BÀI 9: VĂN HỌC VÀ CUỘC ĐỜI

VĂN BẢN 2: TRỞ VỀ

I. NHẬN BIẾT (5 câu)

Câu 1: Giới thiệu về nhà văn Hê minh uê

Trả lời:

- Ơ-nít Hê-minh-uê (1899 – 1961).

- Ông sinh tại bang l-li-noi nước Mĩ, trong một gia đình trí thức. Sau khi tốt nghiệp trung học, ông tham gia chiến tranh thế giới thứ nhất ở chiến trường l-ta-li-a với tư cách phóng viên mặt trận. Sau đó, ông sang Pháp vừa làm báo vừa bắt đầu sáng tác.

- Hê-minh-uê là một trong những nhà văn vĩ đại nhất nước Mĩ thế kỉ XX. Ông là người khai sinh ra nguyên lí sáng tác: coi tác phẩm nghệ thuật như một tảng băng trôi, người đọc tự khám phá phần chìm để thấy được ý nghĩa và giá trị đích thực của tác phẩm, ông vinh dự được nhận giải Pu-lit-dơ (1953) – giải thưởng văn chương cao quý nhất của Hoa Kì và giải thưởng Nô-ben về văn học (1954).

- Hê-minh-uê đã để lại một khối lượng tác phẩm đổ sộ gồm nhiều thể loại: truyện ngắn, tiểu thuyết, thơ, hồi kí,… như: “Chuông nguyện hồn ai”, “Giã từ vũ khí”,…

Câu 2: Giới thiệu về tác phẩm Ông già và biển cả

Trả lời:

Được xuất bản đầu tiên trên tạp chí Đời sống.

- Tác phẩm gây được tiếng vang lớn và hai năm sau Hê-minh-uê được trao giải Nô-ben.

- Tác phẩm tiêu biểu cho lối viết "tảng băng trôi": dung lượng câu chữ ít nhưng "khoảng trống" được tác giả tạo ra nhiều, chúng có vai trò lớn trong việc tăng các lớp nghĩa cho văn bản (tác giả nói rằng tác phẩm lẽ ra dài cả 1000 trang nhưng ông đã rút xuống chỉ còn bấy nhiêu thôi).

Câu 3: Nêu ý nghĩa nhan đề đoạn trích

Trả lời:

- Tác giả đặt tên cho tác phẩm rất hay và giúp nâng cao tầm vóc của con người lao động. Đặt ông già (người lao động) ngang với biển cả (thiên nhiên), giữa cái hữu hạn với cái vô hạn, tác giả muốn mang con người đặt ngang hàng với tự nhiên khẳng định từ thế chủ động của con người trước cuộc sống đầy khó khăn, bất trắc, thử thách.

- Đây là nhan đề có tính biểu tượng cao, mang nhiều ẩn ý sâu sắc của tác giả.

Câu 4: Nêu giá trị nội dung đoạn trích

Trả lời:

Hình ảnh ông lão đánh cá đơn độc, dũng cảm săn đuổi con cá lớn nhất đời là một biểu tượng về vẻ đẹp của ước mơ và hành trình gian khổ của con người để biến ước mơ thành hiện thực. Sự chuyển hóa bức tranh với những nét trần trụi, chân thực, giản dị sang một lớp nghĩa hàm ẩn, rộng lớn – đó chính là phong cách nghệ thuật của Hê-minh-uê và cũng chính là sự thể hiện nguyên lí sáng tác của ông: tác phẩm nghệ thuật như một “tảng băng trôi”.

Câu 5: Giá trị nghệ thuật đoạn trích

Trả lời:

- Cách viết dung dị, lời văn có nhiều “khaorng trống”

- Hình tượng được lựa chọn kĩ lướng, mang tính biểu tượng và đa nghĩa

- Nghệ thuật độc thoại và độc thoại nội tâm

II. THÔNG HIỂU (4 câu)

Câu 1: Vì sao ông lão nói: “Chúng thật sự đánh bại ông”?

Trả lời:

Ông lão nói như vậy vì sau khi đánh bắt được con cá khổng lồ, lão không thể bảo vệ thành quả của mình trước sự tấn công của lũ cá mập, dẫn đến việc con cá chỉ còn bộ xương.

Câu 2: Hình ảnh đôi bàn tay của ông lão khiến thằng bé xúc động đến mức khóc có ý nghĩa gì?

Trả lời:

Hình ảnh đôi bàn tay của ông lão khiến thằng bé xúc động đến mức khóc mang ý nghĩa sâu sắc về sự hy sinh, ý chí kiên cường và nỗ lực vượt bậc của ông lão trong hành trình chinh phục biển cả. Những vết thương trên tay là minh chứng cho những khó khăn và đau đớn mà ông đã trải qua, thể hiện sự đánh đổi không chỉ về thể chất mà còn cả tinh thần của ông lão để đạt được mục tiêu. Đôi bàn tay ấy không chỉ là biểu tượng của lao động cần mẫn mà còn là dấu ấn của một tinh thần bất khuất, không chịu khuất phục trước thiên nhiên khắc nghiệt. Điều này làm thằng bé, một người luôn kính trọng và yêu thương ông lão, không thể cầm lòng và bộc lộ cảm xúc chân thật qua những giọt nước mắt. Đây cũng là hình ảnh thể hiện sự đồng cảm sâu sắc giữa thế hệ trẻ và những người đi trước, đồng thời truyền tải bài học về giá trị của sự cố gắng và lòng kiên nhẫn trong cuộc sống.

Câu 3: Tại sao thằng bé lại nói: "Cháu sẽ mang vận may của cháu theo"?

Trả lời:

Câu nói "Cháu sẽ mang vận may của cháu theo" của thằng bé mang ý nghĩa động viên và khích lệ ông lão Xan-ti-a-gô. Ông lão tin rằng mình đã mất đi vận may sau thất bại trong việc bảo vệ con cá khổng lồ khỏi lũ cá mập. Tuy nhiên, thằng bé thể hiện tình yêu thương, sự kính trọng và niềm tin tuyệt đối vào ông lão bằng cách khẳng định mình sẽ mang vận may của mình theo để cùng ông tiếp tục hành trình chinh phục biển cả.

Câu nói của thằng bé cũng thể hiện tinh thần lạc quan và quyết tâm gắn bó, học hỏi từ ông lão, bất chấp khó khăn hay rủi ro. Điều này không chỉ giúp ông lão cảm nhận được sự đồng hành, mà còn làm giảm bớt cảm giác cô độc và bất lực của ông sau thất bại. Đồng thời, câu nói này thể hiện ý chí của thằng bé muốn tiếp nối và phát triển những kinh nghiệm quý báu mà ông lão đã truyền dạy. Đây là sự kết hợp giữa lòng yêu thương, khát vọng học hỏi và niềm tin vào sự thành công trong tương lai.

Câu 4: Hành động mơ về những con sư tử của ông lão cho thấy điều gì về tính cách của nhân vật?

Trả lời:

Hành động này cho thấy ông lão vẫn giữ được sự kiên cường, niềm tin và khát vọng sống mãnh liệt dù thất bại.

III. VẬN DỤNG (4 câu)

Câu 1: Hình ảnh bộ xương cá khổng lồ còn sót lại có ý nghĩa gì trong đoạn trích?

Trả lời:

Hình ảnh bộ xương cá khổng lồ còn sót lại trong đoạn trích mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc về ý chí, sự kiên trì và tinh thần bất khuất của con người trước những thử thách khắc nghiệt của cuộc sống. Đây là minh chứng rõ ràng cho nỗ lực phi thường của ông lão Xan-ti-a-gô trong hành trình chinh phục biển cả và đánh bắt con cá khổng lồ. Tuy nhiên, bộ xương cá cũng thể hiện sự cay đắng và thất bại khi ông lão không thể bảo vệ thành quả của mình trước sức mạnh của tự nhiên, cụ thể là lũ cá mập.

Hình ảnh này còn là sự tương phản giữa giá trị của thành quả lao động và sự nghiệt ngã của số phận. Dù chỉ còn lại bộ xương, nhưng nó vẫn chứng minh được sự vĩ đại của chiến thắng ban đầu, đồng thời nhắc nhở rằng hành trình chiến đấu, nỗ lực hết mình chính là ý nghĩa lớn nhất của cuộc sống, chứ không chỉ là kết quả cuối cùng.

Bộ xương cá còn gợi lên triết lý về sự mong manh của thành quả và giá trị trong cuộc đời, đồng thời khắc họa sự tôn vinh tinh thần vượt lên thất bại của con người trước thiên nhiên khắc nghiệt. Nó là hình ảnh kết tinh vẻ đẹp bi tráng trong tác phẩm Ông già và biển cả.

Câu 2: Nếu em là thằng bé, em sẽ làm gì để hỗ trợ ông lão trong hành trình tiếp theo?

Trả lời:

Em sẽ giúp ông chuẩn bị các công cụ như một cây lao sắc bén, cung cấp thực phẩm và động viên ông lão bằng sự đồng hành, lòng tin và sự học hỏi từ kinh nghiệm của ông.

Câu 3: Câu chuyện về ông lão Xan-ti-a-gô có ý nghĩa gì với con người trong cuộc sống hiện đại?

Trả lời:

Câu chuyện về ông lão Xan-ti-a-gô trong Ông già và biển cả mang đến bài học ý nghĩa sâu sắc cho con người trong cuộc sống hiện đại. Ông lão là biểu tượng của tinh thần kiên cường, không khuất phục trước khó khăn và thất bại. Dù hành trình săn bắt kết thúc trong mất mát, nhưng nỗ lực và ý chí của ông đã khẳng định rằng giá trị không chỉ nằm ở kết quả, mà còn ở sự cố gắng hết mình. Tình cảm giữa ông lão và thằng bé Manolin nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của sự sẻ chia và đồng hành trong cuộc sống, đặc biệt trong một thế giới ngày càng cạnh tranh và cô đơn. Hơn thế, câu chuyện còn khuyến khích con người hiện đại sống hòa hợp với thiên nhiên, trân trọng những gì mình có. Dù con người hữu hạn, nhưng tinh thần bất khuất và những giá trị để lại sẽ trường tồn mãi mãi, trở thành nguồn cảm hứng lớn lao cho các thế hệ sau.

Câu 4: Hãy liên hệ bài học từ nhân vật ông lão Xan-ti-a-gô với thái độ sống của con người trong việc đối mặt với khó khăn.

Trả lời:

Bài học từ nhân vật ông lão Xan-ti-a-gô trong Ông già và biển cả có ý nghĩa sâu sắc đối với thái độ sống của con người khi đối mặt với khó khăn. Ông lão là hình ảnh biểu tượng cho ý chí kiên cường, sự bền bỉ và lòng dũng cảm, bất chấp nghịch cảnh. Dù phải chiến đấu với biển cả mênh mông, với cá mập và cả sự mệt mỏi của tuổi già, ông lão vẫn không từ bỏ mục tiêu, thể hiện tinh thần "con người có thể bị hủy diệt nhưng không thể bị đánh bại". Điều này nhắc nhở con người hiện đại rằng, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, điều quan trọng nhất là không gục ngã trước khó khăn. Thất bại có thể xảy ra, nhưng chính quá trình nỗ lực, vượt qua giới hạn bản thân mới là điều tạo nên giá trị và sức mạnh của mỗi người. Câu chuyện còn khuyến khích chúng ta sống tích cực, không ngừng học hỏi và vững tin vào khả năng của mình để đạt được những mục tiêu lớn lao. Tinh thần bất khuất của ông lão Xan-ti-a-gô chính là tấm gương sáng cho con người hiện đại trong hành trình chinh phục cuộc sống.

IV. VẬN DỤNG CAO (2 câu)

Câu 1: Phân tích mối quan hệ giữa ông lão và thằng bé qua đoạn trích.

Trả lời:

Mối quan hệ giữa ông lão Xan-ti-a-gô và thằng bé Ma-nô-lin trong Ông già và biển cả là một biểu tượng đẹp đẽ của tình thầy trò, tình bạn và tình cảm gia đình gắn bó. Thằng bé luôn dành cho ông lão sự yêu thương, kính trọng và lòng ngưỡng mộ sâu sắc. Dù ông lão đã già yếu và không còn vận may, thằng bé vẫn tin tưởng vào khả năng và kinh nghiệm của ông, đồng thời mong muốn được đồng hành cùng ông trong hành trình ra khơi.

Thằng bé thể hiện sự quan tâm đặc biệt qua những hành động cụ thể như chăm sóc sức khỏe, mang cà phê, chuẩn bị các dụng cụ cần thiết và động viên tinh thần ông lão sau thất bại. Tình cảm chân thành của thằng bé được thể hiện qua những giọt nước mắt khi nhìn thấy đôi bàn tay rớm máu của ông lão – biểu tượng cho sự hy sinh và nghị lực phi thường.

Về phía ông lão, tình cảm dành cho thằng bé không chỉ là sự yêu mến mà còn là niềm tin và hy vọng. Ông nhìn thấy ở thằng bé sức sống, nhiệt huyết và tương lai, từ đó khích lệ ông tiếp tục đấu tranh và vượt qua nghịch cảnh. Ông cũng luôn sẵn lòng chia sẻ những bài học kinh nghiệm quý giá cho thằng bé, mong muốn thằng bé trưởng thành và kế thừa những giá trị của nghề biển.

Mối quan hệ giữa ông lão và thằng bé không chỉ là sự gắn kết giữa hai con người, mà còn là biểu tượng cho sự tiếp nối giữa các thế hệ, cho tình yêu thương, lòng trung thành và sự đồng hành trong những lúc khó khăn. Qua đó, tác phẩm truyền tải một thông điệp nhân văn sâu sắc về sức mạnh của sự sẻ chia và tình người trong cuộc sống.

Câu 2: Hình ảnh giấc mơ về những con sư tử trong đoạn kết gợi lên điều gì về tinh thần và khát vọng của ông lão?

Trả lời:

Hình ảnh giấc mơ về những con sư tử trong đoạn kết của Ông già và biển cả gợi lên tinh thần mạnh mẽ, khát vọng sống mãnh liệt và ý chí kiên cường của ông lão Xan-ti-a-gô. Những con sư tử, biểu tượng của sức mạnh, sự tự do và tuổi trẻ, xuất hiện trong giấc mơ như một nguồn cảm hứng, nhắc nhở ông lão về những ký ức đẹp và nhiệt huyết của một thời trai trẻ đầy hoài bão. Dù đã già yếu, thất bại trong việc bảo vệ con cá khổng lồ và chịu nhiều tổn thương cả thể chất lẫn tinh thần, giấc mơ cho thấy tinh thần của ông vẫn không khuất phục.

Hình ảnh những con sư tử không chỉ là niềm an ủi, mà còn là biểu tượng cho khát vọng chinh phục và vượt qua mọi giới hạn của con người. Nó thể hiện rằng, dù cuộc đời có đầy rẫy khó khăn, thất bại hay giới hạn về tuổi tác, tinh thần mạnh mẽ và niềm tin vào bản thân sẽ là nguồn động lực giúp con người tiếp tục sống ý nghĩa và không ngừng vươn lên. Giấc mơ này cho thấy rằng, trong ông lão vẫn luôn tồn tại một ngọn lửa khát khao được sống hết mình, một tinh thần không bao giờ chịu đầu hàng trước số phận.