BÀI 9. ĐI VÀ SUY NGẪM

BÀI ĐỌC 3: TÌNH SÔNG NÚI
(15 câu)

1. NHẬN BIẾT (5 câu)

Câu 1: Tìm hiểu đôi nét về tác giả?

Trả lời:

- Trần Mai Ninh (1917 – 1948) quê ở Hà Nội nhưng lớn lên ở Thanh Hóa.

- Thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông đã viết những bài thơ tự do giàu tính cách tân, nóng bỏng tinh thần chiến đấu, tràn đầy niềm tin vào cách mạng và tương lai tươi sáng của đất nước, dân tộc.

- Tác phẩm chính: Thơ văn Trần Mai Ninh (1980).

Câu 2: Thể loại tác phẩm?

Trả lời:

- Tác phẩm Tình sông núi thuộc thể loại: thơ tự do.

Câu 3: Hoàn cảnh sáng tác và xuất xứ của tác phẩm?

Trả lời:

- In trong Thơ Việt Nam 1945 – 1975, NXB Tác phẩm mới, Hà Nội, 1976, tr 264 – 265.

Câu 4: Phương thức biểu đạt?

Trả lời:

- Phương thức biểu đạt: biểu cảm.

Câu 5: Bố cục của tác phẩm?

Trả lời:

- Phần 1: Đoạn 1 (từ đầu đến Diên Khánh xanh um): niềm hân hoan, phấn chấn của nhà thơ trước vẻ đẹp kỳ thú của non nước miền Nam Trung Bộ.

- Phần 2: Đoạn 2 (từ ...Tôi lim dim cặp mắt đến Tiếng thoi nghe dội rộn ràng vách nghiêng): sự lắng đọng trong cảm xúc của nhà thơ trước cảnh sống thanh bình do nhân dân lao động tạo nên qua lịch sử lâu dài.

- Phần 3: Đoạn 3 (những câu thơ còn lại): suy ngẫm của nhà thơ về Tổ quốc đẹp tươi, gian lao và anh dũng với tư cách là thực thể “Trộn hoà lao động với giang sơn”.

2. THÔNG HIỂU (5 câu)

Câu 1: Nêu giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm?

Trả lời:

* Giá trị nội dung:

- Bài thơ nói về tình yêu, niềm tự hào với sông núi, cảnh đẹp đất nước của tác giả.

*Giá trị nghệ thuật:

- Từ ngữ, hình ảnh miêu tả hấp dẫn, sinh động.

- Lối sáng tác lôi cuốn người đọc.

Câu 2: Cảm hứng sáng tác của tác phẩm là gì?

Trả lời:

- Cảm hứng sáng tác:

+ Tình yêu quê hương đất nước nồng nàn, mãnh liệt:

+ Niềm tự hào dân tộc.

+ Lòng yêu nước thiết tha, ý chí quyết tâm chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

Câu 3: Xác định mạch cảm xúc của bài thơ?

Trả lời:

- Mạch cảm xúc: Trần Mai Linh đã bộc lộ tình cảm cảm xúc của mình với cảnh đẹp đất nước.

Câu 4: Những đặc điểm của sông núi quê hương được làm nổi bật trong bài thơ?

Trả lời:

+ Dòng sông Trà Khúc êm đềm, cây dừa Tam Quan cao vút, cánh đồng lúa Bồng Sơn bát ngát, núi An Khê cao vun vút,...

+ Hình ảnh "trăng nghiêng", "mây lồng", "gió buồn", "sương mờ" tạo nên khung cảnh thơ mộng, trữ tình.

+ Mỗi địa danh mang một vẻ đẹp riêng: Tuy Hoà sôi động, Nha Trang thơ mộng, Diên Khánh xanh non,...

+ Bức tranh quê hương được tô điểm bởi những hình ảnh: "lúa xanh như biển rộng", "ngựa xé rào rạt", "gầu nước gieo vàng", "tiếng thổi nghe dội rộn ràng",...

Câu 5: Phân tích góc nhìn của tác giả?

Trả lời:

+ Tác giả quan sát và miêu tả quê hương từ góc nhìn của một người con yêu quê hương.

+ Tác giả đã đi qua nhiều địa danh, trải nghiệm nhiều cung bậc cảm xúc và có những cảm nhận riêng về quê hương.

+ Tác giả sử dụng ngôn ngữ thơ mượt mà, hình ảnh gợi cảm để thể hiện tình yêu quê hương.

3. VẬN DỤNG (2 câu)

Câu 1: Tác giả đã thể hiện tâm tư của mình như thế nào?

Trả lời:

- Tác giả dành nhiều dòng viết để miêu tả vẻ đẹp của quê hương Nam Trung Bộ.

- Tác giả sử dụng những hình ảnh thơ mượt mà, giàu sức gợi để thể hiện tình yêu quê hương. Tác giả bày tỏ niềm tự hào về quê hương, về con người nơi đây.

- Tác giả thể hiện niềm tự hào về truyền thống lao động của dân tộc, ngợi ca vẻ đẹp của con người lao động: khỏe khoắn, hăng say, miệt mài, tự hào về sức mạnh đoàn kết của dân tộc.

- Tác giả thể hiện tình yêu Tổ quốc qua hình ảnh quê hương, khẳng định tình yêu Tổ quốc là tình cảm thiêng liêng, cao đẹp nhất và sẵn sàng hy sinh bản thân để bảo vệ Tổ quốc.

Câu 2: Tác giả xác lập chỗ đứng của mình như thế nào giữa cộng đồng dân tộc?

Trả lời:

+ Tác giả sử dụng ngôn ngữ thơ mượt mà, hình ảnh gợi cảm để thể hiện tình cảm của mình.

+ Tác giả bày tỏ quan điểm, suy nghĩ của mình về quê hương, đất nước và con người.

+ Tác giả hòa mình vào cuộc sống chung của cộng đồng, chia sẻ những niềm vui, nỗi buồn với mọi người.

4. VẬN DỤNG CAO (2 câu)

Câu 1: Từ bài thơ tình sông núi em có suy nghĩ gì về tình yêu Tổ Quốc của con người Việt Nam?

Trả lời:

Là một chủ đề lớn, bao trùm trong thơ, nhưng ở mỗi tác giả, tùy theo hoàn cảnh riêng và từ một góc độ cảm nhận riêng của mình, đã thể hiện chủ đề Tổ quốc bằng những nội dung khác nhau và những tiếng nói thơ khác nhau. Bài Tình sông núi ra đời trong những ngày kháng chiến chống Pháp đã khắc họa lại được hình ảnh quê hương, đất nước khi đó. Bên cạnh đó, bài thơ còn thể hiện được cái nhìn về những con người mang sức sống mới khi được làm chủ đời mình. Trong thơ Đồng chí (Chính Hữu), Bài thơ về tiểu đội xe không kính (Phạm Tiến Duật), hình ảnh người lính chiến đấu với tình yêu tổ quốc thiết tha, hiện lên thật bình dị. Trong bài thơ Đồng chí của Chính Hữu: Họ trước hết là những người nông dân mặc áo lính. Khi quê hương bị giày xéo trước gót chân kẻ thù xâm lược, thì bằng tình yêu thiêng liêng với Tổ quốc, họ đã bỏ lại tất cả ở quê nhà để ra đi chiến đấu, quét sạch bóng kẻ thù. Từ những người xa lạ, họ kề cạnh nhau, gắn kết với nhau bởi cùng chung lý tưởng chiến đấu. Họ cùng chia ngọt sẻ bùi, động viên nhau vượt qua những tháng ngày gian khổ nơi rừng núi. Cái chết dẫu cận kề nhưng họ không hề run sợ. Tình yêu đối với đất nước cùng với lí tưởng cao cả là chiến đấu đánh đuổi kẻ thù xâm lược đã giúp họ vượt lên mọi khó khăn gian khổ để sống và chiến đấu cho dù trên con đường đó họ có thể gặp nhiều gian khổ, mất mát, hi sinh với một niềm tin tưởng và lạc quan. Dù cuộc sống khó khăn, thiên nhiên khắc nghiệt, họ vẫn luôn dành nỗi nhớ đến quê nhà, người thân yêu, mở lòng mình ra đón vầng trăng đẹp vào hồn. Nếu không có một tình cảm lớn, một ý chí sắt đá, những người lính thời kỳ đầu cuộc kháng chiến chống Pháp hẳn đã không thể kiên cường đến thế. + Trong bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật: Dù đi dưới mưa bom bão đạn của kẻ thù, những người lính vẫn cứ ung dung, tự tại như không có chuyện gì. Cả đất trời, thiên nhiên cao rộng “như sa như ùa vào buồng lái”, đồng hành cùng người lính tiến về phương Nam. → Như vậy, khi Tổ quốc bị kẻ thù xâm lược thì tình yêu Tổ quốc của con người Việt Nam là: “Nói bằng súng, bằng gươm sáng rền”. Một tình yêu Tổ quốc nồng cháy giúp họ biến căm thù thành sức mạnh vượt lên

Câu 2: Tình yêu nước còn được thể hiện như thế nào trong cuộc sống lao động hằng ngày? Hãy nêu thêm tác phẩm văn học thể hiện điều này?

Trả lời:

Tình yêu Tổ quốc được thể hiện bằng những công việc, những tình cảm tuy lặng thầm nhưng không kém phần sâu sắc được thể hiện trong các bài thơ: Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận, Bếp lửa của Bằng Việt, Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ của Nguyễn Khoa Điềm và Ánh trăng của Nguyễn Duy. + Trong bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận: Đó là niềm tự hào khi con người Việt Nam được làm chủ cả một vùng biển Đông rộng lớn, được ra khơi khai thác tài nguyên biển để làm giàu cho Tổ quốc. Vì vậy dù công việc rất vất vả nhưng họ vẫn luôn lạc quan, ra khơi trong tiếng hát hào hứng và say mê. Cuộc sống mới đã mang đến cho người lao động một tâm thế mới, một vị thế mới vũng vàng và mạnh mẽ. Họ “Tập làm chủ, tập làm người xây dựng. Dám vươn mình cai quản lại thiên nhiên!”. Với niềm vui sướng lớn lao, bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận là một khúc hoan ca của con người trong lao động khi đã thực sự làm chủ cuộc sống của mình. + Trong bài thơ Bếp lửa của Bằng Việt: Đó là hình ảnh người bà đáng kính tuy không trực tiếp lao động sản xuất nhưng đã hết lòng vì con vì cháu cho các con công tác để phục vụ cho đất nước và cũng là người bà giàu nghị lực, giàu ý chí và niềm tin. Dù cửa nhà bị giặc tàn phá, cuộc sống muôn vàn đói khổ nhưng người bà vẫn giữ vững lòng tin, kiên cường gây dựng lại để cho con yên lòng đi chiến đấu, để cho cháu không thấp thỏm lo âu. Người bà hiền hậu, đảm đang và kiên cường ấy là hậu phương vững chắc, là thành đồng tổ quốc, là bức tượng đài lẫm liệt về tình yêu Tổ quốc thiêng liêng, bất tử. + Trong bài thơ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ của Nguyễn Khoa Điềm: Đó là người mẹ dân tộc Tà Ôi đã có sự thống nhất giữa tình yêu con và tình yêu Tổ quốc: Công việc của bà tuy vất vả nhưng luôn gắn với dân làng, bộ đội, đất nước, tình cảm, mơ ước của bà không chỉ cho con mà còn gắn với dân làng, bộ đội, đất nước. + Trong bài thơ Ánh trăng của Nguyễn Duy: Đó còn là sự giật mình thức tỉnh nối dài hiện tại với quá khứ, để sống đúng với đạo lí “Uống nước nhớ nguồn” trước ánh trăng – nhân dân đất nước bình dị, độ lượng, bao dung, khi con người được sống trong hòa bình, đã vô tình lãng quên quá khứ. Cái giật mình đầy tính nhân văn ấy nhắc nhở chúng ta đừng bao giờ quên quá khứ gian khổ, đau thương mà nghĩa tình, thủy chung của dân tộc, nhắc mình sống đúng với đạo nghĩa của cha ông, tiếp tục giữ gìn, gây dựng, bồi đắp cho dân tộc này, cho đất nước này. Bài học nhỏ nhưng ý nghĩa lớn, là giá trị cốt lõi mà mỗi chúng ta cần phải ghi nhớ suốt cuộc đời. → Như vậy, tình yêu Tổ quốc của con người Việt Nam là mối tình trộn hoà lao động với giang sơn và không có mối tình nào hơn thế