Câu

Từ dùng sai

Phương án sửa

Hai công ty đó đã được sát nhập từ năm ngoái.

Chưa chăm chỉ là yếu điểm của anh ấy.

Cô ấy sinh ra trong một gia đình trí thức.

Câu

Từ dùng sai

Phương án sửa

Hai công ty đó đã được sát nhập từ năm ngoái.

Sát nhập

Sáp nhập

Chưa chăm chỉ là yếu điểm của anh ấy.

Yếu điểm

Điểm yếu

Cô ấy sinh ra trong một gia đình trí thức.

Tri thức

Trí thức

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Nhiệm vụ: Tìm hiểu tri thức tiếng Việt

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm đôi Think – Pair – Share, dựa vào phần Tri thức tiếng Việt trong SGK, trả lời câu hỏi:

+ Có những yếu tố Hán Việt nào dễ gây nhầm lẫn? Cho ví dụ.

+ Nêu cách phân biệt một số yếu tố Hán Việt dễ gây nhầm lẫn.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS vận dụng kiến thức đã học và trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động

- GV mời đại diện 1 – 2 HS trình bày kết quả.

- Các HS khác lắng nghe, đặt câu hỏi (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức.

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới.

I. Tìm hiểu tri thức tiếng Việt

1. Những yếu tố Hán Việt nào dễ gây nhầm lẫn

- Các yếu tố Hán Việt đồng âm:

+ Trong tiếng Hán, các yếu tố đồng âm như vậy được biểu thị bằng những chữ viết khác nhau, nhờ vậy, nghĩa của chúng có sự phân biệt rõ ràng.

+ Trong tiếng Việt hiện đại, chữ quốc ngữ là hệ thống chữ viết ghi âm nên các yếu tố đồng âm gốc Hán hầu hết được viết giống nhau. Đây là một trong những nguyên nhân dễ làm nảy sinh hiện tượng nhầm lẫn về nghĩa.

Ví dụ: thương thảo – thảo mộc, đại diện – đại ngôn…

- Các yếu tố Hán Việt gần âm: một số yếu tố Hán Việt gần âm cũng gây nhầm lẫn về nghĩa.

Ví dụ: tri thức – trí thức (tri là biết; trí là khả năng nhận thức, sự hiểu biết).

2. Cách phân biệt nghĩa của một số yếu tố Hán Việt dễ nhầm lẫn

- Dựa vào từ có chứa yếu tố Hán Việt đồng âm để suy luận.

Ví dụ: di cư – di sản

+ Yếu tố ditrong di cư là chuyển đến nơi khác để sinh sống.

+ Yếu tố di trong di sản là tài sản của người đã mất để lại.

- Tra cứu từ điển: tìm hiểu cách giải nghĩa từng yếu tố kèm theo một số ví dụ về từ được từ điển nêu ra sẽ giúp ta nằm được nghĩa của yếu tố một cách chính xác.

Trường THPT:………………………

Lớp:…………………………………..

Họ và tên:……………………………..

PHIẾU BÀI TẬP

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT: MỘT SỐ YẾU TỐ HÁN VIỆT DỄ NHẦM LẪN VÀ CÁCH PHÂN BIỆT

Khoanh tròn vào đáp án đặt trước câu trả lời đúng:

Câu 1: Trong tiếng Hán, các yếu tố đồng âm dễ dàng được phân biệt bằng cách nào?

A. Phân biệt bằng những chữ viết khác nhau.

B. Phân biệt bằng ý nghĩa khác nhau.

C. Phân biệt bằng cách đọc khác nhau.

D. Phân biệt bằng nguồn gốc các chữ viết.

Câu 2: Trong tiếng Việt, yếu tốc đồng âm gốc Hán có đặc điểm gì?

A. Có ý nghĩa giống nhau.

B. Có cách viết khác nhau.

C. Hầu hết được viết giống nhau.

D. Đều có ý nghĩa đối lập nhau.

Câu 3: Từ Hán Việt “giang” có thể mang những nét nghĩa nào sau đây? Chọn đáp án đúng nhất.

A. Sông lớn, cái cầu nhỏ.

B. Cán cờ, con suối nhỏ.

C. Sông lớn, mang vác, cái cầu nhỏ.

D. Khiêng, mang, vác.

Câu 4: Chữ “tân” trong từ nào mang nghĩa là khách?

A. Lễ tân.

B. Tân gia.

C. Tân y.

D. Tân lang.

Câu 5: Từ Hán Việt “tham” trong tham gia, tham dự, tham chiến có nghĩa là gì?

A. Muốn.

B. Có mặt.

C. Xuất hiện.

D. Mừng rỡ.

1. A

2. C

3. C

4. A

5. B

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS chia lớp thành 4 nhóm tham gia trò chơi Đường lên đỉnh Olympia.

- Trò chơi bao gồm 4 vòng, các đội sẽ thảo luận để hoàn thành nhiệm vụ của mỗi vòng. Nhấn chuông giành quyền trả lời, nhóm nào trả lời nhanh và đúng nhất sẽ giành điểm thưởng.

- Sau 4 vòng, đội có số điểm cao nhất sẽ giành chiến thắng.

+ Vòng 1 (Khởi động – 10 điểm): Hoàn thành PHT số 1 về phân biệt nghĩa của các yếu tố Hán Việt.

+ Vòng 2 (Vượt chướng ngại vật – 30 điểm): Hoàn thành PHT số 2 về tìm từ Hán Việt có yếu tố đồng âm với các từ được in đậm.

+ Vòng 3 (Tăng tốc – 40 điểm): Những từ in đậm trong các câu sau có yếu tố Hán Việt bị dùng sai. Hãy tìm hiểu nghĩa của các yếu tố đó để chỉnh sửa.

a. Mỗi tác phẩm văn học là một chính thể, trong đó, các yếu tố có quan hệ với nhau rất chặt chẽ.

b. Trên thế giới có nhiều hình thức tổ chức nhà nước, thể hiện sự đa dạng về chỉnh thể.

+ Vòng 4 (Về đích – 30 điểm): Nghĩa của từ cải biên khác với nghĩa của từ cải biến như thế nào? Điều gì tạo nên sự khác nhau về nghĩa giữa hai từ đó.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS vận dụng kiến thức đã học và giải mật thư.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động thảo luận.

- Các nhóm nộp sản phẩm.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức.

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới.

II. Luyện tập

1. Vòng 1: PHT số 1.

2. Vòng 2: PHT số 2.

3. Vòng 3:

- Chính thể có nghĩa là hình thức tổ chức của một nhà nước.

- Chỉnh thể có nghĩa là khối thống nhất gồm các bộ phận có quan hệ chặt chẽ không thể tách rời của một đối tượng.

=> Từ đó có thể thấy câu a dùng từ chỉnh thể, câu b dùng từ chính thể thì mới đúng.

4. Vòng 4

- Cải biên: sửa đổi hoặc biên soạn lại cho phù hợp với yêu cầu mới, thường dùng để nói về việc xử lí tác phẩm nghệ thuật cũ.

Ví dụ: Những vở chèo này đã được cải biên trên cơ sở tích cũ.

- Cải biến: làm cho biến đổi thành khác trước một cách rõ rệt; có thể dùng để nói về nhiều loại đối tượng.

Ví dụ: Nhờ cải biến công thức, các món ăn này hợp khẩu vị người Việt Nam hơn.

Hoặc: Chủ trương cải biến nên nông nghiệp lạc hậu theo hướng hiện đại là rất đúng đắn.

=> Hai từ trên có yếu tố chung là cải (đổi khác đi). Hai yếu tố riêng: biên (viết, soạn); biến (thay đổi, khác) quyết định sự khác nhau về nghĩa giữa hai từ cải biên và cải biến.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2