BÀI 5: ĐỐI DIỆN VỚI NỖI ĐAU

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT: CÂU RÚT GỌN
(18 câu)

1. NHẬN BIẾT (5 câu)

Câu 1: Câu rút gọn là gì?

Trả lời:

Câu rút gọn có thể hiểu đơn giản là những câu mà trong quá trình nói hoặc viết bạn có thể lược bỏ một số thành phần của câu để câu trở nên ngắn gọn hơn. Nội hàm của định nghĩa trên nằm ở đặc điểm của câu rút gọn, đó là rút bớt một hoặc nhiều thành phần của câu.

Câu 2: Em cần lưu ý gì khi rút gọn câu?

Trả lời:

- Không làm câu trở lên cộc lốc, thiếu tính lịch sự, hạn chế dùng câu rút gọn khi nói với người lớn hoặc người mình kính trọng

Câu 3: Cho ví dụ về câu rút gọn?

Trả lời:

- Câu đầy đủ là: Hai ba người chạy tới. Rồi bốn năm, sáu bảy người cùng chạy tới.

- Câu rút gọn là: Hai ba người chạy tới. Rồi bốn năm, sáu bảy người.

=> Ở đây thành phần vị ngữ "chạy tới" đã bị lược bỏ. Nếu sử dụng như câu đầy đủ, thành phần này sẽ bị lặp lặp.

Câu 4: Có mấy loại câu rút gọn?

Trả lời:

Có 3 loại:

+ Câu rút gọn chủ ngữ

+ Câu rút gọn vị ngữ

+ Câu rút gọn cả chủ ngữ vị ngữ

Câu 5: Em hãy nêu tác dụng của câu rút gọn?

Trả lời:

Giúp câu văn trở nên ngắn gọn hơn, xúc tích hơn những vẫn đảm bảo cung cấp đầy đủ thông tin bạn muốn truyền đạt đến người đọc, người nghe.

Tránh trường hợp bị lặp từ quá nhiều khiến câu văn trở nên lủng củng, mất đi độ hay, độ trôi chảy.

Lược bỏ những chủ ngữ không cần thiết giúp câu bao hàm được ý một cách tổng quát hơn. Từ đó, người nghe tiếp nhận được thông tin nhanh và chính xác hơn.

Ngụ ý về hành động, suy nghĩ trong câu là dùng chung cho tất cả mọi người nên bất kỳ ai đều có thể hiểu.

2. THÔNG HIỂU (5 câu)

Câu 1: Cho ví dụ về câu rút gọn chủ ngữ?

Trả lời:

A: Mấy giờ bạn đi ăn?

B: 12 giờ.

Ở đây, trong câu trả lời của B thành phần chủ ngữ đã bị rút gọn. Câu trả lời đầy đủ sẽ phải là: "tớ đi ăn lúc 12 giờ".

Câu 2: Cho ví dụ về câu rút gọn vị ngữ?

Trả lời:

A: Sáng nay ai là người dọn vệ sinh?

B: Tớ

Trong câu trả lời của B chỉ được giữ lại phần chủ ngữ, vị ngữ bị lược bỏ. Câu đầy đủ sẽ là: "Tớ là người dọn vệ sinh."

Câu 3: Cho ví dụ về câu rút gọn chủ ngữ và vị ngữ?

Trả lời:

A: Cậu thường đi ngủ lúc mấy giờ?

B: 23 giờ.

Trong câu trả lời của B ở ví dụ trên thì cả thành phần chủ ngữ và vị ngữ đều bị lược bỏ, chỉ còn thành phần trạng ngữ chỉ thời gian được giữ lại. Câu đầy đủ sẽ là: "tớ thường đi ngủ lúc 23 giờ".

Câu 4: Cách để sử dụng câu rút gọn hiệu quả nhất?

Trả lời:

Câu rút gọn rất dễ sử dụng nhưng bạn cũng cần lưu ý một số điểm sau để phát huy tốt nhất hiệu quả của nó:

Không phải câu nào cũng có thể lựa chọn rút gọn. Phụ thuộc vào ngữ cảnh cũng như mục đích cụ thể để đưa ra quyết định có nên lược bỏ một số thành phần trong câu không và lược bỏ như thế nào cho hợp lý.

Rút gọn các thành phần trong câu nhưng vẫn phải đảm bảo tính chính xác của câu. Tránh trường hợp rút gọn mà người nghe lại không hiểu hoặc hiểu sai ý dẫn đến những hiểu lầm không cần thiết.

Câu 5: Nếu lạm dụng câu rút gọn sẽ gây hậu quả gì?

Trả lời:

Không nên lạm dụng việc rút gọn câu quá nhiều bởi nhiều khi sẽ khiến người nghe có cảm giác khó chịu hay không được tôn trọng. Vì vậy, bạn cần khéo léo khi thu gọn câu để câu nói mình sử dụng không trở nên cộc lốc.

Trong giao tiếp hàng ngày, bạn chỉ nên sử dụng câu rút gọn với những người có vai vế ngang hàng, người ít tuổi hơn hoặc là bạn bè cùng trang lứa. Không nên sử dụng loại câu này khi đang nói chuyện với những người lớn tuổi hơn nhủ: thầy cô giáo, ông bà, cha mẹ, anh chị,... vì như vậy bị coi là thiếu tôn trọng.

3. VẬN DỤNG (3 câu)

Câu 1: Hãy tìm ra câu rút gọn có trong các đoạn văn sau. Cho biết câu đó đã rút gọn thành phần nào và phục hồi lại thành phần đó?

“Chú Tư lên Hà Nội để thăm bạn học cũ. Đến sân ga, chú đứng ở cổng chờ bạn đến đón. Từ xa, một bóng dáng quen thuộc tiến lại dần. Đó là chú Khải - bạn học cũ của chú Tư. Vừa lại gần, hai người đã bắt tay, ôm chầm lấy nhau. Rồi mới vui vẻ trở về nhà.”

Trả lời:

- Câu rút gọn: Rồi mới vui vẻ trở về nhà.

- Bộ phận được rút gọn: chủ ngữ

- Phục hồi câu: Rồi hai người mới vui vẻ trở về nhà

Câu 2: Đọc tình huống sau và trả lời câu hỏi:

Dì Hoa sang nhà Tuấn chơi. Đúng lúc ấy mẹ của Tuấn lại đi vắng. Thấy em ngồi chơi trên sân, dì hỏi:

- Tuấn ơi, mẹ của con có nhà không nhỉ?

- Không có nhà.

Dì thoáng chau mày nhưng vẫn gặng hỏi tiếp:

- Thế khi nào mẹ con về để dì sang lại?

- 5 giờ - Tuấn trả lời.

Lần này, dì Hoa không nói gì nữa, mà tạm biệt Tuấn rồi trở về nhà ngay.

a) Em hãy tìm các câu rút gọn có trong đoạn văn trên, và cho biết các câu đó đã được rút gọn bộ phận nào.

b) Theo em, việc rút gọn câu của Tuấn đã vi phạm lưu ý nào khi rút gọn câu? Điều đó đã dẫn đến hậu quả gì?

Trả lời:

1. - Các câu rút gọn là:

Không có nhà.

5 giờ.

- Câu văn đã được rút gọn các bộ phận:

Không có nhà. → Rút gọn bộ phận chủ ngữ

5 giờ. → Rút gọn cả chủ ngữ và vị ngữ

1. Việc rút gọn câu của Tuấn đã khiến câu nói trở thành một câu cộc lốc, thiễu lễ phép vì em đang trả lời câu hỏi của người lớn, như vậy là không đúng

Hậu quả của việc rút gọn câu không phù hợp: Tuấn khiến dì Hoa giận và bỏ về. Chắc hẳn sau này dì Hoa sẽ có những cảm nhận không tốt về Tuấn hoặc kể lại chuyện này với mẹ của em.

Câu 3: Câu “Cần phải ra sức phấn đấu để cuộc sống của chúng ta ngày càng tốt đẹp hơn” được rút gọn thành phần nào?

Trả lời:

Câu “Cần phải ra sức phấn đấu để cuộc sống của chúng ta ngày càng tốt đẹp hơn” được rút gọn chủ ngữ

4. VẬN DỤNG CAO (2 câu)

Câu 1: Hãy tìm ra câu rút gọn có trong các đoạn văn sau. Cho biết câu đó đã rút gọn thành phần nào và phục hồi lại thành phần đó.

“Trước khi vào buổi học, là giờ kiểm tra bài tập về nhà. Cô giáo chọn bất kì năm bạn để kiểm tra vở bài tập. Hùng là người đầu tiên được kiểm tra vở. Sau đó là Tuyết, Hoa. Rồi đến Minh, Hải.”

Trả lời:

Câu rút gọn: Sau đó là Tuyết, Hoa. Rồi đến Minh, Hải.

Bộ phận được rút gọn: Vị ngữ

Phục hồi câu: Sau đó là Tuyết, Hoa được kiểm tra vở. Rồi đến Minh, Hải được kiểm tra vở.

Câu 2: Hãy viết đoạn văn có sử dụng câu rút gọn và nêu ra tác dụng của biện pháp rút gọn đó

Trả lời:

Câu tục ngữ “Học ăn, học nói, học gói, học mở” đã trở thành lời khuyên quý giá cho con người trong cuộc sống. Từ “học” được nhắc lại đến bốn lần kết hợp với các động từ chỉ hành động thường làm của con người “ăn, nói, gói, mở”. Từ đó, ông cha ta muốn khuyên nhủ con cháu biết học cách ăn uống cho thanh lịch, học cách nói năng cho nhã nhặn và học cách ứng xử cho khôn khéo, đúng mực. Chúng ta có thể thấy rất nhiều tấm gương trong cuộc sống. Một trong số đó phải kể đến Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người có một lối sống vô cùng giản dị mà thanh cao. Trong cách ăn uống, nói chuyện cũng như ứng xử với mọi người. Bữa cơm chỉ có vài ba món rất giản đơn, lúc ăn Bác không để rơi vãi một hột cơm, ăn xong, cái bát bao giờ cũng sạch và thức ăn còn lại thì được sắp xếp tươm tất. Trong giao tiếp với mọi người, Bác luôn tùy vào từng đối tượng để lựa chọn ngôn từ cho phù hợp. Trong quan hệ với mọi người, Bác cũng sống vô cùng giản dị. Xung quanh đều có rất ít người giúp việc. Những công việc có thể tự làm, Bác không để ai phải giúp đỡ. Đối với nhân dân, Bác luôn quan tâm và yêu quý như người thân trong gia đình. Có thể kể đến những việc đi thăm nhà tập thể công nhân, viết thư cho một đồng chí hay nói chuyện với các cháu miền Nam hoặc đi thăm và tặng quà cho các cụ già mỗi khi Tết đến… Câu tục ngữ “Học ăn, học nói, học gói, học mở” đã đưa ra lời khuyên đúng đắn cho con người.

=> “Học ăn, học nói, học gói, học mở” Là một câu rút gọn, về cấu tạo, câu tục ngữ trên đang lược bỏ thành phần chủ ngữ của câu. Ở đây có thể hiểu chủ ngữ là "mọi người" nói chung, việc lược bỏ là cần thiết vì câu này mang sẵn trong nó ngụ ý hành động của bất kỳ ai, của nhiều người mà không cần chủ ngữ để xác định.