BÀI 12: KHỞI NGHĨA LAM SƠN VÀ TRIỀU HẬU LÊ

(16 CÂU)

1. NHẬN BIẾT (7 CÂU)

Câu hỏi 1: Chia sẻ những điều em biết về Khu di tích lịch sử dưới đây

Trả lời:

Khu di tích Lam Kinh là một trong những di tích lịch sử quan trọng của Việt Nam, nằm ở xã Lam Kinh, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Đây là nơi ghi dấu ấn về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo, dẫn đến việc thành lập triều đại Hậu Lê, mang lại độc lập cho đất nước sau thời kỳ đô hộ của nhà Minh

Câu hỏi 2: Cho biết khởi nghĩa Lam Sơn diễn ra trong khoảng thời gian và hoàn cảnh nào.

Trả lời:

Thời gian và hoàn cảnh cuộc khởi nghĩa Lam Sơn :

• Thời gian: 1418 - 1427
• Hoàn cảnh: Sau khi chiếm được Đại Việt, nhà Minh áp đặt nhiều chính sách hà khắc, bóc lột nhân dân và thực hiện nhiều biện pháp để đồng hóa, làm mất bản sắc văn hóa của người Việt. Lê Lợi – một hào trưởng ở vùng Lam Sơn (Thanh Hoá) đã đứng lên lãnh đạo cuộc khởi nghĩa

Câu hỏi 3: Kể tên một số nhân vật lịch sử khác có vai trò quan trọng giúp cuộc khởi nghĩa Lam Sơn giành thắng lợi

Trả lời:

Một số nhân vật lịch sử khác có vai trò quan trọng giúp cuộc khởi nghĩa Lam Sơn giành thắng lợi:

• Nguyễn Trãi: Là một trong những người bạn thân thiết và cố vấn chiến lược cho Lê Lợi. Ông không chỉ là nhà thơ, nhà chính trị mà còn là một nhà tư tưởng lớn, người viết Bình Ngô đại cáo, tuyên bố độc lập cho nước Đại Việt.
• Trần Nguyên Hãn: Một trong những tướng lĩnh quan trọng của nghĩa quân Lam Sơn, nổi bật trong các trận đánh và có công lớn trong việc tổ chức và chỉ huy quân đội.
• Nguyễn Xí: Là một tướng lĩnh có tài, đã giúp Lê Lợi trong nhiều trận chiến và có vai trò quan trọng trong việc củng cố lực lượng.

Câu hỏi 4: Trận đánh nào tiêu biểu và quyết định của khởi nghĩa Lam Sơn

Trả lời:

Trận đánh tiêu biểu và quyết định của khởi nghĩa Lam Sơn:

Trận Chi Lăng là một trong những trận đánh tiêu biểu và quyết định của khởi nghĩa Lam Sơn, diễn ra vào tháng 12 năm 1427. Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo đã diễn ra trong bối cảnh đất nước bị quân Minh đô hộ. Sau nhiều trận đánh thắng lợi, quân Lam Sơn quyết định đánh vào quân Minh đang tập trung tại Chi Lăng

Câu hỏi 5: Liệt kê những dấu mốc quan trọng trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

Trả lời:

Những dấu mốc quan trọng trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn:

• 1418: Lê Lợi phát động khởi nghĩa tại Lam Sơn.
• 1419: Nghĩa quân giành thắng lợi đầu tiên tại Hương Sơn.
• 1420: Nghĩa quân tiến ra Bắc, chiếm Ngọc Hồi.
• 1421: Quân Minh phản công, nhưng nghĩa quân kiên trì.
• 1425: Lê Lợi được phong làm "Thống lĩnh nghĩa quân".
• Tháng 12/1426: Trận Chi Lăng diễn ra, nghĩa quân giành chiến thắng quyết định.
• 1428: Lê Lợi tiến vào Thăng Long, đánh bại quân Minh, lên ngôi vua với niên hiệu Lê Thái Tổ.
• 1428: Ban hành "Bình Ngô Đại Cáo" khẳng định độc lập đất nước.

Câu hỏi 6: Chia sẻ những hiểu biết của em về tác phẩm Bình Ngô Đại cáo

Trả lời:

Những hiểu biết của em về tác phẩm Bình Ngô Đại cáo:

Bình Ngô Đại Cáo là tác phẩm nổi bật của Lê Lợi, được viết vào năm 1428, khẳng định độc lập dân tộc sau cuộc kháng chiến chống quân Minh. Tác phẩm thể hiện quyết tâm và tinh thần đấu tranh của dân tộc Việt Nam, lên án sự tàn ác của kẻ thù và ca ngợi lòng yêu nước của nhân dân

Câu hỏi 7: Nêu những nét chính trong công cuộc xây dựng đất nước của Triều Hậu Lê

Trả lời:

Những nét chính trong công cuộc xây dựng đất nước của Triều Hậu Lê:

• Bộ máy nhà nước được tổ chức chặt chẽ
• Nhà nước coi trọng và khuyến khích phát triển nông nghiệp

• Triều Lê chú trọng đến giáo dục và khoa cử, khuyến khích việc học hành và thi cử để nâng cao chất lượng nhân lực cho đất nước

2. THÔNG HIỂU (6 CÂU)

Câu hỏi 1: Trình bày diễn biến chính của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

Trả lời:

Diễn biến chính của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn:

• Khởi đầu (1418): Lê Lợi khởi nghĩa tại núi Lam Sơn (Thanh Hóa) với mục tiêu đánh đuổi quân Minh xâm lược. Ông quy tụ một số tướng lĩnh và nhân dân tham gia kháng chiến.
• Tích cực hoạt động quân sự (1418-1421): Những năm đầu, khởi nghĩa gặp nhiều khó khăn, Lê Lợi cùng đồng đội phải thực hiện nhiều cuộc đánh nhỏ, vừa tích lũy lực lượng, vừa tìm kiếm sự ủng hộ từ nhân dân.
• Thế lực mạnh lên (1422): Khởi nghĩa dần dần phát triển mạnh mẽ. Lê Lợi nhận được sự ủng hộ từ nhiều địa phương và các nhân sĩ, trí thức. Ông tổ chức quân đội, trang bị vũ khí và chuẩn bị cho các cuộc chiến lớn hơn.
• Trận Chi Lăng (1427): Đây là trận đánh tiêu biểu và quyết định trong cuộc khởi nghĩa. Quân Lam Sơn đã dùng chiến thuật bất ngờ và địa lợi để đánh bại quân Minh. Trận đánh này đã làm suy yếu sức mạnh quân địch và khẳng định sự lớn mạnh của lực lượng khởi nghĩa.
• Kết thúc và giành thắng lợi (1427): Sau chiến thắng Chi Lăng, quân Lam Sơn tiến vào Thăng Long. Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi, lấy hiệu là Lê Thái Tổ, chính thức khôi phục độc lập cho đất nước, thành lập triều đại Hậu Lê.

Câu hỏi 2: Tại sao nghĩa quân Lam Sơn lại chọn vùng Lam Sơn làm căn cứ kháng chiến?

Trả lời:

Nghĩa quân Lam Sơn chọn vùng Lam Sơn làm căn cứ kháng chiến vì:

• Địa hình thuận lợi: Núi cao, hiểm trở giúp dễ phòng thủ và phục kích.
• Tài nguyên phong phú: Có nguồn nước và thực phẩm, hỗ trợ cuộc sống và chiến đấu.
• Căn cứ an toàn: Rừng rậm và núi non bao bọc, tránh sự truy quét của quân Minh.
• Sự ủng hộ của nhân dân: Người dân địa phương mạnh mẽ ủng hộ cuộc khởi nghĩa.
• Thu hút nhân tài: Nhiều trí thức và tướng lĩnh tham gia, tạo lực lượng mạnh mẽ.

Câu hỏi 3: Trình bày diễn biến chính của trong trận Chi Lăng

Trả lời:

Diễn biến chính của trong trận Chi Lăng:

- Khi Lê Lợi kéo quân ra Bắc, bao vây thành Đông Quan, nhà Minh lo sợ nên đã cử hai đạo viện binh kéo sang phá vây.

- Mờ sáng, quân Minh kéo đến của ải Chi Lăng, kị binh nghĩa quân ra nghênh chiến nhưng đã giả vờ thua để nhử quân giặc vào trận địa

- Khi ngựa của giặc Minh vượt qua cánh đồng, một loạt pháo hiệu nổ vang như sấm vang lên, ngay lập tức những mũi tên, mũi lao từ hai bên sườn vút phóng xuống.

- Một vạn viện binh của giặc bị tiêu diệt, tướng cầm đầu bị trúng mũi lao chết bên sườn núi, quân Minh hoảng loạn tháo chạy.

Câu hỏi 4: Trình bày những thành tựu của Triều Hậu Lê trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội

Trả lời:

Những thành tựu của Triều Hậu Lê trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội:

• Chính trị: Khôi phục độc lập sau cuộc khởi nghĩa Lam Sơ, xây dựng bộ máy nhà nước vững mạnh và thực hiện nhiều cải cách quản lý.
• Kinh tế: Phát triển nông nghiệp và mở rộng diện tích canh tác.
• Văn hóa: Khuyến khích giáo dục, xây dựng nhiều trường học và tổ chức thi cử. Tạo ra nhiều tác phẩm văn học và nghệ thuật nổi bật như Bình Ngô đại cáo, Đại Việt sử ký toàn thư,…Phát triển các loại hình nghệ thuật dân gian như múa rối nước, chèo.
• Xã hội: Thực hiện cải cách xã hội nhằm giảm bớt phân hóa giàu nghèo. Quy định rõ quyền lợi và nghĩa vụ của người dân trong pháp luật. Tôn vinh nhân tài, tạo điều kiện cho những người có năng lực cống hiến cho đất nước.

Câu hỏi 5: Kể lại câu chuyện Lê Thánh Tông – nhà chính trị tài ba

Trả lời:

Vua Lê Thánh Tông là vị vua thứ năm của Triều Hậu Lê. Trong thời gian trị vì, ông đã thực hiện nhiều cải cách quan trọng ở nhiều lĩnh vực, đặc biệt chú trọng đến việc bảo vệ biên cương và mở rộng bờ cõi. Nhà vua đã chỉ đạo vẽ bản đồ Hồng Đức và ban hành bộ Quốc triều hình luật. Đồng thời, ông tổ chức thường xuyên các kỳ thi tiến sĩ để tuyển chọn quan lại, cũng như lập bia đá tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám để vinh danh những người đỗ đạt.

Vua Lê Thánh Tông cũng quyết liệt ngăn chặn những hành động xâm phạm biên giới của nhà Minh, nhằm bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của đất nước. Ông từng nói với quan phụ trách bảo vệ biên cương, Lê Cảnh Huy: “Một thước núi, một tấc sông của ta, lẽ nào lại tự tiện vứt bỏ đi được... Nếu người dám đem một thước một tấc đất của Thái Tổ làm mồi cho giặc thì tội phải tru di”.

Lê Thánh Tông được đánh giá là vị vua “anh minh quyết đoán, có hùng tài đại lược, võ giỏi... Các sách kinh sử, các sách lịch toán,... cái gì cũng tinh thông”.

3. VẬN DỤNG (4 CÂU)

Câu hỏi 1: Hoàn thành bảng tóm tắt cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và kể lại chiến thắng Chi Lăng

Trả lời:

Câu hỏi 2 : Viết đoạn văn ngắn giới thiệu thêm về một số nhân vật và sự kiện tiêu biểu khác trong khởi nghĩa Lam Sơn

Trả lời:

Vào năm 1418, trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, khi giặc Minh vây kín núi Chí Linh, Lê Lợi, vị lãnh đạo khởi nghĩa, đang trong tình thế vô cùng nguy hiểm. Ông đã hỏi các tướng trong quân đội xem ai có thể thay mình mặc hoàng bào, xông ra ngoài giết giặc để mở đường cho quân tướng rút lui. Thế nhưng, trong lúc mọi người còn im lặng, không ai dám nhận nhiệm vụ mạo hiểm này.

Đột nhiên, Lê Lai, một trong những tướng trung thành nhất của Lê Lợi, đã đứng lên và quyết định mặc áo bào, cưỡi ngựa xông ra chiến trường. Giặc Minh, trong lúc hỗn loạn, tưởng rằng Lê Lai chính là Lê Lợi nên đã dồn hết quân vào vây bắt ông. Nhờ sự hy sinh và lòng dũng cảm của Lê Lai, Lê Lợi cùng nghĩa quân đã kịp thời rút khỏi vòng vây, từng bước khôi phục lại lực lượng và tiếp tục cuộc khởi nghĩa giành lại độc lập cho đất nước.

Hành động quên mình cứu chúa của Lê Lai không chỉ thể hiện tinh thần dũng cảm mà còn là tấm gương sáng về lòng trung thành, góp phần làm nên thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn trong cuộc chiến chống giặc Minh xâm lược.

Câu hỏi 3: Lập bảng những nét chính trong công cuộc xây dựng đất nước trong Triều Hậu Lê

Trả lời:

Câu hỏi 4: Kể tên một số con đường, trường học mang tên những nhân vật lịch sử có đóng góp đối với lịch sử dân tộc Triều Hậu Lê

Trả lời:

Một số con đường và trường học mang tên những nhân vật lịch sử Triều Hậu Lê:

• Đường Lê Lợi: Đường Lê Lợi ở Hà Nội chạy qua khu vực trung tâm, nối liền với nhiều địa điểm quan trọng. Còn ở Thành phố Hồ Chí Minh, đường Lê Lợi nằm ở quận 1, gần chợ Bến Thành.
• Đường Lê Thánh Tông: Nằm trong khu vực quận Thanh Xuân ở Hà Nội. Ở Đà Nẵng, đường Lê Thánh Tông nằm tại quận Hải Châu.
• Trường THPT Lê Lợi:

Trường THPT Lê Lợi, TP. Hồ Chí Minh: Tọa lạc tại quận 4.

Trường THPT Lê Lợi, Thanh Hóa: Nằm tại phường Đông Vệ.

• Trường THPT Lê Thánh Tông:

Trường THPT Lê Thánh Tông, TP. Hồ Chí Minh: Đặt tại quận 7.

Trường THPT Lê Thánh Tông, Đồng Nai: Nằm tại Biên Hòa.

• Trường THPT Trịnh Hoài Đức: tại quận 1 ở TP. Hồ Chí Minh