BÀI 29. TRAO ĐỔI VẬT CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG TRONG HỆ SINH THÁI

(15 CÂU)

1. NHẬN BIẾT (5 CÂU)

Câu 1: Chuỗi thức ăn là gì?

Trả lời:

Chuỗi thức ăn là một dãy các sinh vật có quan hệ dinh dưỡng với nhau, mỗi loài là một mắt xích của chuỗi, một mắt xích vừa là nguồn thức ăn của mắt xích phía sau, vừa có nguồn thức ăn là mắt xích phía trước.

Câu 2: Lưới thức ăn là gì?

Trả lời:

Lưới thức ăn là gồm nhiều chuỗi thức ăn có mắt xích chung trong một hệ sinh thái.

Câu 3: Bậc dinh dưỡng là gì?

Trả lời:

Bậc dinh dưỡng là những loài cùng mức năng lượng và sử dụng thức ăn cùng mức năng lượng trong lưới thức ăn (hoặc chuỗi thức ăn)

Câu 4: Hiệu suất sinh thái là gì?

Trả lời:

Hiệu suất sinh thái là tỷ lệ phần trăm năng lượng được chuyển hóa từ bậc dinh dưỡng này sang bậc dinh dưỡng kế tiếp.

Câu 5: Tháp sinh thái là gì?

Trả lời:

Tháp sinh thái là độ lớn của bậc dinh dưỡng được xác định bằng số lượng cá thể, sinh khối hay năng lượng ở mỗi bậc dinh dưỡng.

2. THÔNG HIỂU (4 CÂU)

Câu 1: Tại sao hiệu suất sinh thái giữa các bậc dinh dưỡng thường thấp?

Trả lời:

Do một phần năng lượng bị mất dưới dạng nhiệt trong quá trình trao đổi chất, một phần không được tiêu hóa và thải ra ngoài dưới dạng chất thải.

Câu 2: Sự khác biệt giữa chuỗi thức ăn và lưới thức ăn là gì?

Trả lời:

- Chuỗi thức ăn: Là một dãy các sinh vật ăn nhau theo thứ tự nhất định (ví dụ: cỏ ® thỏ ® cáo).

- Lưới thức ăn: Là tập hợp nhiều chuỗi thức ăn đan xen vào nhau, tạo thành một mạng lưới phức tạp (ví dụ: một con thỏ có thể bị cáo ăn hoặc bị diều hâu ăn).

Câu 3: Vì sao lưới thức ăn càng phức tạp thì hệ sinh thái càng ổn định?

Trả lời:

Lưới thức ăn phức tạp giúp giảm thiểu rủi ro khi một loài bị mất đi, các loài khác có thể tìm kiếm nguồn thức ăn thay thế.

Câu 4: Vì sao tháp sinh thái thường có dạng tháp?

Trả lời:

Tháp sinh thái thường có dạng tháp vì:

- Năng lượng bị mất đi qua mỗi bậc dinh dưỡng: Chỉ có một phần nhỏ năng lượng được chuyển tiếp lên bậc dinh dưỡng kế tiếp, phần còn lại bị tiêu hao dưới dạng nhiệt.

- Sinh khối giảm dần: Do năng lượng giảm dần nên sinh khối (khối lượng các sinh vật) cũng giảm dần từ đáy tháp lên đỉnh tháp.

- Số lượng cá thể giảm dần: Số lượng cá thể ở các bậc dinh dưỡng cao thường ít hơn so với các bậc dinh dưỡng thấp.

3. VẬN DỤNG (3 CÂU)

Câu 1: Tại sao các loài ăn thịt thường có số lượng cá thể ít hơn so với loài con mồi?

Trả lời:

Số lượng cá thể của loài ăn thịt thường ít hơn loài con mồi vì:

- Hiệu suất sinh thái: Năng lượng bị mất đi qua mỗi bậc dinh dưỡng, nên lượng năng lượng cung cấp cho sinh vật ở bậc dinh dưỡng cao (ăn thịt) sẽ ít hơn. Do đó, để duy trì sự sống, loài ăn thịt cần một lượng thức ăn lớn hơn so với loài con mồi.

- Nhu cầu năng lượng: Loài ăn thịt thường có kích thước lớn hơn và hoạt động nhiều hơn, do đó cần lượng năng lượng lớn hơn để duy trì sự sống.

- Tốc độ sinh sản: Loài ăn thịt thường có tốc độ sinh sản chậm hơn, tuổi thọ dài hơn so với loài con mồi.

Câu 2: Tại sao chuỗi thức ăn trong các hệ sinh thái trên cạn thường ngắn hơn chuỗi thức ăn trong các hệ sinh thái dưới nước?

Trả lời:

- Thất thoát năng lượng: Ở mỗi bậc dinh dưỡng, một phần lớn năng lượng bị mất đi dưới dạng nhiệt. Vì vậy, chuỗi thức ăn càng dài thì năng lượng còn lại đến bậc dinh dưỡng cuối cùng càng ít.

- Môi trường sống: Môi trường trên cạn thường khắc nghiệt hơn môi trường dưới nước, do đó các loài sinh vật trên cạn thường phải tiêu tốn nhiều năng lượng hơn để thích nghi.

- Độ đa dạng sinh học: Hệ sinh thái dưới nước thường có độ đa dạng sinh học cao hơn, tạo ra nhiều chuỗi thức ăn phức tạp hơn.

Câu 3: Lấy một số ví dụ về tác động của con người đến lưới thức ăn trong tự nhiên.

Trả lời:

- Săn bắt quá mức: Làm giảm số lượng cá thể của các loài động vật hoang dã, phá vỡ cân bằng sinh thái.

- Ô nhiễm môi trường: Gây chết các sinh vật ở nhiều bậc dinh dưỡng, làm suy giảm đa dạng sinh học.

- Giải phóng các loài ngoại lai: Cạnh tranh với các loài bản địa, làm thay đổi cấu trúc của lưới thức ăn.

- Phá hủy môi trường sống: Làm giảm diện tích rừng, phá hủy các hệ sinh thái tự nhiên, dẫn đến mất đi nhiều loài sinh vật.

4. VẬN DỤNG CAO (3 CÂU)

Câu 1: Hãy phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất sinh thái của một hệ sinh thái.

Trả lời:

Hiệu suất sinh thái phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

- Điều kiện khí hậu: Nhiệt độ, lượng mưa, ánh sáng ảnh hưởng đến quá trình quang hợp.

- Độ đa dạng sinh học: Hệ sinh thái đa dạng sinh học cao thường có hiệu suất sinh thái cao hơn.

- Cấu trúc lưới thức ăn: Lưới thức ăn phức tạp giúp tăng hiệu suất sử dụng năng lượng.

- Hoạt động của con người: Khai thác quá mức, ô nhiễm môi trường làm giảm hiệu suất sinh thái.

Câu 2: Đề xuất các biện pháp bảo vệ đa dạng sinh học và duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái dựa trên hiểu biết về chuỗi thức ăn và lưới thức ăn.

Trả lời:

- Bảo vệ môi trường sống: Thành lập các khu bảo tồn, giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

- Quản lý khai thác tài nguyên: Khai thác tài nguyên một cách hợp lý, bền vững.

- Ngăn chặn buôn bán động vật hoang dã.

- Giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường.

Câu 3: Dựa vào kiến thức về chuỗi thức ăn và lưới thức ăn, hãy giải thích tại sao ô nhiễm môi trường có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho hệ sinh thái.

Trả lời:

- Sinh vật tích lũy chất độc: Các chất độc hại có thể tích lũy trong cơ thể sinh vật qua các bậc dinh dưỡng, gây ra hiện tượng sinh học tích lũy.

- Giảm đa dạng sinh học: Ô nhiễm môi trường làm giảm số lượng và đa dạng loài, làm mất cân bằng sinh thái.

- Ảnh hưởng đến chuỗi thức ăn: Ô nhiễm làm gián đoạn chuỗi thức ăn, gây ra sự suy giảm của nhiều loài sinh vật.