BÀI 1: NHỮNG KHẢ NĂNG LỚN LAO CỦA TIỂU THUYẾT

VĂN BẢN 1: XUÂN TÓC ĐỎ CỨU QUỐC

I. NHẬN BIẾT (5 câu)

Câu 1: Giới thiệu về tác giả Vũ Trọng Phụng

Trả lời:

Vũ Trọng Phụng (1912 - 1939) quê ở tỉnh Hưng Yên nhưng sinh ra và sống chủ yếu ở Hà Nội. Ông bước vào làng báo, làng văn từ rất sớm (bắt dầu có truyện đăng báo từ năm 1930), dùng ngòi bút để kiểm sống và chống chọi một cách khó khăn với tình cảnh nghèo túng, bệnh tật triền miên. Trong vòng chưa đầy mười năm hoạt động ở chốn trường văn trận bút, ông đã để lại một khối lượng sáng tác khá lớn, thuộc nhiều thể loại, trong đó nổi bật là phóng sự và tiểu thuyết: Cạm bảy người (phóng sự, 1933), Kĩ nghệ lấy Tây (phóng sự, 1934), Cơm thầy cơm cô (phóng sự, 1936), Giông tố (tiểu thuyết, 1936), Số đỏ (tiểu thuyết, 1936), Vỡ đê (tiểu thuyết, 1936), Lấy nhau vì tình (tiểu thuyết, 1937), Trúng số độc đắc (tiểu thuyết, 1938), ...

Câu 2: Giới thiệu về tiểu thuyết Số Đỏ

Trả lời:

- Số đỏ được viết trong bối cảnh xã hội Việt Nam thuộc địa vào những năm 1930.

- Tác phẩm được đăng từng kỳ trên báo Hà Nội Báo năm 1936-1937

Câu 3: Giới thiệu nhân vật Xuân Tóc Đỏ

Trả lời:

Xuân, biệt danh la Xuân Tóc Đỏ. Từ một đứa trẻ mồ côi, lêu lổng, lang thang, đã trải qua đủ "nghề" thường được xem là "mạt hạng", Xuân Tóc Đỏ dần bước chân vào xã

hội "thượng lưu" nhờ sự nâng đỡ đầy toan tính của bà Phó Đoan - một me Tây dâm đãng.

Câu 4: Giá trị nội dung của đoạn trích "Xuân Tóc Đỏ cứu quốc"?

Trả lời:

- Đoạn trích vạch trần hiện thực xã hội Việt Nam thời thuộc địa với những thói hư tật xấu: giả dối, lố lăng, hài hước hóa những giá trị nghiêm túc.

- Qua sự kiện Xuân Tóc Đỏ "cứu quốc," tác giả phê phán sự suy đồi đạo đức và lối sống nửa Tây nửa ta của tầng lớp thượng lưu.

Câu 5: Giá trị nghệ thuật của đoạn trích "Xuân Tóc Đỏ cứu quốc"?

Trả lời:

- Giọng văn trào phúng, châm biếm sâu sắc.

- Sử dụng các chi tiết mâu thuẫn, phi lý để tạo nên tình huống hài hước.

- Ngôn ngữ sinh động, giàu tính khẩu ngữ, đặc biệt là sự lồng ghép khéo léo các từ Hán Việt để tăng tính trào phúng.

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật điển hình cho từng tầng lớp xã hội.

II. THÔNG HIỂU (4 câu)

Câu 1: Vì sao Xuân Tóc Đỏ lại được tung hô là "cứu quốc"?

Trả lời:

- Xuân Tóc Đỏ vô tình tham gia một sự kiện thể thao và nhờ tình huống hài hước, phi lý, anh ta được thổi phồng lên thành "anh hùng cứu quốc."

- Đây là kết quả của sự tâng bốc vô lý, sự nông cạn và thiếu suy xét của đám đông và những người có quyền lực.

Câu 2: Hình ảnh nhân vật Xuân Tóc Đỏ được xây dựng như thế nào trong đoạn trích?

Trả lời:

Xuân Tóc Đỏ là nhân vật điển hình cho kiểu người vô học, cơ hội nhưng được xã hội tôn vinh:

• Anh ta chỉ tình cờ xuất hiện trong sự kiện thể thao, không làm gì đặc biệt, thua đối thủ nhưng vẫn được tung hô như "anh hùng."
• Tính cách khôn lỏi, giả dối của Xuân phù hợp với bối cảnh xã hội thực dụng, trọng hình thức.
• Hình tượng này phản ánh sự tha hóa giá trị, nơi những kẻ vô tài được nâng lên nhờ thói nịnh bợ và tâng bốc.

Câu 3: Qua sự kiện Xuân Tóc Đỏ "cứu quốc," tác giả muốn phê phán điều gì trong xã hội?

Trả lời:

• Tác giả phê phán sự giả dối, hời hợt và chạy theo danh vọng của xã hội.
• Các giá trị thật bị đảo lộn, những kẻ vô học, cơ hội như Xuân Tóc Đỏ lại được tung hô và trọng vọng.
• Đoạn trích thể hiện sự suy đồi đạo đức của tầng lớp thượng lưu và sự thiếu nhận thức của đám đông.

Câu 4: Ý nghĩa của sự kiện Xuân Tóc Đỏ "cứu quốc" trong đoạn trích?

Trả lời:

Sự kiện này mang ý nghĩa châm biếm sâu sắc:

• Thể hiện bản chất xã hội lố bịch, nơi mọi giá trị đều bị đảo lộn.
• "Cứu quốc" vốn là hành động thiêng liêng nhưng qua đoạn trích, ý nghĩa ấy bị rẻ rúng, trở thành trò hề của xã hội.
• Phê phán hiện tượng tâng bốc vô lý và bản chất kệch cỡm của tầng lớp thượng lưu.

III. VẬN DỤNG (4 câu)

Câu 1: Theo em, nhân vật Xuân Tóc Đỏ trong đoạn trích đại diện cho những kiểu người nào trong xã hội thời thuộc địa?

Trả lời:

Xuân Tóc Đỏ đại diện cho kiểu người cơ hội và thiếu tài năng thực sự nhưng nhờ sự thổi phồng của xã hội đã leo lên những vị trí thượng lưu được mọi người trọng vọng

Phẩm chất bên ngoài: Vô học, khôn lỏi, biết cách lợi dụng cơ hội để thăng tiến.

Vai trò trong xã hội: Là sản phẩm của một xã hội đảo lộn giá trị, nơi hình thức và sự giả tạo lấn át nội dung và thực chất.

Ý nghĩa: Phản ánh hiện thực xã hội thực dụng, nơi người như Xuân có thể trở thành "anh hùng cứu quốc" nhờ sự ngộ nhận và tâng bốc vô lý của đám đông.

Câu 2: Nêu vai trò của tình huống truyện trong đoạn trích

Trả lời:

Tình huống truyện trong đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh bản chất xã hội Việt Nam thời kỳ bấy giờ và thể hiện tài năng trào phúng của Vũ Trọng Phụng. Tình huống phi lý, lố bịch khi Xuân Tóc Đỏ - một kẻ vô học và cơ hội - tham gia sự kiện thể thao và được tung hô là "cứu quốc" vì đã thua cuộc trước nhà vua Xiêm La. Điều này đã phơi bày sự giả tạo, hời hợt và suy thoái đạo đức của xã hội thượng lưu. Từ đây, tính cách khôn lỏi, may mắn và bản chất cơ hội của nhân vật Xuân Tóc Đỏ được khắc họa rõ nét, giúp độc giả nhận ra rằng anh ta là sản phẩm điển hình của một xã hội trọng hình thức, coi thường giá trị thật. Bên cạnh đó, tình huống truyện là phương tiện để tác giả triển khai giọng văn trào phúng, hài hước, làm nổi bật sự thối nát ẩn giấu bên ngoài là vỏ bọc hào nhoáng. Qua đó, tác phẩm gửi gắm thông điệp sâu sắc về sự đảo lộn giá trị trong xã hội, đồng thời phê phán những hiện tượng tâng bốc, thổi phồng phi lý vẫn tồn tại. Tình huống truyện không chỉ tạo nên sức hấp dẫn của đoạn trích mà còn nhấn mạnh chủ đề phê phán hiện thực và những giá trị sai lệch của tác phẩm Số đỏ.

Câu 3: Thái độ của công chúng đã cho thấy xã hội nước ta như thế nào trong đoạn trích Xuân tóc đỏ cứu quốc

Trả lời:

Thái độ của công chúng trong đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc cho thấy một bức tranh xã hội Việt Nam thời kỳ thuộc địa với những đặc điểm nổi bật như sự dễ dãi, thiếu suy xét và chạy theo phong trào. Công chúng sẵn sàng tung hô Xuân Tóc Đỏ, một người không có tài năng hay đóng góp thực sự, điều này phản ánh tâm lý đám đông dễ bị dẫn dắt, thiếu sự tỉnh táo và nhận thức đúng đắn. Đám đông không đánh giá con người dựa trên giá trị thực mà dễ dàng bị cuốn theo những thứ hào nhoáng, phi lý. Hiện tượng này cũng thể hiện sự suy thoái đạo đức và sự đảo lộn giá trị trong xã hội, nơi mà hình thức được đặt lên trên nội dung, và những kẻ cơ hội, giả tạo như Xuân Tóc Đỏ có thể trở thành biểu tượng. Qua việc miêu tả thái độ của công chúng, Vũ Trọng Phụng đã phê phán sâu sắc xã hội đương thời, đồng thời gửi gắm thông điệp về tầm quan trọng của việc nhận thức và đánh giá đúng các giá trị thật, tránh những hiện tượng thổi phồng và tâng bốc vô lý.

Câu 4: Nếu sống trong bối cảnh xã hội như trong đoạn trích, em sẽ làm gì để tránh bị cuốn theo những giá trị giả tạo và sai lệch?

Trả lời:

Nếu sống trong bối cảnh xã hội như trong đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc, em sẽ chủ động rèn luyện tư duy phản biện để nhìn nhận và đánh giá sự việc một cách sáng suốt, không bị cuốn theo tâm lý đám đông hay những giá trị bề ngoài hào nhoáng. Em sẽ tập trung vào việc phát triển năng lực cá nhân, làm việc dựa trên giá trị thực chất và trung thực, thay vì tìm kiếm những cách thức tạm bợ để được công nhận. Đồng thời, em sẽ giữ vững lập trường, không chạy theo xu hướng phù phiếm hay những phong trào nhất thời chỉ nhằm mục đích gây chú ý. Bên cạnh đó, em sẽ lan tỏa nhận thức đúng đắn bằng cách khuyến khích và chia sẻ quan điểm về việc tôn vinh giá trị thật, góp phần xây dựng một cộng đồng minh bạch và công bằng. Những bài học từ các hiện tượng như Xuân Tóc Đỏ sẽ giúp em hiểu rõ hơn về nguy cơ của việc thổi phồng giá trị giả tạo, từ đó trân trọng những giá trị cốt lõi và đóng góp thực sự trong cuộc sống. Với những hành động đó, em hy vọng góp phần tạo nên một xã hội nơi những giá trị chân thật được đề cao và tôn vinh

IV. VẬN DỤNG CAO (2 câu)

Câu 1: Theo em, hiện tại còn xuất hiện những người như Xuân Tóc Đỏ không?

Trả lời:

Hiện tại, những người như Xuân Tóc Đỏ vẫn xuất hiện trong nhiều lĩnh vực của xã hội, đặc biệt khi sự nổi tiếng và thành công đôi khi không gắn liền với tài năng hay giá trị thực sự. Họ có thể là những cá nhân lợi dụng cơ hội, dựa vào hình thức, sự may mắn hoặc các mối quan hệ để đạt được vị trí cao trong xã hội. Đặc biệt, trên mạng xã hội, hiện tượng "nổi tiếng nhờ tai tiếng" rất phổ biến, khi một số người tạo ra những chiêu trò, scandal hoặc phát ngôn gây sốc để thu hút sự chú ý, bất chấp việc đó không mang lại giá trị tích cực cho cộng đồng.

Hiện tượng này phản ánh một phần thực trạng xã hội khi có những người sẵn sàng đánh đổi đạo đức, giá trị để đạt được lợi ích cá nhân. Tuy nhiên, nó cũng là lời nhắc nhở mỗi chúng ta cần có tư duy phản biện, không dễ dàng chạy theo tâm lý đám đông hoặc cổ xúy cho những giá trị sai lệch. Để xây dựng một xã hội tốt đẹp, cần tôn vinh và đề cao những người có tài năng thực sự và đóng góp tích cực cho cộng đồng, đồng thời không để những "Xuân Tóc Đỏ thời hiện đại" có cơ hội phát triển và lan tỏa ảnh hưởng tiêu cực.

Câu 2: Cảm nhận của em về tài năng trào phúng của nhà văn Vũ Trọng Phụng qua đoạn trích.

Trả lời:

Tài năng trào phúng của Vũ Trọng Phụng được thể hiện một cách xuất sắc qua đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc trong tiểu thuyết Số đỏ. Trước hết, tác giả đã khéo léo tạo nên một tình huống phi lý, lố bịch khi Xuân Tóc Đỏ, một kẻ vô học và cơ hội, bất ngờ trở thành "anh hùng cứu quốc" chỉ vì tham gia vào một sự kiện thể thao. Tình huống này không chỉ gây cười mà còn phơi bày sự suy đồi đạo đức và thói tâng bốc vô lý của xã hội đương thời.

Vũ Trọng Phụng đã sử dụng ngôn ngữ sắc bén và giàu tính hài hước để châm biếm những hiện tượng giả tạo, lố bịch. Giọng văn châm biếm của ông khiến người đọc vừa buồn cười, vừa cảm thấy chua xót trước một xã hội trọng hình thức hơn nội dung, nơi mà những giá trị ảo lên ngôi và những kẻ vô tài như Xuân Tóc Đỏ lại được tung hô. Bút pháp cường điệu, mỉa mai trong cách miêu tả nhân vật và sự kiện đã khiến đoạn trích trở nên sinh động, sâu sắc, đồng thời làm nổi bật bản chất hài kịch của xã hội lúc bấy giờ.

Đặc biệt, tài năng trào phúng của Vũ Trọng Phụng không dừng lại ở việc phê phán cá nhân hay một tầng lớp, mà thông qua đoạn trích, ông đã chỉ ra những bất cập trong cách tổ chức và đánh giá các giá trị xã hội. Đám đông bị dẫn dắt, tầng lớp thượng lưu giả tạo, và cả những giá trị đạo đức bị đảo lộn đã được phản ánh rõ nét qua sự "thành công" kỳ lạ của Xuân Tóc Đỏ.

Tóm lại, qua đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc, Vũ Trọng Phụng không chỉ chứng minh tài năng trào phúng bậc thầy mà còn thể hiện tư duy phê phán sắc sảo, giúp người đọc nhận ra những bài học sâu sắc về xã hội và giá trị con người.