BÀI 10: LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991

Câu 1: Đọc tư liệu sau đây:

“Đến cuối năm 1949, đầu những năm 1950, nhà lãnh đạo Liên Xô nhận thấy những hạn chế và khiếm khuyết của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung ở Liên Xô và đưa ra chủ trương tổ chức các cuộc thảo luận rộng rãi trên toàn Liên bang về lợi ích của phương pháp hạch toán kinh tế theo cơ chế thị trường để triển khai rộng rãi phương pháp này trong thực tế. Theo đó, chế độ sở hữu nhà nước không phải là hình thức sở hữu duy nhất và có thể chấp nhận hình thức sở hữu tư nhân, trước hết trong lĩnh vực nông nghiệp.”

(Lê Thế Mẫu, Nhìn lại quá trình cải cách, cải tổ ở Liên Xô và những bài học đối với công cuộc đổi mới ở Việt Nam Tạp chí Cộng sản)

a) Liên Xô trong những năm 1950 đã đưa ra chủ trương cải cách kinh tế theo cơ chế thị trường.

b) Giai đoạn này Liên Xô chủ yếu tập trung vào việc duy trì chế độ sở hữu nhà nước và không chấp nhận sở hữu tư nhân.

c) Liên Xô chấp nhận sở hữu tư nhân, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, trong một số trường hợp.

d) Liên Xô đã đưa ra chính sách cải cách kinh tế nhưng vẫn giữ nguyên mô hình kế hoạch hóa tập trung trong mọi lĩnh vực.

Câu 2: Đọc tư liệu sau:

“Chương trình cải cách, cải tổ lần thứ năm dưới thời M. Goóc-ba-chốp (1985 - 1991). Về kinh tế, thay vì từng bước cải cách hệ thống quản lý theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung trên cơ sở tiếp nhận các yếu tố hợp lý của cơ chế kinh tế thị trường, M. Goóc-ba-chốp chủ trương tư nhân hóa và tự do hóa toàn bộ hoạt động kinh tế - xã hội, phá hoại hệ thống quản lý kinh tế thống nhất trên toàn liên bang.”

(Lê Thế Mẫu, Nhìn lại quá trình cải cách, cải tổ ở Liên Xô và những bài học đối với công cuộc đổi mới ở Việt Nam Tạp chí Cộng sản)

a) Chính sách cải tổ kinh tế của M. Goóc-ba-chốp dẫn đến sự mất kiểm soát của nhà nước đối với nền kinh tế Liên Xô.

b) M. Goóc-ba-chốp kết hợp hiệu quả giữa kế hoạch hóa tập trung và yếu tố thị trường để duy trì sự ổn định kinh tế.

c) Chính sách cải tổ kinh tế của M. Goóc-ba-chốp đã tạo điều kiện cho kinh tế Liên Xô phục hồi mạnh mẽ vào cuối thập niên 1980.

d) Việc tự do hóa kinh tế mà không có lộ trình rõ ràng đã dẫn đến sự rối loạn trong hệ thống kinh tế - xã hội của Liên Xô.

Câu 3: Đọc tư liệu sau:

“Đến giữa những năm 1980, nền kinh tế Xô viết đã bộc lộ những điểm yếu rất lớn. Tuy vẫn duy trì được vị thế nền kinh tế lớn thứ hai thế giới (chỉ kém Mỹ) với GDP đạt 2,66 nghìn tỷ USD (năm 1990), có nền khoa học kỹ thuật tiên tiến, nhưng nền kinh tế Liên Xô đã bị lạc hậu hơn so với các nước kinh tế thị trường phát triển nhất như Mỹ, Nhật, Đức.”

(Tạp chí nghiên cứu Lịch sử)

a) Mặc dù có quy mô lớn, nền kinh tế Liên Xô vẫn kém phát triển hơn so với các nước có nền kinh tế thị trường phát triển.

b) Liên Xô chỉ tập trung vào công nghiệp chế tạo vũ khí đã dẫn đến sự suy giảm cả kinh tế.

c) Chính sách cải tổ của M. Goóc-ba-chốp dẫn đến sự yếu kém trong kinh tế.

d) Sự lạc hậu của nền kinh tế Liên Xô chủ yếu là do thiếu tiềm lực khoa học - kỹ thuật.

Câu 4: Đọc tư liệu sau:

“Sau Thế chiến thứ hai, dưới sự hỗ trợ của Hồng quân Liên Xô, các quốc gia Đông Âu thiết lập chính quyền dân chủ nhân dân và lựa chọn con đường xã hội chủ nghĩa. Năm 1955, để đối phó với việc Cộng hòa Liên bang Đức gia nhập NATO, Liên Xô cùng các nước Đông Âu thành lập Hiệp ước Vác-sa-va, tạo nên một liên minh quân sự đối trọng với phương Tây. Tuy nhiên, từ giữa những năm 1970, các nước Đông Âu bắt đầu đối mặt với khủng hoảng kinh tế và chính trị do quản lý kém hiệu quả và thiếu cải cách.”

(Tạp chí Tuyên giáo)

a) Việc thành lập NATO lại dẫn đến việc Liên Xô và các nước Đông Âu thành lập Khối Warszawa để làm đối trọng.

b) Các nước Đông Âu gia nhập Hiệp ước Vác-sa-va trên cơ sở chịu sự chi phối hoàn toàn từ Liên Xô.

c) Cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị ở Đông Âu xuất phát từ những yếu kém trong quản lý và thiếu cải cách.

d) Đến cuối năm 1944, các nước Đông Âu đã hoàn thành công cuộc xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa.

Câu 5: Đọc tư liệu sau:

“Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, các quốc gia Đông Âu dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản đã tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội, với sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Liên Xô. Các cải cách chủ yếu bao gồm quốc hữu hóa tài sản, công nghiệp hóa và cải cách ruộng đất. Mặc dù đạt được một số thành tựu trong việc cải thiện nền kinh tế và đời sống, nhưng các nước này vẫn đối mặt với khủng hoảng kinh tế và chính trị vào cuối thế kỷ 20. Cuối cùng, sự sụp đổ của Liên Xô năm 1991 dẫn đến sự tan rã của hệ thống xã hội chủ nghĩa tại Đông Âu.”

(Tạp chí Cộng sản)

a) Các quốc gia Đông Âu tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội với sự hỗ trợ từ Liên Xô.

b) Các cải cách kinh tế ở Đông Âu đã giúp khu vực này tránh khỏi khủng hoảng vào cuối thế kỷ 20.

c) Sự sụp đổ của Liên Xô năm 1991 là nguyên nhân chính dẫn đến sự tan rã của hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu.

d) Kinh tế các nước Đông Âu có xu hướng tăng vào cuối thập niên 90 của thế kỉ XX.