BÀI 51: SỰ PHÁT SINH VÀ PHÁT TRIỂN SỰ SỐNG TRÊN TRÁI ĐẤT

1. NHẬN BIẾT (4 CÂU)

Câu 1: Tiến hóa hóa học là gì?

Trả lời:

Tiến hoá hoá học là quá trình tiến hoá dẫn đến sự hình thành các hợp chất hữu cơ đơn giản từ các chất vô cơ diễn ra trên Trái Đất cách đây hơn 4 tỉ năm.

Câu 2: Tiến hóa tiền sinh học là gì?

Trả lời:

Tiến hoá tiền sinh học là giai đoạn thứ hai trong quá trình phát sinh sự sống trên Trái Đất. Giai đoạn này hình thành nên các tế bào sơ khai đầu tiên, cách đây khoảng 4,2 – 3,8 tỉ năm trước.

Câu 3: Tiến hóa hóa học gồm máy giai đoạn chính?

Trả lời:

Quá trình tiến hoá hoá học xảy ra theo một trình tự gồm hai giai đoạn chính:

- Tổng hợp hoá học các phân tử hữu cơ nhỏ từ các chất vô cơ.

- Phản ứng trùng ngưng làm liên kết các phân tử nhỏ (đơn phân) thành các đại phân tử.

Câu 4: Sự kiện nào mở đầu cho thời kì tiến hóa sinh học?

Trả lời:

Sự xuất hiện của tế bào nhân sơ đầu tiên đã kết thúc tiến hoá hoá học và tiến hoá tiền sinh học, mở đầu thời kì tiến hoá sinh học với những quy luật riêng của sinh vật.

2. THÔNG HIỂU (5 CÂU)

Câu 1: Tại sao các loài sinh vật bị tuyệt chủng?

Trả lời:

Lí do dẫn đến tuyệt chủng các loài sinh vật là nơi sống bị huỷ hoại hoặc môi trường sống bị thay đổi, không còn thích hợp. Trong một số trường hợp, sự phát sinh mạnh mẽ của một loài cũng có thể dẫn đến sự diệt vong của loài khác.

Câu 2: Các nhân tố nào đã ảnh hưởng tới quá trình phát sinh loài người?

Trả lời:

Trong quá trình phát sinh loài người có sự chi phối của các nhân tố sinh học (biến dị di truyền, chọn lọc tự nhiên) và các nhân tố xã hội (lao động, tiếng nói, ý thức).

Câu 3: Khoảng thời gian nào được gọi là đại địa chất?

Trả lời:

Đại địa chất là một khoảng thời gian địa chất rất dài, thường được chia thành nhiều đại nhỏ hơn (ví dụ: Đại Cổ sinh, Đại Trung sinh, Đại Tân sinh). Mỗi đại kéo dài hàng trăm triệu năm và đánh dấu những giai đoạn phát triển khác nhau của sự sống trên Trái Đất.

Câu 4: Các mốc thời gian quan trọng trong quá trình phát triển sự sống trên Trái Đất là gì?

Trả lời:

- Sự xuất hiện của các tế bào nhân sơ: Đây là dạng sống đầu tiên xuất hiện trên Trái Đất.

- Sự xuất hiện của tế bào nhân thực: Tế bào có cấu trúc phức tạp hơn, là tiền đề cho sự đa dạng hóa của sinh vật.

- Sự sống đa bào: Sự xuất hiện của các sinh vật có nhiều tế bào, mở ra kỷ nguyên của các sinh vật lớn hơn và phức tạp hơn.

- Sự sống trên cạn: Sinh vật bắt đầu xâm chiếm môi trường sống mới là đất liền.

- Các sự kiện tuyệt chủng lớn: Những sự kiện này đã làm giảm đa dạng sinh học nhưng cũng tạo điều kiện cho các nhóm sinh vật mới phát triển.

- Sự xuất hiện của con người: Đây là một mốc son quan trọng trong lịch sử phát triển của sự sống.

Câu 5: Vai trò của các sự kiện tuyệt chủng lớn đối với quá trình tiến hóa là gì?

Trả lời:

Các sự kiện tuyệt chủng lớn thường xóa sổ một lượng lớn các loài sinh vật, tạo ra các khoảng trống sinh thái. Điều này tạo cơ hội cho các loài còn sót lại hoặc các loài mới phát triển để chiếm lĩnh những khoảng trống đó, dẫn đến sự bức xạ thích nghi và hình thành các nhóm sinh vật mới.

3. VẬN DỤNG (4 CÂU)

Câu 1: Hãy giải thích tại sao sự đa dạng sinh học trên Trái Đất lại phong phú như vậy?

Trả lời:

Sự đa dạng sinh học trên Trái Đất là kết quả của quá trình tiến hóa lâu dài, trong đó các yếu tố như:

- Đột biến: Tạo ra các biến dị mới, cung cấp nguyên liệu cho quá trình tiến hóa.

- Chọn lọc tự nhiên: Loại bỏ những cá thể kém thích nghi, giữ lại những cá thể có đặc điểm thích nghi, dẫn đến sự hình thành các loài thích nghi với môi trường sống khác nhau.

- Cách ly sinh sản: Ngăn cản sự giao phối giữa các nhóm cá thể, tạo điều kiện cho các loài mới hình thành.

- Các yếu tố ngẫu nhiên: Hiệu ứng thắt cổ chai, hiệu ứng kẻ sáng lập làm thay đổi tần số alen một cách ngẫu nhiên, góp phần vào sự đa dạng hóa.

Câu 2: Nếu một quần thể bị chia cắt bởi một rào cản địa lý, theo thời gian, quần thể này có thể tiến hóa thành loài mới không? Giải thích vì sao?

Trả lời:

Có, quần thể này có thể tiến hóa thành loài mới. Khi bị cách ly địa lý, hai nhóm cá thể sẽ không còn giao phối với nhau, các đột biến và biến dị sẽ tích lũy độc lập ở mỗi nhóm. Qua thời gian, các khác biệt về gen và kiểu hình sẽ ngày càng lớn, dẫn đến sự hình thành các cơ chế cách ly sinh sản, cuối cùng hình thành nên hai loài mới.

Câu 3: Hãy nêu một số ví dụ về tiến hóa đồng quy và tiến hóa hội tụ mà em biết.

Trả lời:

- Tiến hóa đồng quy: Chim cánh cụt và hải âu có tổ tiên chung là loài chim bay, nhưng do thích nghi với môi trường sống dưới nước nên chúng đã mất khả năng bay và có nhiều đặc điểm thích nghi với cuộc sống dưới nước.

- Tiến hóa hội tụ: Cá voi và cá mập có hình dạng cơ thể thon dài, vây đuôi lớn để bơi lội, mặc dù chúng không có quan hệ họ hàng gần.

Câu 4: Tại sao việc bảo vệ đa dạng sinh học lại quan trọng?

Trả lời:

Đa dạng sinh học cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái quan trọng như:

- Cung cấp nguồn thức ăn, dược liệu, nguyên liệu cho công nghiệp.

- Điều hòa khí hậu, bảo vệ đất, nước.

- Duy trì sự cân bằng sinh thái.

- Cung cấp các giá trị về văn hóa, tinh thần.

4. VẬN DỤNG CAO (3 CÂU)

Câu 1: Nếu em được giao nhiệm vụ xây dựng một mô hình về quá trình tiến hóa của loài người, em sẽ lựa chọn những yếu tố nào để đưa vào mô hình?

Trả lời:

- Các yếu tố sinh học: đột biến, chọn lọc tự nhiên, di nhập gen, giao phối không ngẫu nhiên, phiêu bạt di truyền.

- Các yếu tố môi trường: khí hậu, địa chất, sự thay đổi môi trường sống.

- Các yếu tố xã hội: sự hợp tác, chia sẻ kiến thức, văn hóa.

Câu 2: Thuyết tiến hóa có thể giúp chúng ta giải quyết những vấn đề xã hội nào?

Trả lời:

- Hiểu rõ hơn về đa dạng sinh học: Từ đó có những biện pháp bảo vệ đa dạng sinh học hiệu quả hơn.

- Phát triển các loại thuốc mới: Hiểu rõ quá trình tiến hóa của các vi sinh vật giúp chúng ta phát triển các loại thuốc kháng sinh hiệu quả hơn.

- Nâng cao chất lượng cuộc sống: Hiểu rõ quá trình tiến hóa của con người giúp chúng ta tìm ra cách để cải thiện sức khỏe, tuổi thọ và chất lượng cuộc sống.

Câu 3: Trong tương lai, với sự phát triển của công nghệ chỉnh sửa gen, con người có thể tự định hình quá trình tiến hóa của mình hay không?

Trả lời:

Công nghệ chỉnh sửa gen mở ra nhiều khả năng mới cho con người trong việc can thiệp vào quá trình tiến hóa. Tuy nhiên, việc sử dụng công nghệ này cần phải đi đôi với các quy định chặt chẽ để tránh những hậu quả không mong muốn. Việc con người có thể tự định hình quá trình tiến hóa của mình hay không vẫn còn nhiều tranh cãi và cần được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn.