BÀI 9: TRIỀU LÝ VÀ VIỆC ĐỊNH ĐÔ Ở THĂNG LONG

(15 CÂU)

1. NHẬN BIẾT (4 CÂU)

Câu hỏi 1: Cho biết Triều Lý được thành lập vào khoảng thời gian và trong hoàn cảnh nào

Trả lời:

Thời gian và hoàn cảnh thành lập triều Lý:

• Thời gian: 1009
• Hoàn cảnh: Nước ta lâm vào tình trạng tranh giành quyền lực sau cái chết của Lê Đại Hành. Lý Công Uẩn, một tướng tài của triều Tiền Lê, đã đứng lên lãnh đạo, lên ngôi vua với danh hiệu Lý Thái Tổ.

Câu hỏi 2: Kể tên một số công trình kiến trúc tiêu biểu của thời Lý tại nước ta

Trả lời:

Một số công trình kiến trúc tiêu biểu của thời Lý tại Việt Nam:

• Chùa Một Cột: Được xây dựng vào năm 1049, chùa có hình dáng như một bông hoa sen nở, biểu tượng cho sự thanh bình và phúc lộc.
• Thiên Mụ: Nằm bên bờ sông Hương, chùa Thiên Mụ được xây dựng vào thời Lý, là một trong những ngôi chùa cổ nhất ở Huế, mang đậm dấu ấn kiến trúc thời Lý.
• Đại Lý tự: Là nơi thờ Phật và lưu giữ kinh điển, cũng như những tài liệu quý giá về triều Lý.
• Tháp Báo Thiên: Xây dựng vào thế kỷ 11, tháp này được coi là biểu tượng của Phật giáo thời Lý.

Câu hỏi 3: Tại sao triều Lý quyết định dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long?

Trả lời:

Triều Lý quyết định dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long vào năm 1010 vì những lý do chính sau đây:

• Vị trí địa lý thuận lợi: Thăng Long (nay là Hà Nội) nằm ở vị trí trung tâm của đồng bằng Bắc Bộ, thuận lợi cho việc quản lý, giao thương và phát triển kinh tế.
• Tính chiến lược: Thăng Long có địa hình tự nhiên với nhiều sông ngòi bao quanh, giúp dễ dàng phòng thủ và bảo vệ đất nước khỏi những cuộc xâm lược.
• Phát triển kinh tế: Dời đô đến Thăng Long sẽ tạo cơ hội cho sự phát triển thương mại, giao lưu văn hóa và kinh tế với các vùng khác, giúp đất nước ngày càng phồn thịnh.
• Xây dựng quốc gia thống nhất: Việc chuyển đô từ Hoa Lư về Thăng Long cũng thể hiện ý chí của triều Lý trong việc xây dựng một quốc gia thống nhất, thể hiện quyền lực và vị thế của triều đại.
• Khả năng mở rộng: Thăng Long có không gian rộng lớn hơn để phát triển các công trình kiến trúc, kinh tế và quân sự, tạo điều kiện cho sự phát triển lâu dài của triều đại.

Câu hỏi 4: Ai là người đã chủ trì việc xây dựng Thăng Long thành kinh đô?

Trả lời:

Người chủ trì việc xây dựng Thăng Long thành kinh đô là Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn). Ông là vị vua đầu tiên của triều Lý, đã quyết định dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long vào năm 1010. Lý Thái Tổ không chỉ là người đặt nền móng cho việc xây dựng thành phố mà còn đóng góp rất nhiều vào việc phát triển Thăng Long thành một trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của đất nước. Dưới triều đại của ông, Thăng Long đã trở thành một trong những đô thị lớn và phồn thịnh của Việt Nam, với nhiều công trình kiến trúc, văn hóa quan trọng.

2. THÔNG HIỂU (5 CÂU)

Câu hỏi 1: Vị trí địa lý của Thăng Long có ý nghĩa như thế nào đối với việc xây dựng kinh đô?

Trả lời:

Vị trí địa lý của Thăng Long có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc xây dựng kinh đô, cụ thể như sau:

• Địa thế thuận lợi: Thăng Long nằm ở vị trí trung tâm của vùng đồng bằng Bắc Bộ, gần hai con sông lớn là sông Hồng và sông Đáy. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao thương, vận chuyển hàng hóa và quân đội.
• Phòng thủ dễ dàng: Với địa hình cao, Thăng Long dễ dàng phòng thủ trước các cuộc tấn công từ kẻ thù. Vị trí này giúp quân đội có thể nhanh chóng ứng phó với các tình huống khẩn cấp.
• Khí hậu ôn hòa: Thăng Long có khí hậu khá ôn hòa, mùa hè không quá nóng, mùa đông không quá lạnh, thuận lợi cho sinh hoạt và phát triển nông nghiệp.
• Nơi giao lưu văn hóa: Vị trí trung tâm giúp Thăng Long trở thành nơi giao lưu văn hóa giữa các vùng miền, từ đó thúc đẩy sự phát triển của nền văn minh dân tộc.
• Điểm tụ hội dân cư: Với vị trí đắc địa, Thăng Long thu hút nhiều cư dân từ khắp nơi đổ về, tạo thành một cộng đồng đông đúc và đa dạng, góp phần vào sự phát triển của kinh đô.

Câu hỏi 2: Em có thể nêu một số chính sách của triều Lý nhằm phát triển Thăng Long không?

Trả lời:

Triều Lý đã thực hiện nhiều chính sách nhằm phát triển Thăng Long thành kinh đô thịnh vượng và phát triển, bao gồm:

• Xây dựng cơ sở hạ tầng: Triều Lý đã đầu tư vào việc xây dựng các công trình như cung điện, đền chùa, và các công trình công cộng khác, tạo điều kiện cho sự phát triển văn hóa và tôn giáo.
• Phát triển nông nghiệp: Chính quyền khuyến khích phát triển nông nghiệp thông qua việc cải tạo đất đai, phát triển hệ thống thủy lợi, và hỗ trợ nông dân. Điều này giúp tăng sản lượng lương thực, cung cấp đủ nguồn thực phẩm cho cư dân Thăng Long.
• Thúc đẩy thương mại: Triều Lý đã tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại phát triển, bằng cách xây dựng các chợ, cải thiện đường giao thông, và khuyến khích các hoạt động giao thương với các vùng miền khác.
• Hỗ trợ văn hóa, giáo dục: Triều Lý chú trọng đến giáo dục và phát triển văn hóa thông qua việc xây dựng các trường học, khuyến khích việc học tập và nghiên cứu, từ đó nâng cao tri thức cho nhân dân.
• Thành lập quân đội mạnh: Để bảo vệ Thăng Long và đất nước, triều Lý đã tổ chức xây dựng một quân đội hùng mạnh, sẵn sàng đối phó với các cuộc xâm lược từ bên ngoài.
• Thực hiện chính sách hòa bình: Triều Lý chủ trương thực hiện chính sách hòa bình, tránh xung đột với các nước láng giềng, từ đó tạo điều kiện cho Thăng Long phát triển ổn định.

Câu hỏi 3: So sánh sự khác nhau giữa kinh đô Hoa Lư và kinh đô Thăng Long

Trả lời:

Câu hỏi 4: Vì sao nhà Lý lại xây dựng nhiều chùa chiền, tháp?

Trả lời:

Nhà Lý xây dựng nhiều chùa chiền, tháp vì những lý do sau:

• Phát triển tôn giáo và văn hóa: Các chùa chiền, tháp được xây dựng nhằm phát triển đạo Phật, tạo điều kiện cho việc thờ cúng, tu hành và giảng dạy Phật pháp, từ đó nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân.
• Thể hiện quyền lực và vị thế: Việc xây dựng các công trình tôn giáo lớn thể hiện sự hùng mạnh và uy quyền của triều đại Lý, đồng thời khẳng định vị thế của Thăng Long là kinh đô của đất nước.
• Bảo vệ dân tộc: Chùa chiền không chỉ là nơi thờ tự mà còn là nơi người dân tìm kiếm sự an lạc và bình yên trong thời kỳ có nhiều biến động chính trị và quân sự.
• Gắn kết cộng đồng: Các công trình này cũng tạo ra không gian giao lưu văn hóa, kết nối cộng đồng, là nơi tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội, tăng cường tình đoàn kết trong xã hội.
• Khuyến khích phát triển nghệ thuật: Việc xây dựng chùa chiền và tháp đã thúc đẩy sự phát triển của nghệ thuật điêu khắc, kiến trúc, và các nghề thủ công truyền thống, góp phần làm phong phú thêm di sản văn hóa của dân tộc..

Câu hỏi 5: Kể lại câu chuyện Lý Thường Kiệt và cuộc kháng chiến chống quân Tống

Trả lời:

Câu chuyện về Lý Thường Kiệt và cuộc kháng chiến chống quân Tống diễn ra vào thế kỷ XI, trong bối cảnh triều đại Lý đang phải đối mặt với mối đe dọa từ nhà Tống.Lý Thường Kiệt, một vị tướng tài ba của triều Lý, đã lãnh đạo quân đội Việt Nam chống lại cuộc xâm lược của quân Tống vào năm 1075. Khi quân Tống kéo sang, họ với một lực lượng hùng hậu, quyết tâm xâm chiếm Đại Việt. Nhưng Lý Thường Kiệt đã kêu gọi toàn dân cùng nhau đoàn kết chống lại kẻ thù.

Ông đã sử dụng chiến thuật thông minh, kết hợp giữa phòng thủ và tấn công. Trong khi quân đội Tống tiến vào đất Bắc, Lý Thường Kiệt đã nhanh chóng điều động quân đội của mình ra ngoài biên giới. Một trong những chiến công nổi bật của ông là trận đánh tại sông Như Nguyệt, nơi quân Việt đã đánh bại quân Tống và tiêu diệt nhiều tướng lĩnh của chúng.

Ngoài ra, Lý Thường Kiệt còn quyết định chủ động tấn công vào đất Tống, vượt qua biên giới, tiến quân vào vùng Quảng Tây và giành chiến thắng. Ông đã khẳng định chủ quyền của Đại Việt bằng câu nói nổi tiếng: "Sông núi nước Nam, vua Nam ở, Rành rành định phận ở sách trời."

Cuộc kháng chiến chống quân Tống của Lý Thường Kiệt không chỉ bảo vệ được độc lập cho đất nước mà còn để lại bài học về lòng yêu nước và tinh thần đoàn kết dân tộc. Ông trở thành một biểu tượng của lòng kiên cường, dũng cảm, và trí tuệ trong việc chống ngoại xâm, ghi dấu ấn sâu sắc trong lịch sử Việt Nam.

3. VẬN DỤNG (6 CÂU)

Câu hỏi 1: Em có biết về các lễ hội nào được tổ chức ở Thăng Long trong thời kỳ triều Lý không?

Trả lời:

Trong thời kỳ triều Lý, Thăng Long (Hà Nội ngày nay) là kinh đô phát triển với nhiều lễ hội phong phú, phản ánh đời sống văn hóa và tín ngưỡng của người dân. Dưới đây là một số lễ hội tiêu biểu được tổ chức ở Thăng Long trong thời kỳ này:

• Lễ hội Vía Bà: Tổ chức để tôn vinh các vị thần, đặc biệt là Thánh Mẫu, nhằm cầu mong cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
• Lễ hội Đền Hùng: Mặc dù gốc gác từ thời Hùng Vương, lễ hội này vẫn được duy trì và phát triển trong thời kỳ Lý, nhằm tưởng nhớ các vua Hùng đã có công dựng nước.
• Lễ hội cầu an: Được tổ chức tại các chùa, đền thờ lớn trong kinh đô, lễ hội này có mục đích cầu xin sự bình an cho dân chúng và đất nước.
• Lễ hội Xuân: Mỗi dịp Tết Nguyên Đán, người dân Thăng Long tổ chức các lễ hội với nhiều hoạt động văn hóa như múa lân, hát dân ca, và các trò chơi dân gian, thể hiện sự khởi đầu của một năm mới đầy hy vọng.
• Lễ hội thuyền rồng: Diễn ra vào mùa xuân, bao gồm các cuộc đua thuyền trên sông Hồng, nhằm tưởng nhớ công lao của các vị vua, cũng như khẳng định sức mạnh của dân tộc.

Câu hỏi 3: Những giá trị văn hóa nào được hình thành ở Thăng Long trong thời kỳ triều Lý?

Trả lời:

Trong thời kỳ triều Lý, Thăng Long hình thành nhiều giá trị văn hóa nổi bật, bao gồm:

• Phát triển văn học và nghệ thuật: Nhiều tác phẩm văn học và thơ ca nổi tiếng ra đời, phản ánh tâm tư của người Việt.
• Xây dựng chùa chiền: Nhiều chùa và tháp được xây dựng, thể hiện tín ngưỡng Phật giáo và phong phú đời sống tinh thần.
• Tín ngưỡng và lễ hội: Lễ hội truyền thống được tổ chức thường xuyên, gắn kết cộng đồng và bảo tồn văn hóa dân gian.
• Tư tưởng Nho giáo: Được phát triển qua giáo dục và thi cử, tạo lớp trí thức ảnh hưởng lớn đến xã hội.
• Kiến trúc độc đáo: Công trình kiến trúc mang dấu ấn văn hóa Việt Nam, thể hiện kỹ thuật xây dựng phát triển.
• Đời sống vật chất: Thương mại và nghề thủ công mỹ nghệ phát triển, làm phong phú đời sống của cư dân.

Câu hỏi 4: Hãy viết một đoạn văn ngắn miêu tả về kinh đô Thăng Long thời Lý

Trả lời:

Kinh đô Thăng Long thời Lý là một thành phố sầm uất, nổi bật với hệ thống kiến trúc đồ sộ và các công trình tôn giáo tuyệt đẹp. Được xây dựng trên nền tảng của một vùng đất màu mỡ, Thăng Long có vị trí địa lý thuận lợi với sông Hồng chảy qua, tạo điều kiện cho việc giao thương và phát triển kinh tế. Kinh đô này được bao quanh bởi các bức tường thành kiên cố, và bên trong là những cung điện lộng lẫy, chùa chiền linh thiêng như chùa Một Cột, mang đậm dấu ấn văn hóa Phật giáo. Đường phố đông đúc với người dân buôn bán tấp nập, cùng các lễ hội truyền thống diễn ra thường xuyên, tạo nên không khí nhộn nhịp, sống động. Thăng Long thời Lý không chỉ là trung tâm chính trị, mà còn là biểu tượng cho sự phát triển văn hóa và tinh thần yêu nước của dân tộc Việt Nam

Câu hỏi 5: Em hãy tìm hiểu về một công trình kiến trúc của thời Lý và giới thiệu với các bạn

Trả lời:

Một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của thời Lý là chùa Một Cột, hay còn gọi là Liên Hoa Đài, được xây dựng vào năm 1049 dưới triều đại vua Lý Thánh Tông. Chùa nổi bật với kiến trúc độc đáo, đứng trên một cột đá duy nhất, cao khoảng 4 mét, với ngôi chùa nhỏ hình hoa sen trên đỉnh, tượng trưng cho sự thanh cao và trong sáng. Chùa được xây dựng nhằm thể hiện lòng tôn kính đối với Phật giáo và ước nguyện có con của vua. Đến nay, chùa Một Cột không chỉ là biểu tượng nổi bật của Hà Nội mà còn là di sản văn hóa quan trọng, thu hút hàng triệu du khách và tín đồ Phật giáo đến tham quan, chiêm bái mỗi năm. Công trình này phản ánh sự sáng tạo và tôn kính của người dân Việt Nam đối với văn hóa tâm linh thời Lý

Câu hỏi 6: Sưu tầm tư liệu về một di tích hoặc nhân vật lịch sử thời nhà Lý để chia sẻ với các bạn

Trả lời:

- Di tích Đền Đô và khu Lăng mộ các vị vua triều Lý tại Bắc Ninh, là nơi thờ 8 vị vua nhà Lý, là dấu tích một triều đại phong kiến kéo dài hơn 200 năm.

- Di tích được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt năm 2014. Nơi đây cũng là một trong những điểm du lịch tiêu biểu trên địa bàn tỉnh.

- Đền Đô được xây dựng trên đất quê Lý Công Uẩn. Năm 1019, khi Lý Thái Tổ lên ngôi được 10 năm, ông về quê lập một thái miếu để thờ tổ nội mình ở đây. Lúc đó, vua đã chọn một khu đất để làm nơi chôn cất sau khi băng hà, cách cửa đền Đô hiện tại khoảng một km, đặt tên là Cấm Địa Sơn Lăng. Năm 1028 Lý Thái Tổ băng hà, được an táng tại quê nhà theo di nguyện. Sau này, các vị vua nhà Lý đều được đưa về chôn cất tại đây.

- Năm 1030, vua Lý Thái Tông cho xây dựng đền Đô làm nơi thờ vua cha. Từ đó, đền trở thành nơi thờ tự các vị vua nhà Lý.