Đề bài: Phân tích các từ ngữ miêu tả hình dáng, màu sắc, âm thanh, chuyển động… của các sự vật; từ đó hãy khái quát những nét đẹp điển hình của mùa thu vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ được tái hiện trong bài thơ "Thu điếu".

Bài tham khảo 1:

Trong bài thơ “Thu điếu” tác giả đã sử dụng các từ ngữ để miêu tả mùa thu vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ một cách sống động và hài hòa. Những nét đẹp điển hình của mùa thu qua các khía cạnh:

• Hình dáng và màu sắc
• Ao nước trong veo: Mô tả một cảnh ao nhỏ, trong veo, có thể nhìn thấu đáy. Màu nước trong veo tạo ra sự thanh sạch và thanh khiết.
• Sóng biếc: Sóng nhẹ nhàng, biếc phản chiếu màu cây và màu trời. Màu xanh biếc tạo nên không gian mùa thu mở ra nhiều hướng.
• Lá vàng: Mảng màu vàng của lá rụng trên cái nền xanh của ao là điểm nhấn thêm phần sống động cho cảnh thu.
• Âm thanh và chuyển động
• Đưa vèo: Gió nhẹ đưa lá vàng, tạo ra âm thanh nhẹ nhàng, lặng lẽ.
• Đớp động: Tiếng cá đớp bỗng nghe mơ hồ, tạo thêm sự yên bình và tĩnh lặng cho cảnh vật.
• Khái quát

Cảnh thu trong bài thơ là đặc trưng của đồng bằng Bắc Bộ, vùng quê chân trời. Tất cả các sự vật được nhắc tới đều xứng hợp với nhau tạo nên một không gian xanh trong, dịu nhẹ, đầy cảm xúc về quê hương.

Bài tham khảo 2:

Bài thơ “Thu điếu” của nhà thơ Nguyễn Khuyến miêu tả mùa thu vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ một cách tinh tế và sâu sắc. Các yếu tố màu sắc, âm thanh và chuyển động trong bài thơ:

• Màu sắc:
• “Nước trong veo”: Mô tả không gian ao thu trong veo, trong trẻo.
• “Sóng biếc”: Biểu tượng cho sự thanh khiết và dịu dàng của mùa thu.
• “Trời xanh ngắt”: Màu trời trong mùa thu, tạo nên không gian hết sức trong trẻo.
• “Lá vàng”: Màu sắc của lá thu rơi, tạo nên bức tranh ấm áp và thú vị.
• Âm thanh:
• “Đưa vèo”: Tiếng lá rơi đưa “vèo” trong làn gió thu.
• “Đớp động”: Tiếng cá “đớp động” dưới chân bèo, âm thanh thu dân dã, thân thuộc của đồng quê.
• Chuyển động:
• “Sóng” – “hơi gợn tí”: Mô tả sóng nước trong ao, tạo nên sự sống động.
• “Lá” – “khẽ đưa vèo”: Hình ảnh lá thu rơi nhẹ nhàng, đưa vèo trên mặt nước.
• “Tầng mây” – “lơ lửng”: Mô tả không gian mây trời, tạo nên sự thoải mái và thanh bình.

→ Những nét đẹp điển hình của mùa thu vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ được tái hiện trong bài thơ “Thu điếu” là sự thanh khiết, dịu dàng và gần gũi với thiên nhiên. Ông Nguyễn Khuyến đã tạo nên một bức tranh mùa thu tuyệt vời qua từng chi tiết nhỏ trong bài thơ này.

Bài tham khảo 3:

• Các từ ngữ:
• Lạnh lẽo, trong veo: gợi thời tiết se lạnh, mặt nước phẳng lặng, làn nước trong suốt, như có thể nhìn thấu đáy.
• Bé tẻo teo: từ láy tượng hình, nhấn mạnh sự bé nhỏ của con thuyền chỉ như chiếc lá đậu trên mặt ao thu
• Xanh ngắt: đặc trưng của trời thu đất Bắc, gợi nền trời cao, rộng và không gian trong trẻo của một ngày thu nắng đẹp.
• Tầng mây lơ lửng: tạo hình khối, toát lên vẻ bình yên, thanh tĩnh
• Ngõ trúc: lối ngõ nhỏ, quanh co – không gian quen thuộc của làng quê Bắc Bộ, gợi khung cảnh im vắng, tĩnh lặng.
• Hơi gọn tí; khẽ đưa vèo: chuyển động của các sự vật đều nhẹ, khẽ khàng.
• Khái quát: không khí mát lành; trời thu trong xanh, cao rộng; không gian êm đềm, thanh tĩnh; cảnh sắc hài hòa, giàu chất thơ…

Bài tham khảo 4:

• Ao thu: lạnh lẽo, trong veo – gợi tiết trời se lạnh, mặt nước phẳng lặng, làn nước trong suốt, như có thể nhìn thấu đáy; thuyền câu: bé tẻo teo – từ láy tượng hình, nhấn mạnh sự bé nhỏ của con thuyền chỉ như chiếc lá đậu trên mặt ao thu. Không gian của ao thu và hình dáng thuyền câu toát lên nét hài hào, xinh xắn.
• Bầu trời: màu xanh ngắt đặc trưng của trời thu đất Bắc, gợi nền trời cao, rộng và không gian trong trẻo của một ngày thu nắng đẹp; tầng mây lơ lửng tạo hình khối, toát lên vẻ bình yên, thanh tĩnh. Màu xanh của trời thu (xanh ngắt), của mặt nước mùa thu (sóng biếc), màu vàng điểm xuyết của lá thu (lá vàng),… mang lại ấn tượng về bức tranh thiên nhiên tươi sáng.
• Ngõ trúc: lối ngõ nhỏ, quanh co – không gian quen thuộc của làng quê Bắc Bộ, gợi khung cảnh im vắng, tĩnh lặng.
• Chuyển động của các sự vật đều nhẹ, khẽ khàng: sóng lăn tăn “hơi gợn tí” theo làn gió nhẹ; lá “khẽ đưa vèo” – rơi rất nhẹ và rất nhanh; những đám mây lơ lửng như không trôi. Âm thanh: tiếng cá “đớp động dưới chân bèo” đâu đó trên mặt ao thu.

→ Những nét đẹp điển hình của mùa thu vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ được tái hiện trong bài thơ: không khí mát lành; trời thu trong xanh, cao rộng; không gian êm đềm, thanh tĩnh; cảnh sắc hài hòa, giàu chất thơ…

Bài tham khảo 5:

• Các từ ngữ miêu tả màu sắc, âm thanh, chuyển động… của các sự vật:
• Màu sắc: “nước trong veo”, “sóng biếc”, “trời xanh ngắt”, “lá vàng”. Tạo nên các điệu xanh: Ao xanh, bờ xanh, sóng xanh, tre xanh, bèo xanh, một màu vàng đâm ngang của chiếc lá thu rơi.
• Âm thanh: “đưa vèo”, “đớp động”. Âm thanh tiếng cá "đớp động dưới chân bèo" đã làm nổi bật khung cảnh tĩch mịch của chiếc ao thu. Cảnh vật như luôn luôn quấn quýt với tình người.
• Chuyển động: “sóng” – “hơi gợn tí”, “lá” – “khẽ đưa vèo”, “tầng mây” – “lơ lửng”. Chuyển động rất nhẹ, nói lên sự chăm chú quan sát của tác giả. Nghệ thuật lấy động tả tĩnh đã được sử dụng thành công đem lại hiệu quả cao.
• Những nét đẹp điển hình của mùa thu vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ được tái hiện trong bài thơ:
• Ao thu với làn nước “trong veo”, sóng gợn nhẹ.
• Bầu trời cao xanh lồng lộng
• Không gian yên tĩnh, vắng vẻ. Không gian bức tranh được khuôn gọn trong một chiếc ao.
• Ngõ quanh co vắng vẻ là một hình ảnh rất quen thuộc và đặc trưng của không gian làng quê Bắc bộ.
• Chủ thể trữ tình – người phác hoạ bức tranh đang ngồi trên chiếc thuyền câu để thả câu câu cá.

Bài tham khảo 6:

• Cảnh thu vừa trong vừa tình. Ao nước trong tưởng có thể nhìn thấu đáy (trong veo), sóng biêng biếc phản chiếu màu cây, màu trời, trời ít mây nên càng nổi bật màu xanh ngắt (xanh ở đây cũng có thể hiểu là trong). Tĩnh: mặt ao lặng, lạnh lẽo (cái lạnh) thường hay sóng đôi với cái lặng, sóng hơi gợn (gợn tí), gió khẽ đưa lá vàng, khách vắng teo, tiếng cá đớp bỗng nghe mơ hồ như có như không (cái động của liêng cá đớp bỗng càng làm nổi bật cái tình chung của cảnh). Ở đây, trong gắn liền với tĩnh.
• Đây là cảnh thu đặc trưng của đồng bằng Bắc Bộ, ở xứ đồng chiêm trũng. Các chi tiết miêu tả trong bài đều giàu tính hiện thực, hầu như không vướng chút ước lệ nào, có thể gợi những cảm xúc sâu lắng về quê hương.
• Dưới ngòi bút của tác giả, tất cả các sự vật được nhắc tới đều xứng hợp với nhau: ao thu nhỏ – thuyền câu bé, gió nhẹ – sóng gợn tí, trời xanh – nước trong, khách vắng teo – người ngồi câu trầm ngâm yên lặng, đặc biệt là các mảng màu xanh của nước, của tre trúc thật hoa diệu với màu xanh của bầu trời.
• Từ láy trong thơ chẳng những tạo ra vẻ thuần Nôm cho tác phẩm mà còn có tác dụng làm tăng nhạc tính. Từ láy vừa mô phỏng dáng dấp, động thái của sự vật, làm cho sự vật hiện lên sống động, vừa thể hiện được biến đổi tinh vi trong cảm xúc chủ quan của người sáng tạo: lạnh lẽo, tẻo teo, lơ lửng. Lạnh lẽo không hẳn nói về cái lạnh của nước mà nói về không khí đượm vẻ hiu hắt của cảnh vật cũng như tâm trạng u uẩn của nhà thơ. Tẻo teo có thể được giải thích là rất nhỏ (chiếc thuyền câu nhỏ), âm eo được lặp lại gợi liên tưởng về một “đối tượng” đang mỗi lúc một thu hẹp diện tích, phù hợp với cái nhìn của nhà thơ muốn mọi vật thu lại vừa trong tầm mắt, không mở ra quá rộng làm cho không khí suy tư bị loãng đi. Lơ lửng vừa gợi hình ảnh đám mây đọng lại lưng chừng giữa tầng không, vừa gợi trạng thái mơ màng của nhà thơ.