HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Nhiệm vụ 1: Tigrave;m hiểu mối quan hệ giữa ngocirc;n ngữ vagrave; văn hoacute;a

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV đặt cacirc;u hỏi để HS coacute; thể suy nghĩ trả lời:

+ Vigrave; sao noacute;i ngocirc;n ngữ lagrave; một bộ phận cấu thagrave;nh quan trọng của văn hoacute;a?

+ Trigrave;nh bagrave;y một số biểu hiện của dấu ấn văn hoacute;a Việt trong Tiếng Việt?

+ Necirc;u sự khaacute;c biệt về caacute;ch dugrave;ng từ xưng hocirc; giữa tiếng Việt với một ngocirc;n ngữ khaacute;c magrave; bạn biết. Bạn coacute; nhận xeacute;t gigrave; về sự khaacute;c biệt đoacute;?

+ Bạn coacute; suy nghĩ gigrave; về mối quan hệ giữa sự đa dạng của ngocirc;n ngữ vagrave; sự đa dạng của văn hoacute;a?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- Caacute;c nhoacute;m thảo luận để trả lời cacirc;u hỏi

Bước 3: Baacute;o caacute;o kết quả hoạt động vagrave; thảo luận

- GV mời đại diện nhoacute;m lecirc;n trả lời cacirc;u hỏi

- Caacute;c nhoacute;m khaacute;c lắng nghe nhận xeacute;t vagrave; bổ sung

Bước 4: Đaacute;nh giaacute; kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xeacute;t, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 2: Đọc văn bản Linh hồn tiếng Việt vagrave; trả lời cacirc;u hỏi

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV đặt cacirc;u hỏi để HS coacute; thể suy nghĩ trả lời:

+ Bạn hiểu cacirc;u tục ngữ ldquo;Choacute; treo megrave;o đậyrdquo; nghĩa lagrave; gigrave;? Vigrave; sao một người nước ngoagrave;i giỏi tiếng Việt như I-vo Va-xi-li-eacute;p lại khocirc;ng hiểu được cacirc;u tục ngữ coacute; vẻ rất đơn giản đối với nhiều người Việt?

+ Cao Xuacirc;n Hạo đatilde; chứng minh về ldquo;linh hồn tiếng Việtrdquo; bằng caacute;ch nagrave;o? Bạn coacute; đaacute;nh giaacute; gigrave; về caacute;ch chứng minh đoacute;?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- Caacute;c nhoacute;m thảo luận để trả lời cacirc;u hỏi

Bước 3: Baacute;o caacute;o kết quả hoạt động vagrave; thảo luận

- GV mời đại diện nhoacute;m lecirc;n trả lời cacirc;u hỏi

- Caacute;c nhoacute;m khaacute;c lắng nghe nhận xeacute;t vagrave; bổ sung

Bước 4: Đaacute;nh giaacute; kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xeacute;t, chốt kiến thức.

1. Tigrave;m hiểu mối quan hệ giữa ngocirc;n ngữ vagrave; văn hoacute;a

a. Vai trograve; của ngocirc;n ngữ đối với văn hoacute;a

- Chủ tịch Hồ Chiacute; Minh đatilde; necirc;u caacute;ch hiểu rất toagrave;n diện về văn hoacute;a ldquo;Vigrave; lẽ sinh tồn cũng như mục điacute;ch của cuộc sống, loagrave;i người mới saacute;ng tạo vagrave; phaacute;t minh ra ngocirc;n ngữ, chữ viết, đạo đức, phaacute;p luật, khoa học, tocirc;n giaacute;o, văn học, nghệ thuật, những cocirc;ng cụ sinh hoạt hằng ngagrave;y về ăn, mặc, ở vagrave; caacute;c phương thức sử dụng, toagrave;n bộ những saacute;ng tạo vagrave; phaacute;t minh đoacute; tức lagrave; văn hoacute;a, Văn hoacute;a chiacute;nh lagrave; sự tổn hợp của mọi phương thức sinh hoạt cugrave;ng với biểu hiện của noacute; magrave; loagrave;i người sản sinh ra nhằm thiacute;ch ứng với những nhu cầu đời sống vagrave; đograve;i hỏi sự sinh tồn.

- Theo hai nhagrave; nhacirc;n chủng học văn hoacute;a Ge-ri Phecirc;-ra-rocirc; vagrave; Xu-dần An-đri-aacute;t-tơ thigrave; văn hoacute;a lagrave; tất cả những gigrave; con người coacute;, con người nghĩ, con người lagrave;m với tư caacute;ch lagrave; thagrave;nh viecirc;n trong một xatilde; hội. Định nghĩa nagrave;y được chỉ dẫn bởi ba động từ ( coacute;, nghĩ, lagrave;m) tương ứng với ba thagrave;nh phần chiacute;nh của văn hoacute;a lagrave;: hiện vật, vật chất ndash; những gigrave; con người nghĩ trong đầu ndash; caacute;c khuocirc;n mẫu hagrave;nh vi.

- Vai trograve; của ngocirc;n ngữ đối với văn hoacute;a:

+ Ngocirc;n ngữ lagrave; một phần thiết yếu trong đời sống tinh thần phong phuacute; của mỗi cộng đồng người, tức lagrave; một phần khocirc;ng thể thiếu của văn hoacute;a. KHoacute; coacute; thể hiểu đầy đủ về văn hoacute;a của một dacirc;n tộc nếu khocirc;ng tigrave;m hiểu về ngocirc;n ngữ của dacirc;n tộc đoacute;.

+ Ngocirc;n ngữ lagrave; phương tiện cơ bản, phổ biến để biểu đạt vagrave; lưu giữ caacute;c giaacute; trị về văn học, nghệ thuật, tocirc;n giaacute;o, tiacute;n ngưỡnghellip; thocirc;ng qua ngocirc;n ngữ coacute; thể hiểu về caacute;c bộ phận cấu thagrave;nh văn hoacute;a khaacute;c.

b. Ảnh hưởng của văn hoacute;a đối với ngocirc;n ngữ

Tiếng Việt mang dấu ấn văn hoacute;a Việt cụ thể hơn đoacute; lagrave; biểu hiện đời sống vật chất, đời sống tinh thần vagrave; caacute;ch ứng xử của người Việt. Những biểu hiện đoacute; coacute; thể thấy rotilde; nhất qua một số nhoacute;m từ ngữ vagrave; caacute;ch dugrave;ng từ ngữ thuộc caacute;c nhoacute;m đoacute;.

- Từ ngữ chỉ sự vật, hoạt động đặc điểm gần gũi trong đời sống

+ Trong tiếng Việt coacute; nhiều thagrave;nh ngữ vagrave; từ ngữ thocirc;ng thường dugrave;ng lối noacute;i so saacute;nh, ẩn dụ mang dấu ấn đời sống gắn boacute; với ruộng đồng, cacirc;y trồng, socirc;ng nước,hellip; của người Việt như: cơm no aacute;o ấm, chacirc;n lấm tay bugrave;n, đầu tắt mặt tối, mặt traacute;i xoanhellip;. Thocirc;ng qua caacute;ch dugrave;ng một số từ ngữ chỉ bộ phận cơ thể người magrave; caacute;c nhagrave; nghiecirc;n cứu cũng phaacute;t hiện ra những điểm đặc sắc trong caacute;ch nhận thức về thế giới, tức lagrave; một phần trong văn hoacute;a tinh thần của người Việt.

- Từ ngữ xưng hocirc;

+ KHaacute;c với tiếng Anh, tiếng Phaacute;p, tiếng Ngahellip; tiếng Việt sử dụng phổ biến danh từ chỉ quan hệ thacirc;n tộc ( anh, chị, em, bố, mẹ, chuacute;, baacute;c, ocirc;ng, bagrave;hellip;) vagrave; danh từ chỉ nghề nghiệp, chức vụ ( baacute;c sĩ, thầy, giaacute;o sư, giaacute;m đốc, bộ trưởnghellip;.) để xưng hocirc;. Cugrave;ng với những đại từ nhacirc;n xưng chiacute;nh hiệu như tao, tớ, chuacute;ng tao, bọn tớ, magrave;y, chuacute;ng magrave;yhellip; caacute;c danh từ nagrave;y thường đaacute;nh dấu quan hệ tuổi taacute;c, vị thế xatilde; hội hoặc thaacute;i độ, tigrave;nh cảm giữa người noacute;i với người nghe.

+ Caacute;c từ ngữ xưng hộ trong tiếng Việt cũng coacute; thể được thay đổi linh hoạt trong giao tiếp dẫn đến sự thay đổi trong quan hệ giữa người noacute;i vagrave; người nghe, chẳng hạn xưng hocirc; em ndash; giaacute;m đốc sang tocirc;i ndash; anh, từ em ndash; chị sang tocirc;i ndash; chịhellip;. Sự thay đổi nagrave;y cho thấy caacute;c từ ngữ xưng hocirc; coacute; mối liecirc;n hệ trực tiếp đến quan hệ tocirc;n ti vagrave; sự ứng xử linh hoạt giữa người noacute;i vagrave; người nghe trong giao tiếp tiếng Việt.

c. Sự đa dạng của ngocirc;n ngữ vagrave; sự đa dạng của văn hoacute;a

- Mối quan hệ giữa ngocirc;n ngữ vagrave; văn hoacute;a coacute; những biểu hiện cụ thể như thế nagrave;o thigrave; khocirc;ng đơn giản. CHẳng hạn, một số nhagrave; nghiecirc;n cứu coi hệ thống phong phuacute; caacute;c từ ngữ coacute; tiacute;nh biểu cảm cao như từ laacute;y ( thổn thức, tha thiết, nhớ nhung, vui vẻ, buồn batilde;, bagrave;ng hoagrave;nghellip;) vagrave; caacute;c trợ từ cuối cacirc;u ( agrave;, ư, nhỉ, nheacute;hellip;) lagrave; biểu hiện của văn hoacute;a trọng tigrave;nh cảm.

- Việc sử dụng phổ biến caacute;c cấu truacute;c đối xứng, đặc biệt lagrave; trong thagrave;nh ngữ vagrave; caacute;ch dugrave;ng caacute;c cấu truacute;c ngữ phaacute;p coacute; phần linh hoạt trong một số cấu truacute;c cũng được coi lagrave; coacute; liecirc;n quan đến đặc điểm thẩm mỹ vagrave; caacute;ch ứng xử uyển chuyển của người Việt. Tuy nhiecirc;n cần cẩn trọng khi căn cứ vagrave;o caacute;c phương tiện ngocirc;n ngữ để suy ra một caacute;ch trực tiếp những đặc điểm về văn hoacute;a của một cộng đồng người.

2. Tigrave;m hiểu văn bản Linh hồn tiếng Việt

- Choacute; treo megrave;o đậy lagrave; một cacirc;u tục ngữ khaacute; phổ biến. Coacute; thể hiểu theo nghĩa tường minh: muốn giữ gigrave;n đồ ăn thức ăn với choacute; thigrave; phải treo lecirc;n cograve;n megrave;o thigrave; phải đậy lại. Cacirc;u tục ngữ nagrave;y cograve;n coacute; thể hiểu theo hagrave;m ẩn lagrave; tugrave;y vagrave;o từng đối tượng tigrave;nh huống magrave; coacute; caacute;ch hiểu ứng xử phugrave; hợp.

+ Caacute;ch suy luận của I-vo Va-xi-li-eacute;p chỉ phugrave; hợp với việc giải nghĩa cacirc;u trong caacute;c ngocirc;n ngữ Chacirc;u Acirc;u hoặc cacirc;u tiếng Việt coacute; cấu truacute;c tương tự. Cograve;n ldquo;choacute; treo megrave;o đậyrdquo; lagrave; một cacirc;u tục ngữ coacute; cấu truacute;c mang đặc trưng của tiếng Việt. Vigrave; thế nếu khocirc;ng phải người bản ngữ noacute;i tiếng Việt thigrave; rất khoacute; suy luận. Ngoagrave;i ra việc hiểu một cacirc;u tục ngữ thường đograve;i hỏi người đoacute; phải hiểu biết, trải nghiệm, vốn sống của cộng đồng người saacute;ng tạo ra tục ngữ đoacute;. Tuy giỏi tiếng Việt nhưng I-vo Va-xi-li-eacute;p chưa đủ vốn ngocirc;n ngữ vagrave; văn hoacute;a để hiểu cacirc;u tục ngữ nagrave;y.

- Về caacute;ch Cao Xuacirc;n Hạo chứng minh ldquo;linh hồn tiếng Việtrdquo; mỗi người sẽ coacute; một đaacute;nh giaacute; khaacute;c nhau. Taacute;c giả Cao Xuacirc;n Hạo bagrave;n về một vấn đề khaacute; trừu tượng ldquo;linh hồn tiếng Việtrdquo; qua một cacirc;u chuyện rất cụ thể dễ hiểu vagrave; thuacute; vị. Caacute;ch dẫn dắt cacirc;u chuyện hấp dẫn, locirc;i cuốn người đọc, ngocirc;n ngữ kể chuyện kịch tiacute;nh, sinh động.