1. NHẬN BIẾT (6 CÂU)

Câu 1: Nêu đặc điểm vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ của vùng Tây Nguyên.

Trả lời:

- Vùng Tây Nguyên: gồm 5 tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng.

- Giáp với Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung, Đông Nam Bộ và hai nước Lào và Cam-pu-chia.

- Vùng có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế, chính trị, quốc phòng an ninh; thuận lợi trong giao thương với các vùng trong nước và đóng vai trò quan trọng trong kết nối với các nước Đông Nam Á lục địa.

Câu 2: Nêu đặc điểm phân bố dân cư của vùng Tây Nguyên.

Trả lời:

– Tỉ lệ tăng tự nhiên cao hơn mức trung bình cả nước.

– Là vùng thưa dân, mật độ dân số 111 người/km năm 2021. – Dân cư chủ yếu sống ở nông thôn, chiếm 71% tổng số dân năm 2021. – Tây Nguyên có nhiều thành phần dân tộc nhất nước ta.

Câu 3: Nêu đặc điểm văn hoá vùng Tây Nguyên.

Trả lời:

Đặc điểm văn hoá vùng Tây Nguyên:

- Tây Nguyên có nhiều di sản vật thể, phi vật thể, điển hình là Không gian văn hoá Cồng chiêng Tây Nguyên, các lễ hội truyền thống như: Đua Voi, Cơm Mới,... – Kiến trúc đặc trưng: nhà Rồng, nhà Dài; nhạc cụ độc đáo: cồng chiêng, đàn đá,... – Hoạt động sản xuất: có kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp trên nương, rẫy. - Đồng bào Tây Nguyên có truyền thống đoàn kết, tạo cơ sở nền tảng để ổn định và phát triển Tây Nguyên bền vững.

- Văn hoá đa dạng, độc đáo, vừa tiếp thu các yếu tố văn hoá mới vừa bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp.

Câu 4: Nêu một số vấn đề môi trường trong phát triển của vùng Tây Nguyên.

Trả lời:

Tây Nguyên đang phải đối mặt với một số vấn đề về môi trường và suy giảm tài nguyên như:

+ Môi trường nước ở một số nơi bị ô nhiễm bởi các hoạt động khai thác khoáng sản, sử dụng hoá chất và phân bón trong trồng trọt, hoạt động chăn nuôi gia súc. + Hiện tượng mất rừng và suy thoái rừng vẫn đang diễn ra, nguyên nhân do khai thác gỗ trái phép, chặt phá rừng để phát triển cây công nghiệp.

– Bảo vệ môi trường và tài nguyên có ý nghĩa to lớn đối với phát triển kinh tế – xã hội bền vững, tạo sinh kế lâu dài cho dân cư trong vùng.

Câu 5: Liệt kê các tài nguyên khoáng sản chủ yếu của Tây Nguyên.

Trả lời:

Tây Nguyên có nhiều tài nguyên khoáng sản, trong đó bô-xít là loại có trữ lượng lớn nhất, cùng với một số khoáng sản khác như vàng, đá quý và các loại khoáng sản công nghiệp khác.

Câu 6: Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, trình bày sự phân bố một số cây công nghiệp lâu năm: cà phê, cao su, chè, hồ tiêu, bông ở Tây Nguyên.

Trả lời:

- Cà phê được trồng ở tất cả các tỉnh của Tây Nguyên, tỉnh trồng nhiều cà phê nhất là Đắk Lắk.

- Cao su trồng nhiều ở Gia Lai, Đăk Lắk.

- Chè trồng ở các cao nguyên cao của Gia Lai, Lâm Đồng.

- Hồ tiêu trồng nhiều ở Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai.

- Bông trồng nhiều ở Đắk Lắk và rải rác ở Gia Lai.

2. THÔNG HIỂU (5 CÂU)

Câu 1: Phân tích tình hình phát triển một số ngành kinh tế thế mạnh của vùng Tây Nguyên.

Trả lời:

* Phát triển cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả

– Tây Nguyên là vùng chuyên canh cây công nghiệp lâu năm lớn của cả nước.

+ Cà phê là cây công nghiệp chủ yếu của vùng, chiếm trên 90% diện tích và sản lượng cà phê cả nước, được trồng nhiều ở Đắk Lắk, Đắk Nông và Gia Lai.

+ Cây cao su và điều đứng thứ hai cả nước, sau Đông Nam Bộ.

– Tây Nguyên là vùng trồng cây ăn quả lớn, tiêu biểu là sầu riêng, bơ, chôm chôm, mít,... phục vụ trong nước và xuất khẩu.

– Công nghệ cao (công nghệ sinh học, tự động hoá,...) đã được ứng dụng trong phát triển cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả; công nghiệp chế biến được đẩy mạnh.

* Lâm nghiệp

– Ngành lâm nghiệp vùng Tây Nguyên chủ yếu là hoạt động khai thác gỗ, ngoài ra trồng rừng đang được đẩy mạnh.

- Sản lượng gỗ tăng hằng năm để phục vụ chủ yếu cho xuất khẩu. Đắk Lắk là tỉnh khai thác nhiều gỗ nhất vùng.

- Diện tích rừng trồng mới có biến động. Gia Lai là tỉnh có diện tích rừng trồng mới nhiều nhất.

- Phục hồi, bảo vệ và phát triển rừng luôn được chú trọng. Trong vùng có các vườn quốc gia, khu dự trữ sinh quyển nổi tiếng như: Kon Ka Kinh, Tà Đùng, Yok Đôn, Lang Biang,…

* Công nghiệp sản xuất điện

- Tây Nguyên có nhiều tiềm năng để phát triển công nghiệp sản xuất điện (sông chảy qua các cao nguyên sếp tầng, tốc độ gió lớn, số giờ nắng cao).

- Sản xuất điện có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế của vùng.

– Cơ cấu ngành sản xuất điện đa dạng, có cả thuỷ điện, điện gió, điện mặt trời.

+ Trên các hệ thống sông đã hình thành các bậc thang thuỷ điện, như hệ thống sông Sê San (có nhà máy thuỷ điện Ialy, Sê San 3, Sê San 4,...), hệ thống sông Srêpôk (có nhà máy thuỷ điện Srêpôk 3, Buôn Kuốp,...), hệ thống sông Đồng Nai (có nhà máy thuỷ điện Đồng Nai 3, Đồng Nai 4,...).

+ Các nhà máy điện gió, điện mặt trời cũng được chú ý phát triển.

* Du lịch

– Tây Nguyên có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch (cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn, văn hoá đặc sắc,...).

– Tây Nguyên có thế mạnh phát triển du lịch sinh thái, du lịch văn hoá, du lịch nghỉ dưỡng,...

- Khách du lịch đến Tây Nguyên ngày càng tăng. Đà Lạt, Buôn Ma Thuột,... là những trung tâm du lịch lớn của vùng.

– Định hướng:

+ Nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch, hình thành các tuyến du lịch hấp dẫn

du khách.

+ Khai thác lợi thế cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hoá các dân tộc.

Câu 2: Trình bày những thuận lợi, khó khăn về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên của vùng Tây Nguyên đối với sự phát triển kinh tế - xã hội.

Trả lời:

a. Thế mạnh

- Địa hình và đất: Chủ yếu là các cao nguyên bề mặt xếp tầng, tương đối bằng phẳng, đất badan màu mỡ thuận lợi cho quy hoạch các vùng chuyên canh cây công nghiệp và cây ăn quả, phát triển lâm nghiệp, cây dược liệu (khối núi Kon Tum và khối núi cực Nam Trung Bộ).

– Khí hậu:

+ Có tính chất cận xích đạo, có mùa mưa và mùa khô rõ rệt, thuận lợi cho cây trồng nhiệt đới phát triển và phơi, sấy nông sản.

+ Một số khu vực khí hậu mát mẻ, có thể trồng cây cận nhiệt và phát triển du lịch. – Nguồn nước:

+ Là nơi bắt nguồn của nhiều con sông chảy qua các bậc địa hình khác nhau, tạo tiềm năng thuỷ điện lớn.

+ Nhiều hồ có khả năng trữ nước và điều tiết dòng chảy.

+ Nước ngầm khá phong phú, cung cấp nước tưới vào mùa khô.

- Khoáng sản có nhiều loại, trong đó bô-xít có trữ lượng lớn nhất nước.

- Sinh vật:

+ Rừng có trữ lượng gỗ lớn, nhiều loài động, thực vật hoang dã, quý hiếm có ý nghĩa lớn về mặt khoa học và kinh tế.

+ Cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, độc đáo là thế mạnh phát triển du lịch sinh thái.

b. Hạn chế

– Đất đang bị suy thoái ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng cây trồng.

– Mùa khô kéo dài dẫn tới nguy cơ thiếu nước sản xuất, sinh hoạt và cháy rừng. – Nước ngầm nằm sâu và có sự suy giảm về trữ lượng gây khó khăn cho khai thác.

Câu 3: Vì sao Tây Nguyên lại trở thành vùng chuyên canh cây công nghiệp lớn nhất nước ta?

Trả lời:

Tây Nguyên lại trở thành vùng chuyên canh cây công nghiệp lớn nhất nước ta vì: Tây Nguyên có nhiều thuận lợi trong phát triển cây công nghiệp nhờ vào các yếu tố sau:

- Đất đai:

• Đất bazan màu mỡ, với tầng phân hóa sâu và giàu chất dinh dưỡng, tạo điều kiện tốt cho sự phát triển của cây trồng.
• Diện tích đất rộng, phân bố tập trung trên các mặt bằng lớn, thuận lợi cho việc hình thành các vùng chuyên canh quy mô lớn.

- Khí hậu:

• Khí hậu mang tính chất xích đạo, với một mùa mưa và một mùa khô kéo dài, cùng sự phân hóa theo độ cao. Ở độ cao từ 400-500m, khí hậu khô nóng, trong khi ở độ cao trên 1000m, khí hậu lại mát mẻ. Nhờ vậy, Tây Nguyên có thể trồng được cả cây công nghiệp nhiệt đới như cà phê, cao su, hồ tiêu, và các cây công nghiệp cận nhiệt đới như chè.
• Sự phân mùa rõ rệt, với mùa khô kéo dài (4-5 tháng), rất thuận lợi cho việc phơi sấy và bảo quản nông sản.

Câu 4: Tại sao diện tích rừng ở Tây Nguyên bị suy giảm?

Trả lời:

Diện tích rừng giảm do khai thác gỗ trái phép, đốt phá rừng để lấy đất canh tác, dẫn đến lũ lụt, xói mòn đất và suy giảm đa dạng sinh học.

Câu 5: Tại sao việc bảo vệ và phát triển rừng có ý nghĩa quan trọng đối với kinh tế – xã hội của Tây Nguyên?

Trả lời:

Bảo vệ và phát triển rừng ở Tây Nguyên có ý nghĩa quan trọng đối với kinh tế – xã hội vì rừng cung cấp nguồn tài nguyên quý giá như gỗ, lâm sản và dược liệu, đồng thời điều hòa khí hậu, giữ nước và ngăn chặn xói mòn. Rừng cũng hỗ trợ phát triển du lịch sinh thái và bảo tồn văn hóa bản địa. Ngoài ra, rừng giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường sống, tạo nền tảng cho phát triển bền vững và sinh kế của người dân trong vùng.

3. VẬN DỤNG (3 CÂU)

Câu 1: Phân tích vai trò của Tây Nguyên trong việc kết nối các nước Đông Nam Á lục địa.

Trả lời:

- Tiếp giáp với Lào và Campuchia, nằm trong vùng kinh tế Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia => tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao thương và hợp tác phát triển kinh tế giữa Việt Nam và các nước trong khu vực.

- Nằm trên hành lang kinh tế Đông - Tây, là cửa ngõ quan trọng trong các tuyến đường bộ, đường sắt và đường thủy nối Việt Nam với các nước Đông Nam Á lục địa, thúc đẩy thương mại, du lịch và giao lưu văn hóa.

- Vị trí chiến lược của Tây Nguyên còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh quốc phòng của khu vực.

=> Tây Nguyên không chỉ là trung tâm phát triển của Việt Nam mà còn là cầu nối quan trọng trong hợp tác quốc tế.

Câu 2: Cho bảng số liệu:

Độ che phủ rừng của các tỉnh Tây Nguyên, năm 2023

Nguồn: Tổng cục thống kê

a. Vẽ biểu đồ thể hiện độ che phủ rừng theo các tỉnh.

b. Nhận xét

Trả lời:

a. Vẽ biểu đồ

b. Nhận xét

-Năm 2023, tỉnh Kon Tum và Lâm Đồng có độ che phủ rừng cao hơn trung bình cả nước (lần lượt là 63,7% và 54,4%), trong khi các tỉnh Gia Lai, Đắk Nông, Đắk Lắk có độ che phủ rừng thấp hơn so với trung bình cả nước (lần lượt là 41%, 39,1% và 38%) (độ che phủ rừng của cả nước năm 2023 là 42%).

- Kon Tum là tỉnh có độ che phủ rừng cao nhất, theo sau đó là Lâm Đồng, Gia Lai, Đắk Nông và thấp nhất là Đắk Lắk.

Như vậy, có thể kết luận rằng: Tây Nguyên là vùng giàu tài nguyên rừng ở nước ta.

Câu 3: Sưu tầm thông tin, tài liệu trên sách, báo, interntet và trình bày về một loại cây công nghiệp ở Tây Nguyên.

Trả lời:

Cà phê là loại cây công nghiệp lâu năm, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp của Tây Nguyên. Được du nhập vào Việt Nam từ thế kỷ 19, cây cà phê nhanh chóng phát triển mạnh mẽ nhờ điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu thích hợp.

Cà phê được trồng chủ yếu ở các tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, Đắk Nông và Lâm Đồng. Đắk Lắk được xem là “thủ phủ cà phê” với diện tích và sản lượng lớn nhất.

Tây Nguyên có địa hình cao nguyên với đất bazan màu mỡ, giàu dinh dưỡng, thích hợp cho sự phát triển của cây cà phê. Khí hậu cận xích đạo với mùa mưa và mùa khô rõ rệt tạo điều kiện thuận lợi cho cây trồng này.

Tây Nguyên có địa hình cao nguyên với đất bazan màu mỡ, giàu dinh dưỡng, thích hợp cho sự phát triển của cây cà phê. Khí hậu cận xích đạo với mùa mưa và mùa khô rõ rệt tạo điều kiện thuận lợi cho cây trồng này.

Tây Nguyên cung cấp hơn 90% sản lượng cà phê của cả nước, góp phần quan trọng vào nền kinh tế xuất khẩu. Việt Nam hiện là nước xuất khẩu cà phê Robusta lớn nhất thế giới. Ngành cà phê tạo ra hàng triệu việc làm cho người dân, từ nông dân đến công nhân trong các nhà máy chế biến cà phê.

Tuy nhiên, hiện nay Tây Nguyên đối mặt với các vấn đề về biến đổi khí hậu, thiếu nước tưới và suy thoái đất đai, ảnh hưởng đến năng suất cà phê. Việc canh tác chưa bền vững, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật không hợp lý cũng gây ra vấn đề về môi trường.

Vì vậy, cần có những biện pháp kịp thời như tưới tiết kiệm nước, sử dụng giống cà phê kháng sâu bệnh, cùng với việc áp dụng công nghệ chế biến hiện đại đang được triển khai để nâng cao giá trị cà phê Tây Nguyên.

4. VẬN DỤNG CAO (2 CÂU)

Câu 1: Đề xuất các biện pháp để phát triển du lịch Tây Nguyên mà không gây tác động tiêu cực đến văn hóa bản địa.

Trả lời:

- Phát triển du lịch sinh thái: Tập trung khai thác các tài nguyên tự nhiên như rừng, thác nước, cao nguyên để phát triển du lịch sinh thái, bảo vệ cảnh quan và môi trường.

- Bảo tồn và phát huy văn hóa bản địa: Tạo các tour du lịch tìm hiểu văn hóa, lễ hội truyền thống như cồng chiêng, đua voi, nhưng cần đảm bảo sự tôn trọng và tham vấn cộng đồng dân tộc thiểu số.

- Đào tạo và nâng cao nhận thức cho người dân địa phương: Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương trong việc làm hướng dẫn viên, quản lý cơ sở du lịch, giúp họ bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế.

- Kiểm soát quy hoạch và hạ tầng du lịch: Quy hoạch du lịch cần hạn chế xây dựng ồ ạt, bảo vệ không gian sống và di sản văn hóa của các dân tộc thiểu số, không gây xáo trộn đời sống.

- Tăng cường truyền thông và giáo dục du lịch có trách nhiệm: Nâng cao nhận thức của du khách về việc tôn trọng văn hóa bản địa, khuyến khích họ tham gia các hoạt động du lịch có ý thức bảo vệ môi trường và văn hóa.

Câu 2: Phân tích vai trò của các cây công nghiệp trong việc giải quyết vấn đề kinh tế và xã hội ở Tây Nguyên.

Trả lời:

- Tạo nguồn thu nhập và việc làm cho người dân: Các cây công nghiệp như cà phê, cao su, điều, hồ tiêu là những cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập chính và việc làm ổn định cho người dân Tây Nguyên.

- Phát triển công nghiệp chế biến và xuất khẩu: Cây công nghiệp tạo ra nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến tại chỗ, giúp Tây Nguyên phát triển ngành chế biến nông sản, như cà phê rang xay, sản xuất cao su, điều, và tiêu. Bên cạnh đó, các sản phẩm từ cây công nghiệp của Tây Nguyên, đặc biệt là cà phê, được xuất khẩu sang nhiều nước, mang về nguồn ngoại tệ lớn, giúp cải thiện cán cân thương mại và nâng cao vị thế kinh tế của Việt Nam trên thị trường quốc tế.

- Thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng: Sự phát triển của các vùng chuyên canh cây công nghiệp kéo theo sự đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông, thủy lợi, và điện. Các con đường, hệ thống tưới tiêu, điện lưới được mở rộng và phát triển, giúp kết nối các vùng sản xuất và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc di chuyển và vận chuyển hàng hóa. Cơ sở hạ tầng tốt không chỉ phục vụ sản xuất nông nghiệp mà còn hỗ trợ các lĩnh vực khác như giáo dục, y tế, và giao thông, cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.

- Giải quyết vấn đề xã hội và xóa đói giảm nghèo: Việc phát triển các vùng chuyên canh cây công nghiệp đã góp phần làm giảm tỷ lệ đói nghèo ở Tây Nguyên. Nhiều chương trình hỗ trợ của chính phủ giúp người dân tiếp cận vốn, kỹ thuật canh tác, và thị trường tiêu thụ sản phẩm, từ đó giúp nâng cao đời sống và giảm bớt khó khăn kinh tế. Hơn thế nữa, phát triển cây công nghiệp cũng giúp ổn định đời sống của các dân tộc thiểu số tại Tây Nguyên, giảm bớt tình trạng di cư tự do và mâu thuẫn đất đai giữa các nhóm dân cư.

- Tăng cường liên kết vùng và phát triển kinh tế bền vững: Các vùng chuyên canh cây công nghiệp ở Tây Nguyên có mối liên kết chặt chẽ với các vùng kinh tế khác trong cả nước và với các nước láng giềng. Điều này không chỉ giúp tăng cường mối quan hệ thương mại mà còn phát triển nền kinh tế theo hướng bền vững. Hướng tới phát triển cây công nghiệp theo tiêu chuẩn hữu cơ, bền vững sẽ không chỉ bảo vệ môi trường mà còn mở rộng thị trường tiêu thụ quốc tế, nâng cao giá trị sản phẩm.