BÀI 13: TRIỀU NGUYỄN

(15 CÂU)

1. NHẬN BIẾT (8 CÂU)

Câu hỏi 1: Cho biết Triều Nguyễn được thành lập vào khoảng thời gian và trong hoàn cảnh nào

Trả lời:

Thời gian và hoàn cảnh thành lập triều Nguyễn

• Thời gian: 1802
• Hoàn cảnh: Sau khi nhà Lê sụp đổ, Việt Nam rơi vào tình trạng chia cắt và tranh giành quyền lực giữa các thế lực phong kiến, nổi bật là triều Tây Sơn và dòng họ Nguyễn. Năm 1802, sau khi tiêu diệt quân Tây Sơn và thống nhất đất nước, Nguyễn Phúc Ánh lên ngôi vua, lấy niên hiệu là Gia Long, lập ra Triều Nguyễn.

Câu hỏi 2: Kinh đô triều Nguyễn được đặt ở đâu ?

Trả lời:

Kinh đô triều Nguyễn được đặt ở:

Kinh đô triều Nguyễn ở Phú Xuân (Thừa Thiên Huế). Triều Nguyễn quản lí một quốc gia thống nhất từ ải Nam Quan đến mũi Cà Mau

Câu hỏi 3: Nêu những nét chính trong công cuộc xây dựng đất nước của Triều Nguyễn

Trả lời:

Những nét chính trong công cuộc xây dựng đất nước của Triều Nguyễn:

• Củng cố bộ máy nhà nước : ban hành bộ Hoàng Việt luật lệ
• Cải cách hành chính : chia cả nước thành 30 tỉnh và 1 phủ
• Các hoạt động thực thi chủ quyền biển, đảo
• Cho mở lại các kì thi Hội, thi Đình

Câu hỏi 4: Trình bày công cuộc khai hoang dưới triều Nguyễn

Trả lời:
Dưới triều Nguyễn, công cuộc khai hoang được thực hiện nhằm mở rộng diện tích canh tác, phát triển nông nghiệp và tăng cường nguồn thu cho nhà nước. Vua Gia Long và các vua sau đó đã chú trọng việc khai hoang tại các vùng đất trống ở miền Trung, miền Nam, và đồng bằng sông Cửu Long.

• Chính sách khuyến khích dân cư: Triều đình khuyến khích dân di cư từ những vùng đông đúc đến các vùng đất mới, hỗ trợ nông cụ, hạt giống và miễn giảm thuế ban đầu cho dân khai hoang.
• Kết quả: Diện tích đất canh tác tăng lên, đặc biệt là ở các vùng đồng bằng sông Cửu Long và duyên hải miền Trung, góp phần đảm bảo lương thực và ổn định kinh tế trong nước.

Câu hỏi 5: Kể tên một số nhân vật lịch sử đã đề xuất canh tân đất nước cuối thế kỉ XIX

Trả lời:

Một số nhân vật lịch sử đã đề xuất canh tân đất nước cuối thế kỉ XIX:

• Phạm Phú Thứ : Sau khi trở về từ cuộc đi sứ sang Pháp và Tây phương, ông cũng đề xuất những cải cách về giáo dục và khoa học kỹ thuật
• Nguyễn Trường Tộ : Ông là một nhà cải cách tiêu biểu, người đã viết nhiều bản điều trần gửi triều đình nhà Nguyễn, đề xuất các biện pháp cải cách về kinh tế, quân sự, giáo dục và ngoại giao nhằm canh tân đất nước, nhưng hầu hết các đề xuất của ông đều không được chấp nhận
• Nguyễn Lộ Trạch: Ông là một nhà cải cách có tầm nhìn xa, người đã đưa ra nhiều đề xuất về phát triển kinh tế, khoa học, quân sự và cải thiện giáo dục để đất nước có thể chống lại sự xâm lược của phương Tây.

Câu hỏi 6: Cho biết Phong trào Cần vương diễn ra vào khoảng thời gian và trong hoàn cảnh nào

Trả lời:

Phong trào Cần vương diễn ra vào khoảng thời gian và trong hoàn cảnh:

• Thời gian: giai đoạn từ 1885 đến 1896
• Hoàn cảnh: Giữa thế kỷ XIX, Pháp xâm chiếm Việt Nam, triều Nguyễn phải nhượng quyền sau Hiệp ước Quý Mùi (1883) và Giáp Thân (1884). Tôn Thất Thuyết không chấp nhận, tổ chức phản công thất bại và đưa vua Hàm Nghi ra Chiếu Cần Vương, kêu gọi toàn dân kháng Pháp

Câu hỏi 7: Liệt kê các mốc thời gian của Phong trào Cần Vương

Trả lời:

Các mốc thời gian quan trọng của Phong trào Cần Vương:

• Năm 1885: Phong trào Cần Vương bùng nổ sau sự kiện Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi rời kinh thành Huế và ra Chiếu Cần Vương vào tháng 7, kêu gọi toàn dân chống Pháp.
• Năm 1888: Vua Hàm Nghi bị thực dân Pháp bắt tại vùng núi Quảng Bình, kết thúc vai trò của nhà vua trong phong trào. Tuy nhiên, các cuộc khởi nghĩa vẫn tiếp tục diễn ra.
• Năm 1895: Phan Đình Phùng, một trong những lãnh đạo lớn của phong trào, qua đời, làm suy yếu phong trào kháng chiến ở miền Trung.
• Năm 1896: Phong trào Cần Vương chính thức kết thúc với sự thất bại của các cuộc khởi nghĩa lớn còn lại, đặc biệt là khởi nghĩa của Hoàng Hoa Thám ở miền Bắc.

Câu hỏi 8: Kể tên một số biểu tượng, công trình, danh thắng nổi tiếng liên quan đến triều Nguyễn

Trả lời:

Một số di tích lịch sử, di sản văn hoá liên quan đến triều Nguyễn:

• Sông Hương: Dòng sông nổi tiếng chảy qua kinh đô Huế, là biểu tượng của vẻ đẹp và thơ mộng của cố đô
• Núi Ngự Bình: Nằm ở phía đông nam thành phố Huế, núi Ngự Bình được xem như "tấm bình phong" tự nhiên che chắn cho kinh thành Huế
• Kinh thành Huế: Là kinh đô của triều Nguyễn, được xây dựng dưới thời vua Gia Long vào năm 1805
• Chùa Thiên Mụ: Chùa Thiên Mụ nổi tiếng với tháp Phước Duyên và là một di tích lịch sử quan trọng của triều Nguyễn
• Lăng tẩm vua chúa Nguyễn.

2. THÔNG HIỂU (5 CÂU)

Câu hỏi 1: Hoàn thành bảng những việc làm của triều Nguyễn để xây dựng đất nước

Trả lời:

Câu hỏi 2: Kể lại câu chuyện Nguyễn Công Trứ và công cuộc khai hoang lấn biển

Trả lời:

Nguyễn Công Trứ được giao nhiệm vụ khai hoang ở vùng ven biển tỉnh Ninh Bình, Thái Bình và Nam Định. Dưới sự chỉ đạo của ông, hàng ngàn nông dân được huy động để lấn biển, đắp đê, tạo ra những vùng đất mới. Nguyễn Công Trứ đã chỉ đạo việc xây dựng hệ thống đê điều và kênh mương nhằm bảo vệ vùng đất mới khai hoang khỏi sự xâm thực của nước biển và điều hòa nguồn nước phục vụ nông nghiệp.

Một trong những vùng khai hoang nổi bật nhất mà ông thực hiện là vùng Tiền Hải (Thái Bình) và Kim Sơn (Ninh Bình). Nhờ công lao khai hoang của ông, những vùng đất này trở nên màu mỡ và nhanh chóng phát triển thành khu vực nông nghiệp quan trọng

Công cuộc khai hương lấn biển của ông đã góp phần mở rộng diện tích canh tác, ổn định xã hội và thúc đẩy nông nghiệp phát triển.

Với lòng thành kính avf biết ơn, nhân dân các vùng khai hoang đã lập đền thờ Nguyễn Công Trứ ngay khi ông còn sống. Hậu thế gọi ông với cái tên trìu mến ‘‘Ông Tổ mở đất’’

Câu hỏi 3: Kể lại câu chuyện Phan Đình Phùng và cuộc khởi nghĩa Hương Khê

Trả lời:

Cuối thế kỷ XIX, hưởng ứng lời kêu gọi cứu nước của vua Hàm Nghi, Phan Đình Phùng đã đứng ra chiêu tập lực lượng chống Pháp, khởi xướng cuộc khởi nghĩa Hương Khê. Ông đã xây dựng căn cứ tại Hương Khê, nơi các anh hùng, hào kiệt tự nguyện liên kết dưới quyền chỉ huy của ông để chống lại thực dân Pháp. Cuộc khởi nghĩa kéo dài hơn 10 năm, gây thiệt hại không nhỏ cho quân đội Pháp. Tuy nhiên, đến cuối năm 1895, Phan Đình Phùng hi sinh trong một trận chiến đấu ác liệt, khiến cuộc khởi nghĩa dần suy yếu và cuối cùng tan rã

Câu hỏi 4: Em hãy viết một đoạn văn ngắn về những đóng góp của Nguyễn Trường Tộ đối với lịch sử dân tộc

Trả lời:

Nguyễn Trường Tộ là một đại diện tiêu biểu cho trào lưu cách tân đất nước vào cuối thế kỷ XIX. Ông đã nhiều lần trình lên vua các bản điều trần với mong muốn thực hiện những cải cách nhằm giúp đất nước giàu mạnh và phát triển hơn. Trong các đề xuất của mình, Nguyễn Trường Tộ nhấn mạnh việc mở rộng quan hệ ngoại giao với các nước ngoài, học hỏi những tiến bộ khoa học, kỹ thuật từ phương Tây. Ông cũng đề nghị mở các trường dạy nghề, như trường dạy đóng tàu, đúc súng, nhằm nâng cao năng lực tự lực của đất nước trong bối cảnh thế giới đang có nhiều biến chuyển mạnh mẽ. Những đóng góp của ông, dù không được thực hiện triệt để, đã thể hiện tinh thần cải cách và mong muốn xây dựng một Việt Nam hiện đại, độc lập

Câu hỏi 5: Vẽ sơ đồ tư duy những nét chính về phong trào Cần Vương (1885 – 1896)

Trả lời:

3. VẬN DỤNG (4 CÂU)

Câu hỏi 1: Hãy viết một đoạn văn ngắn giới thiệu về một nhân vật lịch sử đóng góp công lao cho đất nước ở thời nhà Nguyễn

Trả lời:

Phan Đình Phùng là một trong những anh hùng tiêu biểu của dân tộc Việt Nam trong thời kỳ chống Pháp dưới triều đại nhà Nguyễn. Ông sinh năm 1847 tại Hà Tĩnh, là một sĩ phu yêu nước, nổi tiếng với tinh thần bất khuất và lòng trung thành với đất nước. Sau khi vua Hàm Nghi ban chiếu Cần Vương, Phan Đình Phùng đã đứng lên lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Hương Khê (1885-1895), một trong những phong trào kháng Pháp kéo dài và có quy mô lớn nhất. Ông xây dựng căn cứ tại vùng núi Hương Khê, Nghệ Tĩnh, tổ chức quân đội và chỉ huy nhiều trận đánh lớn gây thiệt hại nặng nề cho thực dân Pháp. Dù cuộc khởi nghĩa thất bại sau khi ông hy sinh năm 1895, Phan Đình Phùng mãi được nhớ đến với lòng yêu nước sâu sắc và ý chí kiên cường chống ngoại xâm

Câu hỏi 2: Kể tên một số con đường, trường học mang tên những nhân vật lịch sử có đóng góp đối với lịch sử dân tộc vào thời nhà Nguyễn

Trả lời:

Một số con đường và trường học mang tên những nhân vật lịch sử có đóng góp lớn đối với lịch sử dân tộc vào thời nhà Nguyễn:

• Đường Phan Đình Phùng: Nhiều thành phố, đặc biệt là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, có con đường mang tên Phan Đình Phùng để tưởng nhớ công lao của ông trong cuộc kháng chiến chống Pháp.
• Trường THPT Phan Đình Phùng: Trường trung học phổ thông tại nhiều tỉnh thành, như Hà Nội, là nơi vinh danh tên tuổi và sự nghiệp của Phan Đình Phùng.
• Đường Nguyễn Huệ (Quang Trung): Tại nhiều thành phố lớn, như TP. Hồ Chí Minh, có con đường mang tên Nguyễn Huệ, để tưởng nhớ vị vua anh hùng của phong trào Tây Sơn.
• Trường THPT Quang Trung: Nhiều trường trung học phổ thông ở các tỉnh thành cũng mang tên Quang Trung để ghi nhớ công lao của ông trong việc bảo vệ độc lập dân tộc.
• Đường Trần Hưng Đạo: Dù Trần Hưng Đạo là nhân vật từ thời Trần, nhiều con đường vẫn mang tên ông để thể hiện tinh thần yêu nước và kháng chiến, ảnh hưởng đến cả thời nhà Nguyễn.

Câu hỏi 3: Sưu tầm tư liệu về một di tích lịch sử thời nhà Nguyễn để chia sẻ với các bạn

Trả lời:

Đại Nội Huế, còn được biết đến với tên gọi Hoàng thành Huế, là một di tích lịch sử nổi bật của triều đại nhà Nguyễn, được xây dựng vào đầu thế kỷ XIX dưới triều vua Gia Long. Nằm bên bờ sông Hương, Đại Nội không chỉ là trung tâm chính trị, văn hóa của triều đại nhà Nguyễn mà còn là biểu tượng cho nền văn minh phong kiến Việt Nam. Kiến trúc của Đại Nội rất đặc sắc, bao gồm nhiều công trình quan trọng như Ngọ Môn, Điện Thái Hòa và Thế Miếu, thể hiện sự giao hòa giữa thiên nhiên và kiến trúc. Năm 1993, Đại Nội Huế được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Đây không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử quý báu mà còn là biểu tượng của lòng tự hào dân tộc, nhắc nhở các thế hệ sau về trách nhiệm gìn giữ và phát huy văn hóa dân tộc