BÀI 10: TRIỀU TRẦN XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC VÀ KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN MÔNG – NGUYÊN XÂM LƯỢC

(16 CÂU)

1. NHẬN BIẾT (6 CÂU)

Câu hỏi 1: Cho biết nhà Trần được thành lập vào khoảng thời gian và trong hoàn cảnh nào

Trả lời:

Thời gian và hoàn cảnh thành lập nhà Trần

• Thời gian: 1226
• Hoàn cảnh: Trong bối cảnh nhà Lý suy yếu, tình hình chính trị rối ren và xã hội bất ổn. Trần Thủ Độ đã sắp xếp để Lý Chiêu Hoàng, vị vua cuối cùng của nhà Lý, nhường ngôi cho chồng mình là Trần Cảnh (Trần Thái Tông), chính thức lập nên triều Trần, mở đầu cho một triều đại kéo dài gần 175 năm.

Câu hỏi 2: Kể tên một số nhân vật lịch sử trong lĩnh vực giáo dục, khoa cử trong thời nhà Trần

Trả lời:

Một số nhân vật lịch sử trong lĩnh vực giáo dục, khoa cử trong thời nhà Trần :

• Mạc Đĩnh Chi: Ông đỗ Trạng nguyên và nổi tiếng là người thông minh, tài giỏi, từng đi sứ nước ngoài và được người đời ngưỡng mộ vì tài ứng đối khéo léo
• Chu Văn An: Nhà giáo ưu tú, có công lớn trong việc truyền bá tri thức và đào tạo nhiều nhân tài cho đất nước
• Trương Hán Siêu: Một trong những học giả lỗi lạc thời Trần, có nhiều đóng góp trong giáo dục và chính trị

Câu hỏi 3: Kể tên một số vị tướng giỏi đóng góp vào công cuộc xây dựng đất nước và giữ nước thời Trần

Trả lời:

Một số vị tướng giỏi đóng góp vào công cuộc xây dựng đất nước và giữ nước thời Trần:

• Trần Hưng Đạo: Lãnh đạo quân đội đánh bại quân Mông - Nguyên trong ba lần xâm lược
• Trần Quang Khải: Vừa là nhà quân sự tài ba, vừa là người giúp xây dựng chính sách cho triều đình
• Phạm Ngũ Lão: Tướng tài của nhà Trần, nổi tiếng với lòng dũng cảm và tài cầm quân.
• Trần Nhật Duật: Giỏi ngoại giao và quân sự, có công lớn trong chiến tranh bảo vệ đất nước

Câu hỏi 4: Nêu những nét chính trong công cuộc xây dựng đất nước của nhà Trần

Trả lời:

Những nét chính trong công cuộc xây dựng đất nước của nhà Trần:

• Bộ máy nhà nước được tổ chức chặt chẽ: Quân đội nhà Trần được tỏ chức quy củ, chặt chẽ theo chính sách ‘‘ngụ binh ư nông’’
• Giáo dục được chú trọng: Mở nhiều trường học ở địa phương và nhiều kì thi Thái học sinh, đặt danh hiệu ‘‘Tam khôi’’

Câu hỏi 5: Liệt kê các mốc thời gian quân Mông – Nguyên xâm lược nước ta vào thời nhà Trần

Trả lời:

Các mốc quân Mông – Nguyên xâm lược nước ta thời Trần:

• 1258: Lần 1, quân Mông Cổ xâm lược, bị quân Trần đánh bại.
• 1285: Lần 2, quân Nguyên xâm lược, quân Trần giành chiến thắng.
• 1287-1288: Lần 3, quân Nguyên xâm lược, quân Trần đại thắng trong trận Bạch Đằng.

Câu hỏi 6: Trận Bạch Đằng chống quân Mông – Nguyên diễn ra vào khoảng thời gian và trong hoàn cảnh nào?

Trả lời:

Thời gian và hoàn cảnh diễn ra Trận Bạch Đằng chống quân Mông – Nguyên:

- Thời gian : năm 1288

- Hoàn cảnh: quân Nguyên lần thứ ba xâm lược Đại Việt. Trần Hưng Đạo đã lập kế hoạch bố trí cọc gỗ dưới lòng sông Bạch Đằng và dụ quân Nguyên vào bẫy. Khi thủy triều rút, thuyền địch mắc cạn, quân Đại Việt tổng tấn công và giành chiến thắng quyết định, bảo vệ độc lập cho đất nước.

2. THÔNG HIỂU (6 CÂU)

Câu hỏi 1: Trình bày những nét chính về tình hình đất nước ta dưới thời Trần

Trả lời:

Những nét chính về tình hình đất nước ta dưới thời Trần:

• Chính trị ổn định: Nhà Trần xây dựng chế độ quân chủ tập quyền, củng cố chính quyền từ trung ương đến địa phương.
• Kinh tế phát triển: Nông nghiệp được chú trọng, đê điều được cải tạo, thủy lợi mở rộng, giúp sản xuất nông nghiệp ổn định. Thủ công nghiệp và thương mại cũng phát triển.
• Quân sự vững mạnh: Nhà Trần tổ chức quân đội quy củ, nhiều lần đánh bại quân xâm lược Mông – Nguyên.
• Văn hóa – giáo dục phát triển: Nho giáo được phát triển, các kỳ thi khoa cử được tổ chức, khuyến khích tinh thần học tập và xây dựng nhiều công trình kiến trúc.

Câu hỏi 2: Trình bày diễn biến của trận quyết chiến Bạch Đằng năm 1288

Trả lời:

Diễn biến của trận quyết chiến Bạch Đằng:

• Bối cảnh: Sau hai lần thất bại trước quân Mông – Nguyên, lần tấn công thứ ba do tướng Ô Mã Nhi chỉ huy diễn ra.
• Chuẩn bị: Trần Hưng Đạo được giao nhiệm vụ lãnh đạo. Ông đã lập kế hoạch dẫn dắt quân địch vào sông Bạch Đằng, nơi có địa hình thuận lợi cho phục kích.
• Diễn biến:

Ngày 19/4/1288: Quân Mông – Nguyên vượt sông mà không biết đã dính bẫy. Quân ta đã giăng cọc nhọn dưới nước. Khi quân địch mắc kẹt, quân ta đồng loạt tấn công, tiêu diệt nhiều chiến thuyền của đối phương.

• Quân Mông – Nguyên thất bại nặng nề, nhiều tướng lĩnh bị bắt hoặc chết trận, dẫn đến thắng lợi quyết định cho nhà Trần. Trận Bạch Đằng thể hiện sức mạnh và lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam.

Câu hỏi 3: Ý nghĩa của chiến thắng Bạch Đằng trong lịch sử Việt Nam là gì?

Trả lời:

Ý nghĩa lịch sử của chiến thắng bạch Đằng (938):

• Đập tan ý chí xâm lược của quân Nam Hán.
• Chấm dứt thời kì Bắc thuộc, mở ra một thời đại mới - thời đại độc lập, tự chủ lâu dài của dân tộc Việt Nam.
• Để lại nhiều bài học kinh nghiệm cho các cuộc đấu tranh yêu nước sau này.

Câu hỏi 4: Tại sao quân Mông – Nguyên dù hùng mạnh nhưng đã thất bại trong việc xâm lược Đại Việt?

Trả lời:

Quân Mông – Nguyên thất bại trong việc xâm lược Đại Việt vì các lý do sau:

• Tài năng lãnh đạo: Các tướng lĩnh như Trần Hưng Đạo lãnh đạo quân đội hiệu quả.
• Chiến thuật thông minh: Sử dụng chiến thuật du kích và lợi thế địa hình, đặc biệt là trận Bạch Đằng.
• Tinh thần yêu nước: Nhân dân Đại Việt có quyết tâm cao trong việc bảo vệ quê hương.
• Sự phân tán của quân Mông – Nguyên: Quân xâm lược gặp khó khăn trong việc điều phối lực lượng.
• Khó khăn về hậu cần: Vấn đề tiếp tế và điều kiện thời tiết bất lợi làm giảm sức chiến đấu của quân xâm lược.
• Nổi dậy của nhân dân: Người dân địa phương tham gia chống lại quân xâm lược.

Câu hỏi 5: Kể lại câu chuyện Thượng Hoàng Trần Nhân Rông dạy vua

Trả lời:

Câu chuyện về Thượng Hoàng Trần Nhân Tông dạy vua Trần Thánh Tông thể hiện trí tuệ và lòng nhân từ của ông. Khi đã thoái vị, Trần Nhân Tông triệu tập triều thần để dạy con về đạo làm vua. Ông nhấn mạnh rằng người làm vua phải yêu dân, lắng nghe nỗi khổ của nhân dân và chăm lo cho đời sống của họ.

Ông cũng khuyên con mình duy trì hòa bình, tránh gây chiến tranh vô ích. Những lời dạy của Thượng Hoàng giúp Trần Thánh Tông hiểu rằng làm vua là một trách nhiệm nặng nề, phải hướng tới lợi ích của dân tộc. Câu chuyện thể hiện tình cha con sâu sắc và giá trị đạo đức trong quản lý đất nước.

Câu hỏi 6: Kể lại câu chuyện Lá cờ thêu sáu chữ vàng

Trả lời:

Vào năm 1285, khi quân Mông - Nguyên xâm lược Đại Việt, nhà vua đã thêu lên lá cờ sáu chữ vàng: "Phù Trần thảo quốc" (Phù hộ Trần và giúp nước).

Khi lá cờ được phất lên trong các trận đánh, nó trở thành biểu tượng của tinh thần đoàn kết và quyết tâm bảo vệ Tổ quốc. Những người lính nhìn thấy lá cờ này càng thêm dũng cảm, quyết tâm chiến đấu vì sự độc lập của dân tộc. Cuối cùng, quân ta đã giành được nhiều thắng lợi, đập tan âm mưu xâm lược của quân Mông - Nguyên.

3. VẬN DỤNG (4 CÂU)

Câu hỏi 1: Hãy viết một đoạn văn ngắn giới thiệu về một nhân vật lịch sử đóng góp công lao cho đất nước ở thời nhà Trần

Trả lời:

Một trong những nhân vật lịch sử tiêu biểu thời nhà Trần là Trần Hưng Đạo, tên thật là Trần Quốc Tuấn. Ông sinh năm 1228 và là một trong những vị tướng lỗi lạc nhất trong lịch sử Việt Nam. Trần Hưng Đạo nổi tiếng với tài năng quân sự và tinh thần yêu nước mạnh mẽ. Ông đã lãnh đạo quân đội Đại Việt chống lại sự xâm lược của quân Mông – Nguyên trong ba cuộc kháng chiến vào các năm 1258, 1285 và 1288. Với chiến thắng lừng lẫy tại trận Bạch Đằng, Trần Hưng Đạo đã không chỉ bảo vệ độc lập cho đất nước mà còn trở thành biểu tượng cho lòng dũng cảm và ý chí kiên cường của dân tộc. Ông được nhân dân tôn vinh là Anh hùng dân tộc và có vai trò quan trọng trong việc xây dựng và giữ gìn nền văn hóa dân tộc trong suốt thời kỳ lịch sử

Câu hỏi 2: Kể tên một số con đường, trường học mang tên những nhân vật lịch sử có đóng góp đối với lịch sử dân tộc vào thời nhà Trần

Trả lời:

Một số con đường và trường học mang tên những nhân vật lịch sử thời nhà Trần:

• Con đường Trần Hưng Đạo: Nhiều thành phố như Hà Nội và TP.HCM có con đường mang tên vị tướng đã lãnh đạo chống quân Mông – Nguyên.
• Trường THPT Trần Hưng Đạo: Nhiều trường trung học phổ thông ở Việt Nam vinh danh ông để giáo dục thế hệ trẻ về lòng yêu nước.
• Trường Tiểu học Trần Quốc Tuấn: Một số trường tiểu học cũng mang tên Trần Quốc Tuấn, tên thật của Trần Hưng Đạo.
• Con đường Trần Nhân Tông: Một số thành phố có con đường mang tên vị vua thứ ba của triều Trần, người có nhiều đóng góp cho văn hóa và Phật giáo.

Câu hỏi 3: Sưu tầm tư liệu về một di tích lịch sử thời nhà Trần để chia sẻ với các bạn

Trả lời:

Một trong những di tích lịch sử nổi bật thời nhà Trần là Đền Trần ở xã Tiến Đức, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Được xây dựng để tưởng nhớ các vị vua triều Trần, đặc biệt là Trần Hưng Đạo – người đã lãnh đạo cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên, Đền Trần có kiến trúc gỗ lim tinh xảo với các họa tiết văn hóa truyền thống Việt Nam. Hàng năm, lễ hội tại đây thu hút hàng ngàn du khách tham gia các hoạt động văn hóa như rước kiệu, múa lân, và hát chèo. Đền Trần không chỉ là nơi tôn vinh các vị vua mà còn là biểu tượng cho tinh thần yêu nước và đoàn kết của dân tộc, được công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia