạng, tạo nền tảng cho sự bùng nổ của cuộc khởi nghĩa vào tháng 8 năm 1945.

- Từ đó, Việt Minh đã nhanh chóng tổ chức và lãnh đạo nhân dân nổi dậy, chiếm chính quyền ở nhiều tỉnh thành mà không cần đến sức mạnh quân sự lớn.

Câu 3: Vì sao trong Cách mạng tháng Tám 1945, Đảng Cộng sản Đông Dương đã có thể phát động được toàn dân nổi dậy ở cả nông thôn lẫn thành thị?

Trả lời:

- Đảng Cộng sản Đông Dương đã phát động được toàn dân nổi dậy trong Cách mạng Tháng Tám 1945 nhờ vào việc xây dựng lực lượng và lòng tin trong suốt quá trình chuẩn bị lâu dài trước đó.

- Từ khi ra đời năm 1930, Đảng đã kiên trì lãnh đạo các phong trào cách mạng của quần chúng, đồng thời khéo léo vận động và phát triển lực lượng ở cả nông thôn và thành thị.

- Phong trào Mặt trận Việt Minh, được thành lập vào năm 1941, đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa Đảng và quần chúng, truyền bá tư tưởng cách mạng và kêu gọi toàn dân chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa.

+ Ở nông thôn, chính sách cải cách ruộng đất và kêu gọi xóa bỏ ách áp bức phong kiến đã thu hút được sự ủng hộ mạnh mẽ từ nông dân.

+ Tại thành thị, Đảng đã khai thác các phong trào công nhân và trí thức để tạo nên sự đoàn kết và đồng lòng. Ngoài ra, sự suy yếu của chính quyền thực dân và quân Nhật cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát động cuộc nổi dậy đồng loạt trên cả nước.

Câu 4: Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam có phải là một cuộc cách mạng bạo lực không ? Tại sao?

Trả lời:

- Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam không hoàn toàn là một cuộc cách mạng bạo lực theo nghĩa truyền thống, mặc dù bạo lực cách mạng là một yếu tố không thể thiếu.

- Cuộc cách mạng diễn ra một cách tương đối ôn hòa và thành công nhanh chóng, với ít tổn thất về người và của so với các cuộc cách mạng khác.

- Nguyên nhân là bởi tình hình chính trị quốc tế và trong nước đã có những biến chuyển lớn, đặc biệt là sự sụp đổ của phát xít Nhật sau khi đầu hàng Đồng minh, làm cho chính quyền tay sai của Nhật tại Đông Dương mất sức kiểm soát. Đảng Cộng sản Đông Dương, dưới sự lãnh đạo của Hồ Chí Minh, đã biết tận dụng thời cơ này để kêu gọi nhân dân khởi nghĩa, chủ yếu là bằng sức mạnh chính trị, biểu tình và kêu gọi chính quyền đầu hàng.

- Tuy vậy, ở một số địa phương, cuộc khởi nghĩa đã diễn ra với sự chống trả từ phía quân Nhật và chính quyền tay sai, buộc quần chúng phải sử dụng bạo lực để giành quyền kiểm soát. Do đó, cuộc cách mạng có tính chất hòa bình tương đối, nhưng cũng có các yếu tố bạo lực khi cần thiết.

Câu 5: Nguyên nhân thắng lợi của cách mạng tháng tám năm 1945 là gì? Nguyên nhân nào quan trọng nhất? Vì sao?

Trả lời:

ối với thắng lợi của Cách mạng tháng Tám/1945, nguyên nhân chủ quan là quan trọng dẫn đến thắng lợi, trong đó sự lãnh đọa tài tình của Đảng với đường lối lãnh đạo đúng đắn là quan trọng nhất.

- Từ năm 1930, khi Đảng cộng sản Đông Dương ra đời đã lãnh đạo nhân dân tổ chức ba phong trào cách mạng: 1930 – 1931, 1936 – 1939, 1939 – 1945 là ba cuộc tập dượt cho cách mạng tháng Tám.

- Đảng cũng hoàn chinh đường lối đấu tranh, đưa nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu.

- Đảng lãnh đạo công tác chuẩn bị lực lượng vũ trang, lực lượng chính trị và căn cứ địa cách mạng.

- Đảng lãnh đạo nhân dân chớp thời cơ để tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước.

3. VẬN DỤNG (5 CÂU)

Câu 1: Cách mạng tháng Tám năm 1945 có ý nghĩa bước ngoặt và để lại nhiều bài học đối với lịch sử dân tộc Việt Nam. Hãy dựa vào kiến thức trong bài học để làm rõ nhận định trên.

Trả lời:

♦ Cách mạng tháng Tám năm 1945 có ý nghĩa bước ngoặt đối với lịch sử dân tộc Việt Nam, vì:

+ Thắng lợi của cuộc cách mạng này đã lật đổ ách cai trị của thực dân Pháp trong hơn 80 năm, của quân phiệt Nhật Bản gần 5 năm; chấm dứt thời kì quân chủ hơn 1000 năm; lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.

+ Mở ra kỷ nguyên mới của dân tộc - kỉ nguyên độc lập, tự do; giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng xã hội.

+ Đưa Đảng Cộng sản Đông Dương từ một đảng hoạt động bí mật trở thành đảng cầm quyền, nhân dân Việt Nam từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước.

+ Chứng tỏ năng lực lãnh đạo của Đảng Cộng sản, sự sáng tạo và tinh thần yêu nước của nhân dân; chuẩn bị điều kiện cho những thắng lợi tiếp theo của cách mạng Việt Nam.

♦ Thắng lợi của cách mạng tháng Tám năm 1945, cũng để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu, như:

- Bài học về sự lãnh đạo của Đảng:

+ Đảng là nhân tố quyết định đối với thắng lợi của sự nghiệp cách mạng.

+ Đảng phải có đường lối đúng đắn trên cơ sở vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lê-nin vào thực tiễn Việt Nam; chủ động, linh hoạt, sáng tạo trong lãnh đạo cách mạng.

- Bài học về xây dựng và phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc:

+ Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 gắn liền với vai trò quan trọng của Mặt trận Việt Minh trong tập hợp, tổ chức và đoàn kết toàn dân.

+ Thực tiễn đó cho thấy, cần có các hình thức phong phú, sáng tạo để tập hợp, tổ chức quần chúng, đẩy mạnh các phong trào thi đua để khơi dậy tinh thần yêu nước và sức mạnh đoàn kết dân tộc.

- Bài học về nắm bắt thời cơ: Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám cho thấy cần xác định đúng thời cơ, chủ động và mau lẹ chớp thời cơ hành động nhằm đưa cách mạng đến thành công.

Câu 2: Giải thích tại sao Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam lại thành công nhanh chóng và ít đổ máu?

Trả lời:

- Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam thắng lợi nhanh chóng và ít đổ máu là nhờ có hoàn cảnh quốc tế thuận lợi: quân Đồng minh đã tiêu diệt được phát xít Đức và Nhật. Kẻ thù của nhân dân Việt Nam đã gục ngã. Quân đội các nước đế quốc dưới danh nghĩa quân Đồng minh vẫn chưa kịp vào Việt Nam giải phóng quân đội Nhật.

Câu 3: Tại sao nói : “Thời cơ trong cách mạng tháng 8 là thời cơ chín muối, thời cơ ngàn năm có một?”

Trả lời:

Thời cơ Cách mạng tháng Tám là thời cơ ngàn năm có một vì:

- Giữa lúc phát xít Nhật đầu hàng, quân Nhật ở Đông Dương hoàn toàn tê liệt, bọn tay sai hoang mang, rệu rã thì cả một tập đoàn đế quốc Mĩ, Anh, Pháp, Tưởng Giới Thạch đang ráo riết tiến vào Đông Dương. Cùng với bọn đế quốc đủ mọi sắc cờ, bọn phản cách mạng cũng náo nức chuẩn bị theo đuôi kéo vào nước ta hòng cướp lấy chính quyền (Mĩ, Anh âm mưu cướp lấy Đông Dương, Pháp trở lại giành địa vị thống trị).

- Cách mạng đứng trước tình thế một mình đối phó với nhiều lực lượng quân sự, được pháp lí quốc tế thừa nhận sắp sữa tràn vào nước ta để cứu bọn tay sai, ngăn chặn phong trào cách mạng của nhân dân ta. Vận mệnh dân tộc đòi hỏi Đảng ta phải hành động kịp thời, khôn khéo và kiên quyết, quy động cao độ trí tuệ và sức mạnh của toàn dân, giành thắng lợi trong cuộc chạy đua lịch sử giữa nhân dân ta với các tập đoàn đế quốc và phản động.

- Trước thời cơ thuận lợi hiếm hoi và ngắn ngủi, nguy cơ không nhỏ đến gần, Đảng ta phải hoàn thành sứ mệnh cả dân tộc giao phó là tổ chức lãnh đạo toàn dân vùng dậy giành chính quyền từ tay phát xít Nhật, lật đổ bọn bù nhìn tay sai, đứng ở địa vị người chủ nước nhà mà đón tiếp quân Đồng Minh vào giải giáp quân đội Nhật. Nếu hành động chậm khi quân Đồng Minh vào thì thời cơ không còn nữa.

Như vậy, khoảng thời gian sau khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng Minh và trước khi quân Đồng Minh vào nước ta là thời cơ “ngàn năm có một”. Cuộc tổng khởi nghĩa trong cách mạng tháng Tám cũng diến ra đúng trong khoảng thời gian đó và ta đã giành thắng lợi.

Câu 4: Thời cơ trong cách mạng tháng Tám năm 1945 xuất hiện như thế nào? Từ đó, hãy phân tích sự nhạy bén, sáng tạo của Đảng được thể hiện như thế nào trong việc nắm bắt thời cơ ?

Trả lời:

- Thời cơ của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 xuất hiện trong bối cảnh Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, khi Nhật Bản đầu hàng Đồng minh vô điều kiện vào ngày 14/8/1945. Sự kiện này dẫn đến tình trạng hỗn loạn và suy yếu của chính quyền thực dân Pháp và quân Nhật tại Đông Dương, tạo ra khoảng trống quyền lực. Đây chính là thời điểm thuận lợi để Đảng Cộng sản Đông Dương phát động cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

- Sự nhạy bén và sáng tạo của Đảng trong việc nắm bắt thời cơ được thể hiện qua các điểm sau:

+ Chuẩn bị kỹ lưỡng: Ngay từ khi thành lập năm 1930, Đảng đã chú trọng xây dựng lực lượng, tuyên truyền và vận động quần chúng, chuẩn bị cho cuộc cách mạng lâu dài + Nhận định đúng tình hình:Đảng đã đánh giá chính xác sự suy yếu của kẻ thù và tình trạng hỗn loạn sau khi Nhật Bản đầu hàng, xác định đây là thời điểm chín muồi để hành động.

+ Chỉ đạo kịp thời và quyết đoán: Ngay sau khi Nhật Bản đầu hàng, Đảng đã tổ chức Hội nghị toàn quốc tại Tân Trào từ ngày 14 đến 15/8/1945, quyết định phát động tổng khởi nghĩa và đề ra các chính sách đối nội, đối ngoại để đảm bảo thắng lợi.

+ Linh hoạt và sáng tạo trong lãnh đạo: Đảng đã khéo léo kết hợp giữa đấu tranh chính trị và vũ trang, giữa lực lượng nông thôn và thành thị, tạo nên sức mạnh tổng hợp để giành thắng lợi nhanh chóng và ít tổn thất.

→ Chính nhờ sự nhạy bén và sáng tạo trong việc nắm bắt và tận dụng thời cơ, Đảng Cộng sản Đông Dương đã lãnh đạo nhân dân Việt Nam thực hiện thành công Cách mạng Tháng Tám năm 1945, giành độc lập và mở ra một trang mới trong lịch sử dân tộc.

Câu 5: Tại sao nói cách mạng tháng 8 thành công đã chọc thủng khâu yếu nhất trong hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc?

Trả lời:

Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công được xem là "chọc thủng khâu yếu nhất trong hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc" vì những lý do sau:

- Đông Dương là thuộc địa yếu nhất trong hệ thống thuộc địa của Pháp và Nhật vào thời điểm đó:

+ Sau Thế chiến II, hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc đang suy yếu do các cuộc chiến tranh kéo dài.

+ Tại Đông Dương, chính quyền thực dân Pháp và quân đội Nhật Bản đều gặp nhiều khó khăn về kinh tế, quân sự và chính trị.

+ Nhật Bản đã bị suy yếu trầm trọng sau khi thua trong chiến tranh, còn Pháp chưa thể tái thiết lập quyền kiểm soát hoàn toàn sau khi Nhật đảo chính.

- Sự kết hợp khéo léo giữa đấu tranh vũ trang và chính trị của Việt Minh:

+ Việt Minh đã lợi dụng sự khủng hoảng chính trị và quân sự sau khi Nhật đầu hàng Đồng minh để phát động cuộc khởi nghĩa.

+ Quần chúng nhân dân đã được huy động một cách mạnh mẽ, khởi nghĩa thành công nhanh chóng, khiến cho chính quyền thuộc địa của Nhật và Pháp ở Đông Dương sụp đổ trong một thời gian rất ngắn.

- Tạo tiền đề cho sự sụp đổ của hệ thống thuộc địa toàn cầu:

+ Cách mạng tháng Tám thành công đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa khác trên thế giới.

+ Thành công này chứng minh rằng các dân tộc thuộc địa có thể tự giải phóng khỏi ách thống trị của chủ nghĩa đế quốc thông qua con đường đấu tranh cách mạng. Điều này góp phần làm suy yếu hệ thống thuộc địa toàn cầu.

- Phá vỡ mắt xích yếu nhất trong hệ thống thuộc địa của Pháp:

+ Việt Nam là một thuộc địa quan trọng của Pháp, nhưng với việc mất quyền kiểm soát tại đây, Pháp gặp khó khăn lớn trong việc duy trì đế chế thuộc địa của mình.

+ Điều này không chỉ ảnh hưởng tới Pháp mà còn lan tỏa ảnh hưởng đến nhiều nước khác trong hệ thống thuộc địa của các cường quốc phương Tây.

Vì vậy, cách mạng tháng Tám không chỉ là một sự kiện lịch sử quan trọng đối với Việt Nam, mà còn góp phần làm lung lay hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc trên toàn cầu.

4. VẬN DỤNG CAO (2 CÂU)

Câu 1: Vận dụng kiến thức đã học, hãy cho biết những bài học kinh nghiệm nào từ thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 có thể được vận dụng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay?

Trả lời:

- Một số bài học kinh nghiệm từ thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 có thể được vận dụng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay:

+ Thứ nhất, luôn giữ vững, củng cố và không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng tiên phong, tiếp thu Chủ nghĩa Mác - Lênin, được tư tưởng Hồ Chí Minh soi sáng đã nắm vững hoàn cảnh cụ thể của mỗi giai đoạn lịch sử, đề ra đường lối cách mạng đúng đắn, có phương pháp và hình thức đấu tranh phù hợp; biết nắm bắt thời cơ, xây dựng lực lượng và tổ chức, sử dụng lực lượng; phát huy được sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để dẫn dắt quần chúng đứng lên giành và giữ chính quyền.

+ Thứ hai, vấn đề giành và giữ chính quyền. Đảng đã biết chăm lo xây dựng lực lượng cách mạng, làm cho lực lượng cách mạng đủ mạnh, thu hút được đông đảo quần chúng tham gia, từ đó làm thay đổi so sánh lực lượng giữa ta và địch, tạo ra thời cơ cách mạng để đưa cuộc cách mạng đến thành công. Để giữ vững chính quyền, Đảng và Nhà nước ta đã dựa chắc vào nhân dân, tạo nên sức mạnh vật chất và tinh thần để đấu tranh thắng lợi với thù trong giặc ngoài. Đảng ta biết kiên quyết dùng bạo lực cách mạng và sử dụng bạo lực cách mạng thích hợp và đúng lúc để đập tan bộ máy Nhà nước cũ, lập ra Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

+ Thứ ba, vấn đề nắm bắt được thời cơ, đề ra được những quyết định chính xác và kịp thời. Nghệ thuật chỉ đạo tài tình của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc chọn đúng thời cơ, ra quyết định tổng khởi nghĩa đúng lúc thể hiện cụ thể trong Chỉ thị của Thường vụ Trung ương Đảng tháng 3/1945 “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” và bản Quân lệnh số 1 của Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc phát đi đêm 13/8/1945. Cũng nhờ chọn đúng thời cơ mà sức mạnh của nhân dân ta trong Cách mạng Tháng Tám được nhân lên gấp bội, đã tiến hành tổng khởi nghĩa thành công trong phạm vi cả nước trong thời gian ngắn.

+ Thứ tư, phát huy sức mạnh của tinh thần yêu nước, đại đoàn kết của toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh của thời đại. Từ khi mới thành lập, Đảng Cộng sản Việt Nam đã sớm nhận thức đúng và đầy đủ về sức mạnh to lớn của đông đảo quần chúng nhân dân, sớm đề ra đường lối chiến lược giương cao hai ngọn cờ độc lập dân tộc và dân chủ, đáp ứng đúng nguyện vọng của đại đa số nhân dân là độc lập, tự do, người cày có ruộng. Chính vì thế, Đảng ta đã tập hợp và phát huy được sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân trên nền tảng liên minh công nhân - nông dân - trí thức, khai thác và phát huy triệt để động lực tinh thần, nêu cao “ý chí Việt Nam”, tinh thần dũng cảm, sáng tạo, sẵn sàng xông lên cứu nước cứu nhà, tạo thành nguồn động lực to lớn để đưa Cách mạng Tháng Tám đến thắng lợi hoàn toàn.

Câu 2: Giải thích ý kiến sau : Cách mạng Tháng Tám không những là cuộc cách mạng có tính dân tộc, nhân dân rộng lớn và phổ biến mà còn là cuộc cách mạng triệt để, mang đậm tính nhân văn?

Trả lời:

- Cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam là một cuộc cách mạng mang tính dân tộc sâu sắc, bởi nó đã thành công trong việc đánh đổ ách thống trị thực dân, phong kiến, giành độc lập cho dân tộc.

- Đây là một cuộc cách mạng của toàn dân, với sự tham gia của mọi tầng lớp, không phân biệt giai cấp, địa vị, tôn giáo.

- Đặc biệt, nó còn là một cuộc cách mạng triệt để, vì đã lật đổ hoàn toàn hệ thống cai trị áp bức, mở đường cho sự ra đời của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

- Cuộc cách mạng này mang đậm tính nhân văn khi nó không chỉ giải phóng dân tộc khỏi áp bức, mà còn hướng đến mục tiêu xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, nơi quyền con người được tôn trọng và phát huy.

-Nhờ tính chất toàn diện và nhân văn này, Cách mạng Tháng Tám đã trở thành cột mốc quan trọng trong lịch sử dân tộc.