HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Kết hợp giữa ví dụ minh hoạ và kinh nghiệm thực tiễn của HS để tiếp cận đến các khái niệm về nội dung thông tin và bản quyền nội dung thông tin.

b. Cách thức thực hiện:

- GV yêu cầu HS đọc tình huống phần Khởi động – SGK tr.24.

Các bạn học sinh lớp 5A làm báo tường chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam. Trong tờ báo tường, nhiều nội dung thông tin như bài thơ, bài viết, hình ảnh,… được các bạn tự sáng tác hoặc sưu tầm để thể hiện tình cảm của mình tới các thầy cô giáo.

Chúng ta hãy cùng tìm hiểu để biết các bạn lớp 5A đã sử dụng nội dung thông tin như thế nào nhé.

- GV yêu cầu HS đọc phần Hoạt động 1 SGK tr.24 và thảo luận theo nhóm 2 – 4 HS để cùng nhau tìm hiểu hoạt động 1: Tác giả là ai?

Em hãy quan sát hai bài báo tường của các bạn lớp 5A (Hình 24 và Hình 25) và cho biết:

1. Bài thơ trong Hình 24 là của tác giả nào? Bài viết trong Hình 25 là của ai?

2. Theo em, tại sao phải ghi rõ tên tác giả?

- GV mời đại diện 2 – 3 nhóm trả lời.

- GV nhận xét câu trả lời của HS, sau đó dẫn dắt vào bài học mới: Việc sử dụng nội dung thông tin đúng bản quyền là điều vô cùng quan trọng. Để tìm hiểu về vấn đề này, cô/thầy và lớp mình cùng đến với bài học hôm nay – Bài 5: Bản quyền nội dung thông tin.

B. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Bản quyền nội dung thông tin

a. Mục tiêu:

- HS giải thích được một số khái niệm liên quan đến bản quyền nội dung thông tin.

- HS nhận biết và giải thích sơ lược được một số vấn đề đạo đức và tính hợp lệ của việc truy cập nội dung, việc bảo mật thông tin.

b. Cách thức thực hiện:

- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm 4 HS nêu thêm ví dụ về nội dung thông tin, chỉ rõ tác giả của nội dung thông tin, qua đó nhận biết khái niệm bản quyền nội dung thông tin.

- GV mời 4 – 5 HS trả lời.

- GV phân tích ví dụ, qua đó cung cấp khái niệm bản quyền nội dung thông tin đồng thời nhấn mạnh chúng ta chỉ sử dụng nội dung thông tin khi được phép.

+ Nội dung thông tin được thể hiện dưới dạng văn bản, hình ảnh, âm thanh hay đa phương tiện,…

+ Tác giả (cá nhân hoặc tổ chức sở hữu nội dung thông tin) có quyền cho phép hoặc không cho phép người khác sử dụng nội dung thông tin của mình.

Khái niệm: Bản quyền nội dung thông tin là quyền của tác giả cho phép hoặc không cho phép người khác sử dụng nội dung thông tin.

- GV chốt lại kiến thức ở mục Hộp kiến thức và mời 1 HS đứng dậy đọc.

• Bản quyền nội dung thông tin là quyền của tác giả cho phép hoặc không cho phép người khác sử dụng nội dung thông tin.
• Chỉ được sử dụng nội dung thông tin khi được phép.

- GV nêu câu hỏi củng cố trang 25 SGK:

Hãy chọn phát biểu sai:

A. Tác giả có quyền cho phép người khác sử dụng nội dung thông tin của mình.

B. Tác giả có quyền không cho phép người khác sử dụng nội dung thông tin của mình.

C. Nội dung thông tin được thể hiện dưới dạng văn bản, hình ảnh, âm thanh hay đa phương tiện,…

D. Nội dung thông tin phải gồm đầy đủ các dạng văn bản, hình ảnh, âm thanh.

- GV mời đại diện 2 – 3 HS trả lời.

- GV nhận xét.

Hoạt động 2: Truy cập và bảo mật nội dung thông tin

a. Mục tiêu: Nhận biết và giải thích sơ lược được một số vấn đề đạo đức và tính hợp lệ của việc truy cập nội dung, việc bảo mật thông tin.

b. Cách thức thực hiện:

- GV yêu cầu HS đọc nội dung phần 2 SGK tr.26, thảo luận nhóm 3 HS để giải quyết tình huống:

+ Khi truy cập nội dung thông tin của người khác mà không được phép điều gì sẽ xảy ra?

+ Khi sử dụng nội dung thông tin của người khác, có cần được tác giả cho phép và ghi gõ nguồn tin?

- GV mời 2 – 3 nhóm đại diện trả lời.

- GV nhận xét và nhấn mạnh:

Thông tin bản quyền cần được công khai trên sản phẩm đã hoàn thành như ghi tên tác giả lên sản phẩm (Hình 25) hay đăng kí bản quyền và ghi thông tin lên sản phẩm (Hình 26).

Hình 26. Thông tin bản quyền sách giáo khoa của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

- GV chốt lại kiến thức ở mục Hộp kiến thức và mời 1 HS đứng dậy đọc.

• Khi sử dụng nội dung thông tin cần được cho phép và ghi rõ nguồn.
• Trong quá trình tạo ra nội dung thông tin, cần có ý thức giữ gìn, bảo mật thông tin.
• Tác giả có thể ghi tên hoặc đăng kí bản quyền để bảo vệ quyền tác giả đối với nội dung thông tin.

- GV nêu câu hỏi củng cố trang 26 SGK:

Ghép mỗi tình huống ở cột bên trái với một cách ghi nguồn thông tin ở cột bên phải sao cho phù hợp:

- GV mời đại diện 2 – 3 HS trả lời.

- GV nhận xét.

Hoạt động 3: Tôn trọng tính riêng tư và bản quyền nội dung thông tin

a. Mục tiêu: Thông qua tình huống thực tiễn, HS bộc lộ thái độ thể hiện được sự tôn trọng tính riêng tư và bản quyền nội dung thông tin; thể hiện được sự không đồng tình với hiện tượng sai trái, gian dối trong học tập và đời sống.

b. Cách thức thực hiện:

- GV yêu cầu HS đọc phần Hoạt động 2 SGK tr.27, thảo luận theo nhóm 2 – 4 HS và trả lời câu hỏi:

Em cần làm gì khi chứng kiến những tình huống sau?

1. An vô tình để quên nhật kí trong ngăn bàn. Bình thấy được liền đọc lén, sau đó kể cho một số bạn về những điều đọc được từ nhật kí của An.

2. Minh vẽ một bức tranh phong cảnh rất đẹp trên máy tính. Hoa đã lấy bức tranh đó sử dụng mà không hỏi ý kiến Minh.

- GV mời 2 – 3 nhóm báo cáo kết quả thảo luận.

- GV tổ chức đánh giá và phân tích hai tình huống trong Hoạt động 2:

+ Thông tin trong cuốn nhật kí hay họ tên, ngày sinh, địa chỉ,… là thông tin cá nhân, mang tính riêng tư của mỗi người, chỉ người đó mới có quyền quyết định cho người khác biết hay không Đọc lén nhật kí của người khác là hành vi vi phạm tính riêng tư, các em cần tôn trọng tính riêng tư và không nên hành động giống như Bình.

+ Hoa lấy bức tranh của Minh mà chưa hỏi ý kiến là hành động không tôn trọng bản quyền nội dung thông tin, các em cần tôn trọng bản quyền nội dung thông tin và không nên hành động giống như Hoa. Hoa cần được Minh cho phép sử dụng bức tranh đó. Khi đã được Minh cho phép sử dụng Hoa cần ghi rõ Minh là tác giả của bức tranh.

- GV yêu cầu HS nêu thêm một số ví dụ về những hành vi vi phạm tính riêng tư và bản quyền nội dung thông tin trong hoạt động trên lớp, trong trường học,… và nêu thái độ khi gặp những tình huống đó.

- GV mời đại diện 2 – 3 HS trả lời.

- GV nhận xét.

- GV nêu câu hỏi củng cố trang 28 SGK:

Ghép mỗi tình huống ở cột bên trái với một thái độ ở cột bên phải sao cho phù hợp:

- GV mời đại diện 2 – 3 HS trả lời.

- GV nhận xét.

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Củng cố lại các kiến thức đã học thông qua các bài luyện tập.

b. Cách thức thực hiện:

- GV yêu cầu HS hoạt động theo nhóm 3 – 4 HS và hoàn thành các câu hỏi phần Luyện tập SGK tr.28:

1. Em hãy quan sát một phần trang sách trong Sách giáo khoa Mĩ thuật 4, bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống, xuất bản năm 2023 (Hình 27) và cho biết nguồn thông tin của mỗi bức ảnh là gì? Tại sao phải ghi rõ nguồn.

Hình 27. Nội dung thông tin

2. Với mỗi hành động sau đây, em đồng tình hay không đồng tình? Vì sao?

a) Đọc tin nhắn trên điện thoại của người khác mà không được phép.

b) Xin phép sử dụng hình ảnh, bài viết của người khác trong bài trình chiếu và ghi rõ nguồn thông tin.

c) Chia sẻ thông tin riêng tư (nhật kí, hình ảnh,…) của người khác mà không xin phép.

- GV mời 3 – 4 nhóm trả lời.

- GV cùng HS nhận xét.

- GV yêu cầu HS trả lời các câu hỏi trắc nghiệm:

Câu 1: Khi sử dụng một bức tranh không rõ tên hoạ sĩ, em sẽ ghi nguồn như thế nào?

A. Hoạ sĩ: Không rõ.

B. Người sưu tầm: Tên em.

C. Không ghi nguồn.

D. Sưu tầm.

Câu 2: Nội dung thông tin trong tệp Hai-Thuong-Lan-Ong.docx được thể hiện dưới dạng gì?

A. Văn bản.

B. Hình ảnh.

C. Âm thanh.

D. Số.

Câu 3: Hành động nào sau đây là vi phạm tính riêng tư và bản quyền nội dung thông tin?

A. Diễn đạt lại thông tin và ghi “phỏng theo”.

B. Ghi rõ tên tác giả khi trích dẫn một đoạn thơ.

C. Tự ý chia sẻ thông tin cá nhân của người khác.

D. Chỉ sử dụng thông tin khi được phép.

Câu 4: Phát biểu nào sau đây sai?

A. Trong quá trình tạo ra sản phẩm, tác giả cần có ý thức bảo vệ, giữ bí mật thông tin để tránh bị đánh cắp.

B. Tác giả có thể ghi tên hoặc đăng kí bản quyền để bảo vệ quyền tác giả đối với nội dung thông tin.

C. Khi truy cập nội dung thông tin của người khác mà không được phép, dù vô tình hay cố tình, đều là hành vi vi phạm đạo đức.

D. Khi sử dụng một hình ảnh minh hoạ mà không biết người chụp là ai thì không cần ghi nguồn.

Câu 5: Thông tin nào sau đây là thông tin mang tính riêng tư?

A. Thông tin về giao thông.

B. Thông tin về địa chỉ nhà riêng.

C. Thông tin về giá sản phẩm trong siêu thị.

D. Thông tin về lịch sử dân tộc.

Câu 6: Em không đồng tình với tình huống nào sau đây?

A. Xin phép trước khi xem vở của bạn.

B. Không chia sẻ thông tin cá nhân với người lạ.

C. Bàn luận về chuyện riêng của người khác.

D. Sử dụng những thông tin đã qua kiểm chứng, có bản quyền.

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: HS vận dụng được kiến thức bài học vào thực tế, qua đó HS được phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.

b. Cách thức thực hiện:

- GV cho HS thảo luận nhóm đôi để trả lời câu hỏi: Trong bài trình chiếu về Ngày hội Trạng Nguyên nhỏ tuổi, các bạn đã sử dụng một số thông tin từ website thieunien.vn. Theo em, các bạn cần làm gì để thể hiện sự tôn trọng bản quyền nội dung thông tin?

- GV mời 2 – 3 nhóm báo cáo kết quả thảo luận. - GV nhận xét.

* CỦNG CỐ

- GV nhận xét, tóm tắt lại những nội dung chính của bài học.

- GV nhận xét, đánh giá sự tham gia của HS trong giờ học, khen ngợi những HS tích cực; nhắc nhở, động viên những HS còn chưa tích cực, nhút nhát.

* DẶN DÒ

- GV nhắc nhở HS:

+ Ôn lại các kiến thức đã học ở Bài 5.

+ Đọc và chuẩn bị trước Bài 6: Định dạng kí tự và bố trí hình ảnh trong văn bản.

- HS đọc tình huống Khởi động.

- HS thảo luận nhóm và trả lời:

1. Bài thơ ở Hình 24 của tác giả Xuân Quỳnh. Bài viết trong Hình 25 của bạn Ngô Hà Trang, lớp 5A.

2. Phải ghi rõ tên tác giả để người đọc biết thông tin đó do ai tạo ra.

- Các HS khác lắng nghe, nêu ý kiến bổ sung (nếu có).

- HS lắng nghe, chuẩn bị vào bài.

- HS thảo luận nhóm và trả lời:

(Tham khảo)

Ví dụ về nội dung thông tin:

+ Bản “Tuyên ngôn độc lập” của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

+ Bức tranh “Đêm đầy sao (The Starry Night)” của hoạ sĩ Vincent van Gogh.

+ Bài hát “Em yêu trường em” của nhạc sĩ Hoàng Vân.

…

- Các HS khác lắng nghe, nêu ý kiến bổ sung (nếu có).

- HS chú ý và lắng nghe.

- HS đọc to và rõ ràng.

- HS chú ý, lắng nghe và ghi nhớ.

- HS trả lời:

Chọn D.

- Các HS khác nhận xét.

- HS chú ý và lắng nghe.

- HS thảo luận nhóm và trả lời:

+ Khi truy cập nội dung thông tin của người khác mà không được phép, dù vô tình hay cố ý, đều là hành vi vi phạm đạo đức.

+ Khi sử dụng nội dung thông tin của người khác, cần được tác giả cho phép và ghi gõ nguồn tin.

- Các HS khác lắng nghe, nêu ý kiến bổ sung (nếu có).

- HS chú ý lắng nghe.

- HS đọc to và rõ ràng.

- HS chú ý, lắng nghe và ghi nhớ.

- HS trả lời:

1 – b.

2 – c.

3 – a.

- Các HS khác nhận xét.

- HS chú ý và lắng nghe.

- HS thảo luận nhóm và trả lời:

1. Hành động của Bình là vi phạm tính riêng tư, em sẽ góp ý để Bình nhận ra hành động sai trái và không tiếp tục vi phạm.

2. Hành động của bạn Hoa là không tôn trọng bản quyền nội dung thông tin, em không đồng tình với hành động này và sẽ góp ý để bạn sửa chữa.

- Các HS khác lắng nghe, nêu ý kiến bổ sung (nếu có).

- HS chú ý lắng nghe.

- HS nêu một số ví dụ:

Xem thư riêng của bạn; xem vở, sổ ghi chép của bạn; chép bài bạn;… mà chưa có sự đồng ý.

Khi gặp những tình huống đó em sẽ thể hiện rõ thái độ không đồng tình, góp ý, nhắc nhở để các hiện tượng đó không tiếp diễn.

- Các HS khác lắng nghe, nêu ý kiến bổ sung (nếu có).

- HS chú ý lắng nghe.

- HS trả lời:

1, 3 – a.

2 – b.

- Các HS khác nhận xét.

- HS chú ý và lắng nghe.

- HS thảo luận nhóm và trả lời:

1. Nguồn thông tin của ảnh 1 và 2 là Huỳnh Lãnh, ảnh 3 là Hương Đoàn. Cần ghi rõ nguồn thông tin vì đây là quy định về bản quyền nội dung thông tin.

2.

a) Không đồng tình vì đây là hành động vi phạm tính riêng tư.

b) Đồng tình vì đây là hành động đúng, thể hiện sự tôn trọng bản quyền nội dung thông tin.

c) Không đồng tình vì đây là hành động vừa vi phạm tính riêng tư vừa vi phạm bản quyền nội dung thông tin.

- HS chú ý lắng nghe.

- HS trả lời:

- HS thảo luận nhóm và trả lời:

Các bạn cần ghi rõ tác giả của những bài viết mà các bạn lấy thông tin tham khảo. Nếu không rõ tác giả của bài viết, có thể ghi nguồn tin là website thieunien.vn.

- Các HS khác nhận xét.

- HS chú ý và lắng nghe.

- HS chú ý lắng nghe, ghi nhớ.

- HS lắng nghe, rút kinh nghiệm.

- HS chú ý, thực hiện theo yêu cầu của GV.