BÀI 10: CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

(10 CÂU)

1. NHẬN BIẾT (4 CÂU)

Câu 1: Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế có ý nghĩa như thế nào?

Trả lời:

Việc xác định cơ cấu kinh tế hợp lí và thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế có ý nghĩa chiến lược đối với đất nước.

- Phát huy các lợi thể so sánh, khai thác và sử dụng hợp lí các nguồn lực của đất nước, tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng hiệu quả hơn.

- Tăng cường cập nhật, áp dụng khoa học - công nghệ, tạo nên các phương thức quản lí mới, hiện đại. Qua đó, nâng cao trình độ lao động, tăng năng suất và hiệu quả lao động, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư.

- Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Tạo ra năng lực sản xuất hàng hoá với khối lượng lớn, chất lượng cao, tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu, tăng năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, góp phần đẩy nhanh quá trình hội nhập với khu vực và thế giới.

Câu 2: Trình bày sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa?

Trả lời:

Việc xác định cơ cấu kinh tế hợp lí và thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế có ý nghĩa chiến lược đối với đất nước.

- Phát huy các lợi thể so sánh, khai thác và sử dụng hợp lí các nguồn lực của đất nước, tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng hiệu quả hơn.

- Tăng cường cập nhật, áp dụng khoa học - công nghệ, tạo nên các phương thức quản lí mới, hiện đại. Qua đó, nâng cao trình độ lao động, tăng năng suất và hiệu quả lao động, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư.

- Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Tạo ra năng lực sản xuất hàng hoá với khối lượng lớn, chất lượng cao, tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu, tăng năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, góp phần đẩy nhanh quá trình hội nhập với khu vực và thế giới.

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá không chỉ đạt được mục tiêu tăng trưởng mà còn hướng đến sự phát triển bền vững.

Câu 3: Nêu đặc điểm chuyển dịch cơ cấu theo ngành ở nước ta?

Trả lời:

- Cơ cấu kinh tế theo ngành có sự chuyển dịch theo hướng: giảm tỉ trọng nhóm ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản; tăng tỉ trọng nhóm ngành công nghiệp và xây dựng, dịch vụ. Công nghiệp trở thành động lực chính trong tăng trưởng kinh tế của đất nước.

- Trong mỗi nhóm ngành đang chuyển dịch cơ cấu theo hướng tăng tỉ trọng các ngành có hiệu quả kinh tế và hàm lượng khoa học - công nghệ cao, giảm tỉ trọng của các ngành có hiệu quả kinh tế thấp, sử dụng nhiều tài nguyên và lao động.

Câu 4: Giải thích sự chuyển dịch cơ cấu theo ngành ở nước ta?

Trả lời:

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế như trên là kết quả của công cuộc Đổi mới, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước của Nhà nước; sự tác động của các yếu tố về khoa học - công nghệ, xu hướng khu vực hoá và quốc tế hoá.

2. THÔNG HIỂU (4 CÂU)

Câu 1: Phân tích sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong mỗi nhóm ngành?

Trả lời:

- Đối với nhóm ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản, cơ cấu dịch chuyển theo hướng tăng tỉ trọng của ngành thuỷ sản, giảm tỉ trọng của ngành nông nghiệp. Giá trị các sản phẩm nông nghiệp được nâng cao qua việc liên kết với công nghiệp chế biến, các dịch vụ nông nghiệp, theo chuỗi giá trị: sản xuất - chế biến - tiêu thụ.

- Ngành công nghiệp chuyển dịch theo hướng giảm tỉ trọng nhóm ngành công nghiệp khai khoáng, tăng tỉ trọng nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Trong đó, chú trọng những ngành ứng dụng công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ từng bước được hình thành và phát triển.

- Nhóm ngành dịch vụ phát triển theo hướng đa dạng, dựa trên nền tảng công nghệ hiện đại, tăng cường chuyển đổi số, đặc biệt là trong các lĩnh vực thương mại điện tử, tài chính ngân hàng, bảo hiểm, y tế, giáo dục, logistics, du lịch,...

Câu 2: Trình bày sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế ở nước ta?

Trả lời:

- Cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế của nước ta có sự chuyển dịch theo hướng giảm tỉ trọng của kinh tế Nhà nước, tăng tỉ trọng của kinh tế ngoài Nhà nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài.

- Sự chuyển dịch cơ cấu theo thành phần kinh tế là kết quả của đường lối phát triển nền kinh tế nhiều thành phần; tăng cường mở cửa, hội nhập với nền kinh tế của thế giới; áp dụng cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Câu 3: Các thành phần kinh tế có vai trò như thế nào?

Trả lời:

+ Kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, nắm giữ những ngành then chốt và những lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế. Kinh tế Nhà nước có vai trò quan trọng trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, định hướng phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước.

+ Khu vực kinh tế ngoài Nhà nước được khuyến khích phát triển ở tất cả các ngành, lĩnh vực mà pháp luật cho phép, nhất là trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Đây là thành phần kinh tế phát huy nguồn lực trong nhân dân, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế của các địa phương và cả nước.

+ Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được hình thành và phát triển trong vài thập kỉ gần đây, song giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Đặc biệt, có vai trò lớn trong thu hút vốn đầu tư, công nghệ, phương thức quản lí hiện đại, góp phần thúc đẩy quá trình tham gia vào chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu và hội nhập quốc tế của nước ta.

Câu 4: Phân tích sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ?

Trả lời:

Cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ chuyển dịch đồng thời với sự chuyển dịch cơ cấu ngành và cơ cấu theo thành phần kinh tế.

- Trên phạm vi cả nước, đã hình thành 6 vùng kinh tế - xã hội (theo Nghị quyết số 81/2023/QH15 của Quốc hội khoá XV). Các hình thức lãnh thổ khác như khu kinh tế ven biển, khu kinh tế cửa khẩu, hành lang kinh tế,... được hình thành ở nhiều địa phương, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của cả nước.

- Các ngành kinh tế cũng có sự chuyển dịch theo hướng khai thác lãnh thổ có hiệu quả hơn.

+ Trong nông nghiệp, các hình thức tổ chức lãnh thổ có hiệu quả được hình thành và ngày càng mở rộng như các vùng chuyên canh, các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung, các vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, trang trại,...

+ Trong công nghiệp là sự hình thành và phát triển của các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghiệp công nghệ cao, sự mở rộng các trung tâm công nghiệp,... với vai trò là động lực của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

+ Trong dịch vụ, các cơ sở dịch vụ được mở rộng và phát triển theo hướng hiện đại, phục vụ tốt hơn cho các ngành sản xuất vật chất và đáp ứng nhu cầu của nhân dân như giao thông vận tải, thương mại, du lịch,...

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ là kết quả của sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành và theo thành phần kinh tế ở nước ta. Sự chuyển dịch này hướng đến mục tiêu khai thác tốt hơn lợi thế của các lãnh thổ khác nhau, huy động được các nguồn lực cả về tài nguyên, lao động, nguồn vốn, khoa học ? công nghệ,... để mang lại hiệu quả cao cả về kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường.

3. VẬN DỤNG (1 CÂU)

Câu 1: Chứng minh cơ cấu kinh tế của nước ta có sự chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa?

Trả lời:

Trong những năm qua, cơ cấu kinh tế nước ta có sự chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thể hiện rõ nhất ở những điểm sau:

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành:

+ GDP chuyển dịch theo hướng tăng tỉ trọng các ngành công nghiệp, xây dựng và dịch vụ.

+ Tăng trưởng GDP tương đối cao và duy trì ổn định qua nhiều năm.

+ Tăng cường năng suất lao động trong các lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ.

+ Phát triển công nghiệp 4.0: Nước ta bắt kịp xu hướng công nghiệp 4.0 bằng cách áp dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, IoT (Internet of Things), Blockchain và máy học. Đây là một biểu hiện rõ ràng của sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại hóa.

- Chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế:

+ Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế (Nhà nước, ngoài Nhà nước, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài) cùng phát triển.

- Chuyển dịch cơ cấu lãnh thổ kinh tế:

+ Trên phạm vi cả nước đã hình thành 6 vùng kinh tế, các vùng kinh tế trọng điểm, vùng kinh tế động lực.

+ Trong công nghiệp, hình thành các khu công nghiệp tập trung, khu chế xuất, khu công nghệ cao.

+ Trong nông nghiệp, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản, hình thành các vùng sản xuất chuyên canh.

+ Các vùng sản xuất hàng hóa được hình thành, góp phần tạo nên sự chuyển dịch trong cơ cấu hàng hóa xuất khẩu.

4. VẬN DỤNG CAO (1 CÂU)

Câu 1: Phân tích ý nghĩa của việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta?

Trả lời:

Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế công nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa mang lại nhiều lợi ích, từ tăng cường cạnh tranh đến tạo ra việc làm và phát triển bền vững. Một số ý nghĩa chính là:

- Đa dạng hóa nền kinh tế: Phát triển các ngành công nghiệp mang lại sự đa dạng hóa cho nền kinh tế. Việc này giúp giảm rủi ro khi một số ngành kinh tế gặp khó khăn, bởi vì sự đa dạng hóa giúp giảm sự phụ thuộc vào một số ít ngành hoặc thị trường.

- Tăng cường năng lực cạnh tranh: Các ngành công nghiệp hiện đại thường đi kèm với sự đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, cũng như sự đổi mới. Điều này giúp cải thiện năng lực cạnh tranh của nước ta trên thị trường quốc tế.

- Tăng năng suất lao động: Công nghiệp hiện đại thường sử dụng công nghệ tiên tiến và quy trình sản xuất hiệu quả, giúp tăng cường năng suất và sử dụng nguồn lực hiệu quả.

- Góp phần phát triển cơ sở hạ tầng: Việc phát triển các ngành công nghiệp thường đi kèm với đầu tư vào cơ sở hạ tầng. Điều này bao gồm việc xây dựng cơ sở hạ tầng vận tải, năng lượng và thông tin, tất cả đều quan trọng cho sự phát triển bền vững của đất nước.

- Thu hút đầu tư nước ngoài: Các doanh nghiệp nước ngoài hoặc công ty đa quốc gia thường tìm kiếm các thị trường có cơ sở hạ tầng tốt và môi trường kinh doanh thuận lợi. Việc phát triển ngành công nghiệp và hiện đại hóa tạo ra điều kiện thuận lợi để thu hút đầu tư nước ngoài.

- Tạo việc làm: Công nghiệp và các ngành liên quan thường tạo ra nhiều cơ hội việc làm. Việc tạo ra các công việc ổn định và có thu nhập cao có thể giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm tỉ lệ thất nghiệp.

- Phát triển bền vững: Các ngành công nghiệp hiện đại có thể được thiết kế để phát triển bền vững, giảm lượng chất thải và tác động tiêu cực đến môi trường. Điều này đặt ra cơ hội để xây dựng một nền kinh tế có trách nhiệm với môi trường.