Đề bài: Phân tích đánh giá tác phẩm chữ người tử tù

Bài tham khảo 1:

Nguyễn Tuân là nhà văn lớn của văn học lãng mạn Việt Nam với phong cách sáng tác độc đáo, tài hoa. "Chữ người tử tù" được biết đến là một trong những tác phẩm nổi tiếng của nhà văn Nguyễn Tuân. "Chữ người tử tù" là thiên truyện xuất sắc nhất của ông, hội tụ đầy đủ tất cả giá trị từ nội dung đến hình thức.

Nguyễn Tuân sống là một bản gốc và không để lại một bản sao nào, in đậm bản ngã độc đáo. Những nét đặc sắc này in đậm trong từng sáng tác, trong đó phải kể đến tập “Vang bóng một thời” với truyện ngắn “Chữ người tử tù”. Tác phẩm xuất hiện lần đầu vào năm 1938 trên tạp chí Tao đàn, được xem là “trang hoa, tờ hoa” trong sự nghiệp của Nguyễn Tuân. Và đúng như đề tài sáng tác, truyện ngắn thể hiện nỗi niềm tiếc nuối cho một nét văn hóa đẹp đã tàn lụi và qua đó nói lên sự trân trọng của tác giả đối với cái đẹp, với những con người tài hoa bất đắc chí.

Trước hết, tác giả đã thể hiện chủ đề của tác phẩm là quan niệm về cái đẹp và cái thiện. Với Nguyễn Tuân, "cái tài", "cái tâm" vốn không thể tách rời, cái đẹp không thể chung sống lẫn lộn với cái xấu, cái ác. Chủ đề được thể hiện qua cuộc gặp gỡ trong cảnh ngộ đặc biệt giữa Huấn Cao và viên quản ngục. Thời gian và không gian gặp gỡ của Huấn Cao và viên quản ngục rất đặc biệt, đó là vào những ngày cuối cùng trong cuộc đời Huấn Cao ở chốn ngục tù. Dù vốn họ là những kẻ đối nghịch với nhau, một người là tử tù - chống lại triều đình, một người là viên quản ngục - đại diện cho trật tự xã hội đương thời, thế nhưng, họ đều là những người say mê cái đẹp. Huấn Cao là nghệ sĩ tài hoa còn viên quản ngục là người coi trọng cái đẹp. Cuối truyện, Huấn Cao khuyên viên quản thay chốn ở, tìm về nơi nhà quê, thoát khỏi cái nghề này rồi hãy nghĩ đến việc chơi chữ. Nơi này lẫn lộn, nghề này lại chẳng có thiên lương,

Qua việc xây dựng nhân vật Huấn Cao, tác giả tác giả đã làm nổi bật lên triết lý nhân sinh sâu sắc. Người nghệ sĩ chân chính không chỉ có tài năng mà còn cần cả cái tâm trong sáng. Huấn Cao là một người tài giỏi, miêu tả nổi bật tài viết chữ được nhiều người biết tới: “Tôi nghe ngờ ngợ. Huấn Cao! Hay là cái người mà vùng tỉnh Sơn La vẫn khen cái tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp đó không?”. Nhưng nếu chỉ có tài hoa và khí phách không thôi, Huấn Cao sẽ trở thành một nhân vật khiếm khuyết. Cái tâm trong sáng làm cho nhân vật hiện lên đẹp một cách toàn mĩ, lý tưởng, hội tụ đầy đủ tất cả tinh hoa. Tài và tâm sẽ làm nên giá trị đích thực của người nghệ sĩ. Mối quan hệ giữa cái tài, cái đẹp với cái tâm, cái thiện luôn đi liền nhau không thể tách rời.

Để có được một tác phẩm thành công, ta không thể không nhắc đến các hình thức nghệ thuật. Tác giả đã xây dựng tình huống truyện và nhân vật độc đáo, cùng với việc kết hợp với thủ pháp đối lập, tương phản giữa ánh sáng và bóng tối, giữa không gian, thời gian cho chữ và người cho chữ, giữa người cho chữ và người xin. Nơi cho chữ là "Buồng tối chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián", thời gian cho chữ là canh ba khuya khoắt, người cho chữ “cổ đeo gông, chân vướng xiềng” nhưng lại tự do sáng tạo nghệ thuật, người xin chữ là viên quản ngục lại khúm núm, cúi đầu cảm động trước cái đẹp, cái thiện. Nhà văn đã xây dựng được rất nhiều chi tiết đắt, có thể kể đến hành động dỗ gông của Huấn Cao hay những chi tiết trong cảnh cho chữ, tất cả đều đã làm sáng rõ, nổi bật lên tư tưởng, tình cảm của Nguyễn Tuân với những triết lý ở đời sâu sắc.

Với ngòi bút sắc sảo, nghệ thuật xây dựng nhân vật độc đáo, tình huống truyện đặc sắc cùng với cái tâm của một người suốt đời say mê tìm kiếm cái đẹp, Nguyễn Tuân đã đem lại cho người đọc những ấn tượng khó quên.

Bài tham khảo 2:

Nguyễn Tuân là một con người rất mực tài hoa, là bậc thầy về truyện ngắn. Ở giai đoạn trước ông được coi là nhà văn “duy mĩ” say mê cái đẹp và coi cái đẹp là đỉnh cao của nhân cách con người. “Vang bóng một thời” là tập truyện tiêu biểu cho sáng tác thời kì này của Nguyễn Tuân, ông đi tìm vẻ đẹp quá khứ xa xưa với trong đó có thú chơi chữ của Huấn Cao và viên quản ngục trong truyện ngắn “Chữ người tử tù”. Tác phẩm là một trong những thiên truyện xuất sắc nhất trong sự nghiệp sáng tác của ông, mang théo giá trị nội dung và nghệ thuật sâu sắc.

Huấn Cao là một tử tù bị bắt giam chịu sự quản lí của viên quản ngục. Viên quản ngục lại rất yêu thích chữ Huấn Cao, đã nhiều lần biệt đãi nhưng chỉ nhận lại sự khước từ lạnh lùng. Trong đêm cuối cùng trước khi ra pháp trường, Huấn Cao hiểu tấm lòng viên quản ngục, đã đồng ý cho chữ, cảnh cho chữ diễn ra trong nhà lao, một cảnh tượng xưa nay chưa từng có. Trong đêm khuya hiện lên cảnh ba con người chụm đầu vào trong một không gian ẩm mốc, tù túng. Người tử tù phóng những nét chữ tuyệt đẹp và hai người còn lại thì khúm núm chờ đợi. Huấn Cao không chỉ có thiên lương trong sáng mà ông còn trân trọng thiên lương của người khác. Sau khi cho chữ, Huấn Cao đã khuyên quản ngục thay chốn ở để giữ được lương tâm trong sạch, lương thiện.

Giá trị nội dung của tác phẩm trước hết nằm ở giá trị hiện thực. Nguyễn Tuân đã viết về thú chơi chữ, một nét đẹp truyền thống của Việt Nam ta. Người Việt xưa có câu “Nhất chữ, nhì tranh, tam sành, tứ kiểng”, như vậy đã là nhấn mạnh nghệ thuật thư pháp là thú chơi được xếp hàng đầu. Nghệ thuật Thư pháp ban đầu sử dụng chữ Hán, Nôm vốn là chữ tượng hình nên sẵn có yếu tố hình họa. Những bức thư pháp ngoài giá trị nghệ thuật hội họa còn chứa đựng ý nghĩa chúc tụng, giáo dục của người cho chữ với người được cho. Theo quan niệm của người xưa, trong các thú “chơi nghệ thuật” thì “chơi chữ” là khó nhất và cũng là thanh cao nhất, bởi vì người yêu chữ phải là kẻ sĩ uyên thâm, có tâm, có đạo, có đức và có cốt cách cao thượng. Cái đẹp của chữ nghĩa không phải chỉ là cái đẹp của đường nét, bố cục mà còn là cái đẹp của sự kết hợp hài hoà của Thư - Nhạc – Họa và của Tâm - Trí - Khí. Đặt trong hoàn cảnh ra đời tác phẩm, đây là khoảng thời gian thực dân Pháp xâm lược nước ta, biến nước ta thành một nước thuộc địa, nửa phong kiến, xã hội dần trở nên Tây hóa, Âu hóa, các giá trị đẹp đẽ gắn với lịch sử nước nhà lại mai một dần. Cũng chính vào thời điểm ấy, Nguyễn Tuân viết về một Huấn Cao chống lại triều đình, phải chăng là đang kín đáo lên án chế độ phong kiến bấy giờ và thời cuộc nhiễu nhương, hỗn loạn.

Bên cạnh giá trị hiện thực, tác giả cũng thể hiện cái nhìn nhân đạo sâu sắc. Tác giả ngợi ca vẻ đẹp con người, đặc biệt qua hai nhân vật Huấn Cao và viên quản ngục. Trước hết, Nguyễn Tuân xây dựng Huấn cao là một người nghệ sĩ tài hoa với tài viết chữ đẹp - nghệ thuật thư pháp. Nguyễn Tuân không để cho nhân vật của mình xuất hiện trực tiếp mà qua lời đối thoại của viên quản ngục với thầy thơ lại. Ngoài ra cái tài của ông Huấn còn được thể hiện qua sở nguyện, mong muốn của viên quản ngục “có một ngày kia được treo ở nhà riêng mình một đôi câu đố do tay ông Huấn Cao viết. Chữ ông Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm”. Huấn Cao còn là người anh hùng khí phách, không sợ tù đày, không sợ cái chết, thủ xướng chống lại triều đình, ngang tàng dỗ mạnh chiếc gông nặng xuống thềm đá tảng không để ý đến lời nói của mấy tên lính tầm thường. Và đẹp đẽ nhất là cái tâm trong sáng ở cảnh cho chữ. Ông cho chữ viên quản ngục, một người ông đã từng cho là kẻ đối địch, phục dịch cho chế độ thối nát mà ông chống lại. Ông không để tâm đến mọi điều xung quanh chỉ tập trung vào việc tạo ra những nét chữ tuyệt tác. Không phải vì vàng bạc, quyền thế, không phải vì bị khuất phục trước thế lực thù địch, trong những giây phút cuối đời đã viết chữ dành tặng viên quản ngục, dành tặng cho tấm lòng biệt nhỡn liên tài trong thiên hạ.

Tác giả cũng thể hiện thái độ trân trọng đối với viên quản ngục khi miêu tả ông chính là “một thanh âm trong trẻo giữa bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn xô bồ”. Ông vốn có tính cách dịu dàng, biết trọng những người ngay thẳng, nhưng lại phải sống trong tù – môi trường chỉ có tàn nhẫn, lừa lọc. Nhân cách cao đẹp của ông đối lập với hoàn cảnh sống tù đầy, bị giam hãm. Ông tự nhận thức về ki kịch của mình, bi kịch của sự lầm đường lạc lối, nhầm nghề. Nhưng dù vậy, trong quản ngục vẫn giữ được tâm hồn cao đẹp, tâm hồn của một người nghệ sĩ, thể hiện ở khát khao xin chữ mỗi lúc một thiết tha, bày tỏ sự trân trọng của mình qua từng lời nói với Huấn Cao. Khác biệt với sở thích của những viên quan thông thường như vàng bạc, quyền lực, viên quản ngục trong câu chuyện lại ngược lại hoàn toàn. Ông có tầm nhìn rộng và tâm hồn thoát khỏi cám dỗ vật chất và bóng tối của nhà tù. Và cũng qua đây, nhìn vào mầm thiện nảy nở trong lòng quản ngục, Nguyễn Tuân khẳng định một chân lý để đời: dù hiện thực xấu xa nhưng cái đẹp cái thiện vẫn luôn sinh sôi nảy nở và giành chiến thắng. Tuy nhiên, nó không thể ở chung, lẫn lộn với cái ác được, ông không chấp nhận cái đẹp, cái tài, cái thiện lại chung sống với sự xấu xa.

Xây dựng nên những giá trị nội dung tư tưởng và tình cảm vững chắc phải nói đến cái tài của Nguyễn Tuân làm nên giá trị về hình thức. Nhà văn đã xây dựng thành công nhân vật thông qua tình huống truyện độc đáo, trong nghệ thuật dựng cảnh, khắc họa tính cách nhân vật, tạo không khí cổ kính, trang trọng; trong việc sử dụng thủ pháp đối lập và ngôn ngữ giàu tính tạo hình. Đặc biệt, Nguyễn Tuân rất tài năng trong việc sử dụng bút pháp họa vân hiển nguyệt, thông qua nhân vật quản ngục mà khắc họa thành công nhân vật Huấn Cao. Nhà văn còn rất có tài tạo nên những chi tiết đắt, đãi lọc những hạt bụi vàng để tô điểm lấp lánh cho tác phẩm.

Qua truyện ngắn “Chữ người tử tù”, Nguyễn Tuân đã thể hiện niềm tin vào sự chiến thắng tất yếu của cái đẹp, cái thiên lương với cái xấu xa, tàn nhẫn. Với nghệ thuật xây dựng tình huống đặc sắc, ngôn ngữ tài hoa đã góp phần tạo nên sự thành công cho tác phẩm, ta có thể thấy rõ được giá trị của tác phẩm cùng chữ tài gắn với chữ tâm của nhà văn của cảm giác mãnh liệt, người chuyên săn tìm những cảm giác mạnh, những hơi thở nồng.