VĂN BẢN: CON MỐI VÀ CON KIẾN

PHẦN 1. KHÁI QUÁT TÁC GIẢ, TÁC PHẨM

1. Tác giả

- Nam Hương (1899 - 1960) quê ở Hà Nội

- Ông sáng tác nhiều thơ ngụ ngôn, được in trong các tập Gương thế sự (1920), Ngụ ngôn mới (1935), Thơ ngụ ngôn (1937)…

- Ngoài ra ông còn có những tập thơ thiếu nhi được xuất bản như Bài hát trẻ con (1936) hoặc thỉnh thoảng có cho in đôi bài thơ trên báo Cậu ấm.

2. Tác phẩm

- Tác phẩm Con mối và con kiến được trích trong Tuyển tập văn học dân gian Việt Nam, tập III do Nguyễn Cừ - Phan Trọng Thương biên soạn và tuyển chọn. Xuất bản tại NXB Giáo dục năm 1999, tr. 805.

- Con mối và con kiến thuộc thể loại thơ ngụ ngôn.

PHẦN 2. TÓM TẮT VĂN BẢN

Văn bản thông qua cuộc hội thoại giữa hai con vật là kiến và mối để nói lên sự đối lập giữa lối sống của hai bộ phận con người trong xã hội hiện nay. Trong khi mối không muốn lao động, chỉ biết hưởng thụ trước mắt, nghĩ đến bản thân, thì kiến không ngại vất vả, chăm chỉ lao động, biết lo xa, sống có trách nhiệm với cộng đồng. Qua đó, câu chuyện khẳng định rằng chỉ có chăm chỉ cần cù làm lụng cuộc sống mới có thể ấm êm, bền vững.

PHẦN 3. GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT

1. Giá trị nội dung

- Phê phán lối sống tự cao, lười biếng:

• Nhân vật con mối đại diện cho kiểu người kiêu căng, không làm gì nhưng luôn chê bai người khác. Câu chuyện cho thấy hậu quả của lối sống ỷ lại, chủ quan.

- Đề cao phẩm chất siêng năng, khiêm tốn:

• Con kiến là hình ảnh của người chăm chỉ, cần mẫn và biết lo xa, luôn lặng lẽ làm việc và không ngừng tích lũy, chuẩn bị cho tương lai.

- Bài học về giá trị thực sự của con người nằm ở hành động, không phải lời nói:

• Câu chuyện nhấn mạnh: không nên đánh giá người khác qua lời nói hay vẻ bề ngoài, mà phải nhìn vào hành động cụ thể, lối sống thực tế.

2. Giá trị nghệ thuật

- Xây dựng hình tượng nhân vật bằng ẩn dụ động vật:

• Hình ảnh con mối và con kiến được xây dựng rõ nét với tính cách đối lập, tượng trưng cho hai kiểu người phổ biến trong xã hội.

- Lối kể chuyện ngắn gọn, giàu tính đối thoại:

• Văn bản sử dụng đối thoại giữa hai con vật làm nổi bật tính cách nhân vật, đồng thời giúp câu chuyện sinh động, dễ hiểu, phù hợp với đối tượng học sinh.

- Giọng văn nhẹ nhàng, châm biếm kín đáo:

• Cách phê phán trong truyện không gay gắt mà hài hước, thâm thúy, khiến người đọc tự soi lại bản thân qua những hình ảnh quen thuộc.

- Ngụ ngôn hiện đại kết hợp giáo dục đạo đức tinh tế:

• Tác phẩm thành công trong việc kết hợp hình thức truyện ngụ ngôn truyền thống với nội dung gần gũi đời sống hiện đại, từ đó giúp người đọc rút ra bài học nhẹ nhàng mà sâu sắc.