HOẠT ĐỘNG CỦA GV ndash; HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chia lớp thagrave;nh 4 nhoacute;m, yecirc;u cầu caacute;c nhoacute;m thực hiện nhiệm vụ:

+ Nhoacute;m 1: Vẽ cấu tạo của từ.

+ Nhoacute;m 2+3: Hệ thống lại caacute;c biện phaacute;p tu từ, necirc;u định nghĩa vagrave; lấy viacute; dụ.

+ Nhoacute;m 4: Necirc;u định nghĩa vagrave; taacute;c dụng của dấu chấm phẩy.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- Caacute;c nhoacute;m thực hiện nhiệm vụ. GV hỗ trợ khi cần thiết.

Bước 3: Baacute;o caacute;o kết quả

- GV mời đại diện caacute;c nhoacute;m baacute;o caacute;o kết quả trước lớp, yecirc;u cầu cả lớp lắng nghe, nhận xeacute;t.

Bước 4: Nhận xeacute;t, đaacute;nh giaacute;

- GV nhận xeacute;t, đaacute;nh giaacute;, chốt kiến thức.

I. Nhắc lại kiến thức

1. Cấu tạo từ

- Từ đơn do một tiếng tạo thagrave;nh, cograve;n từ phức do hai hay nhiều tiếng tạo thagrave;nh.

- Từ phức:

+ Từ gheacute;p lagrave; những từ phức được tạo ra bằng caacute;ch gheacute;p caacute;c tiếng coacute; nghĩa với nhau.

uuml; Từ gheacute;p chiacute;nh phụ: coacute; tiếng chiacute;nh đứng trước, tiếng phụ đứng sau bổ sung nghĩa cho tiếng chiacute;nh.

uuml; Từ gheacute;p đẳng lập: khocirc;ng phacirc;n ra tiếng chiacute;nh, tiếng phụ, caacute;c tiếng bigrave;nh đẳng với nhau về mặt ngữ phaacute;p.

+ Từ laacute;y lagrave; những từ phức được tạo ra nhờ pheacute;p laacute;y acirc;m.

2. Caacute;c biện phaacute;p tu từ

- Nhacirc;n hoacute;a

- So saacute;nh

- Ẩn dụ, hoaacute;n dụ

- Điệp ngữ

- Noacute;i quaacute;

3. Nghĩa của từ

- Để giải nghĩa từ, coacute; thể dựa vagrave;o từ điển, nghĩa của từ dựa vagrave;o cacirc;u văn, đoạn văn magrave; từ đoacute; xuất hiện, với từ Haacute;n Việt, coacute; thể giải nghĩa từng thagrave;nh tố cấu tạo necirc;n từ.

4. Dấu chấm phẩy

- Dấu chấm phẩy lagrave; dấu cacirc;u được dugrave;ng để:

+ Đaacute;nh dấu ranh giới giữa caacute;c vế của một cacirc;u gheacute;p.

+ Đaacute;nh dấu ranh giới giữa caacute;c bộ phận trong một pheacute;p liệt kecirc; phức tạp.

Cacirc;u 1. Tigrave;m từ đơn, từ phức trong đoạn văn sau:

Chuacute; beacute; vugrave;ng dậy, vươn vai một caacute;i bỗng biến thagrave;nh một traacute;ng sĩ migrave;nh cao hơn trượng, oai phong lẫm liệt. Traacute;ng sĩ bước lecirc;n vỗ vagrave;o mocirc;ng ngựa. Ngựa hiacute; dagrave;i mấy tiếng vang dội. Traacute;ng sĩ mặc aacute;o giaacute;p, cầm roi, nhảy lecirc;n migrave;nh ngựa. (Thaacute;nh Gioacute;ng)

Cacirc;u 2. Tigrave;m vagrave; gheacute;p thagrave;nh ngữ (cột A) với nghĩa của thagrave;nh ngữ (cột B) trong bảng dưới đacirc;y sao cho phugrave; hợp:

Cacirc;u 3. Đặt cacirc;u với một số thagrave;nh ngữ ở cacirc;u 2.

Cacirc;u 4. Cho caacute;c từ: thagrave;nh tiacute;ch, thagrave;nh tựu, thagrave;nh quả, hiệu quả, kết quả, nguyện vọng, hi vọng vagrave;o chỗ trống trong caacute;c cacirc;u sau cho thiacute;ch hợp:

a. Nhacirc;n dacirc;n ta đatilde; đạt được nhiều... trong cocirc;ng cuộc xacirc;y dựng chủ nghĩa xatilde; hội.

b. Nhagrave; trường đatilde; khen thưởng caacute;c em học sinh coacute;... học tập tốt.

c. Nhacirc;n dacirc;n Việt Nam cương quyết bảo vệ caacute;c... của caacute;ch mạng.

d. Chuacute;ng tocirc;i đatilde; dugrave;ng nhiều biện phaacute;p kĩ thuật đối với khu đất nagrave;y, nhưng đến nay vẫn chưa coacute;...

đ. Coacute; chăm chỉ học tập thigrave;... học tập mới cao.

e. Baacute;c Hồ suốt đời ocirc;m ấp một... lagrave; nước nhagrave; được độc lập, thống nhất, nhacirc;n dacirc;n được no ấm, tự do.

g. Con ngoan ngoatilde;n, chăm chỉ, mẹ... nhiều ở con.

Cacirc;u 5. Giải nghĩa 2 ndash; 3 từ trong số caacute;c từ magrave; em vừa điền ở cacirc;u 4.

Cacirc;u 6. Xaacute;c định vagrave; necirc;u taacute;c dụng của biện phaacute;p tu từ trong đoạn thơ sau:

Khuacute;c II

Nghigrave;n năm trecirc;n dải đất nagrave;y

Cũ sao được caacute;nh cograve; bay la đagrave;

Cũ sao được sắc macirc;y xa

Cũ sao được khuacute;c dacirc;n ca quecirc; migrave;nh!

(Khuacute;c dacirc;n ca, Nguyễn Duy)

Cacirc;u 7. Hatilde;y chỉ ra biện phaacute;p tu từ trong caacute;c dograve;ng thơ dưới đacirc;y vagrave; cho biết những dấu hiệu nagrave;o giuacute;p em nhận ra biện phaacute;p nghệ thuật ấy:

Đatilde; ngủ rồi hả trầu?

Tao đatilde; đi ngủ đacirc;u

Magrave; trầu magrave;y đatilde; ngủ

(Trần Đăng Khoa, Đaacute;nh thức trầu)

Cacirc;u 8. Xaacute;c định biện phaacute;p tu từ vagrave; taacute;c dụng của caacute;c biện phaacute;p tu từ được sử dụng qua caacute;c cacirc;u văn sau (chuacute; yacute; caacute;c từ ngữ in đậm):

a. Tết miền Tacirc;y khocirc;ng ồn atilde;, khocirc;ng xe cộ đocirc;ng nghẹt đến khoacute; chịu như Tết Sagrave;i Gograve;n.

b. Vụ luacute;a vừa xong, cacirc;y rơm nằm phơi migrave;nh trecirc;n batilde;i cỏ, gốc rạ locirc; nhocirc; gioacute; đưa hương luacute;a ngạt ngagrave;o.

c. Thời gian đacirc;u chờ đợi một ai, chỉ acirc;m thầm hiện higrave;nh qua từng sợi toacute;c bạc magrave;u hay những vết chacirc;n chim vĩnh viễn hằn in trecirc;n lagrave;n da raacute;m nắng.

d. Chắc bagrave; chạnh lograve;ng khi ocirc;ng nhắc lại nỗi khoacute; nhọc năm nagrave;o magrave; ocirc;ng bagrave; đatilde; từng gắng gượng trải qua, bigrave;nh an lagrave; khi hai maacute;i đầu đatilde; bạc.

Cacirc;u 9. Đọc đoạn văn sau vagrave; thực hiện yecirc;u cầu:

Caacute;i chagrave;ng Dế Choắt, người gầy gograve; vagrave; dagrave;i lecirc; nghecirc;u như một gatilde; nghiện thuốc phiện. Đatilde; thanh niecirc;n rồi magrave; caacute;nh chỉ ngắn ngủn đến giữa lưng, hở cả hai mạng sườn như người cởi trần mặc aacute;o gi-lecirc;. Đocirc;i cagrave;ng begrave; begrave;, nặng nề trocirc;ng đến xấu. Racirc;u ria gigrave; magrave; cụt coacute; một mẩu, magrave; mặt luacute;c nagrave;o cũng ngẩn ngẩn ngơ ngơ.

(Tocirc; Hoagrave;i, Bagrave;i học đường đời đầu tiecirc;n)

a. Tigrave;m caacute;c từ đơn coacute; trong cacirc;u ldquo;Đatilde; thanh niecirc;n rồi magrave; caacute;nh chỉ ngắn ngủn đến giữa lưng, hở cả mạng sờn như người cởi trần mặc aacute;o gi-lecirc;rdquo;.

b. Tigrave;m caacute;c từ gheacute;p vagrave; caacute;c từ laacute;y coacute; trong đọa văn. Phacirc;n tiacute;ch taacute;c dụng của việc sử dụng từ laacute;y trong đoạn văn trecirc;n.

c. Những trường hợp như racirc;u ria, mặt mũi coacute; phải từ laacute;y khocirc;ng? Vigrave; sao?

Cacirc;u 10. Kẻ bảng necirc;u điểm giống vagrave; khaacute;c nhau giữa ẩn dụ vagrave; hoaacute;n dụ.

Cacirc;u 11. Xaacute;c định ẩn dụ vagrave; hoaacute;n dụ trong những viacute; dụ sau:

a. Mặt trời của bắp thigrave; nằm trecirc;n đồi

Mặt trời của mẹ em nằm trecirc;n lưng

(Nguyễn Khoa Điềm)

b. Dưới trăng quyecirc;n đatilde; gọi hegrave;

Đầu tường lửa lựu lập lograve;e đơm bocirc;ng.

(Nguyễn Du)

c. Nhớ đocirc;i deacute;p cũ nặng cocirc;ng ơn

Yecirc;u Baacute;c lograve;ng ta trong saacute;ng hơn.

(Tố Hữu)

Từ đơn

vugrave;ng, dậy, vươn, vai, một, caacute;i, bỗng, biến, thagrave;nh, một, migrave;nh, cao, hơn, trượng, bước, lecirc;n, vỗ, vagrave;o, mocirc;ng, ngựa, hiacute;, dagrave;i, mấy, tiếng, mặc, cầm, roi, nhảy, lecirc;n, migrave;nh.

Từ phức

chuacute; beacute;, traacute;ng sĩ, oai phong, lẫm liệt, vang dội, aacute;o giaacute;p.

a. thagrave;nh tựu

c. thagrave;nh quả

đ. kết quả

g. hy vọng

b. thagrave;nh tiacute;ch

d. hiệu quả

e. nguyện vọng

Đối tượng so saacute;nh

Tết miền Tacirc;y, Tết Sagrave;i Gograve;n

Phương diện so saacute;nh

mức độ ồn atilde;, hay độ đocirc;ng nghẹt đến khoacute; chịu của xe cộ

Từ so saacute;nh

khocirc;ng... như...

Ẩn dụ

Hoaacute;n dụ

Giống nhau

Đều gọi tecirc;n sự vật, hiện tượng, khaacute;i niệm nagrave;y bằng tecirc;n sự vật, hiện tượng, khaacute;i niệm khaacute;c.

Khaacute;c nhau

- Quan hệ tương đồng

- Quan hệ tương cận