BÀI 5: ĐỐI DIỆN VỚI NỖI ĐAU

VĂN BẢN 3: BÍ ẨN LÀN NƯỚC
(14 câu)

1. NHẬN BIẾT (5 câu)

Câu 1: Trình bày những hiểu biết của em về tác giả Bảo Ninh?

Trả lời:

- Bảo Ninh (1952) tên thật là Hoàng Ấu Phương, ngoài ra ông cò nhiều bút danh khác như Nhật Giang, Mã Pí Lèng,…

- Quê quán: xã Bảo Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình.

- Ông là nhà văn quân đội, từng trực tiếp tham gia chiến đấu trên chiến trường miền Nam trước năm 1975.

- Bảo Ninh ra mắt công chúng bằng truyện ngắn đầu tay Trại “Bảy chú lùn” in trên tạp chí Văn nghệ quân đội năm 1987.

- Ít lâu sau, cuốn tiểu thuyết đầu tay Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh xuất hiện nhưng do thị hiếu người đọc lúc bấy giờ nhà xuất bản đã đặt cho nó cái tên Thân phận của tình yêu.

=> Đến năm 1991, tác phẩm đạt giải nhất Giải thưởng Hội nhà văn. Tâm sự về thành công ban đầu ấy, nhà văn bộc lộ: “Thật ra, đấy là sự ghi dấu của nền văn học Việt Nam thời đổi mới nên một tác giả mới như tôi vẫn được chú ý và cuốn Nỗi buồn chiến tranh đã được nhận giải thưởng vào thời kì đặc biệt đó, thời kì văn học có những thay đổi sâu sắc và đích thực”.

- Bảo Ninh là một nhà văn từng xông pha trận mạc nên ông rất am hiểu về chiến tranh, ông chuyên viết về đề tài về chiến tranh và muốn “văn của mình phải mang vẻ đẹp quân đội”. Ông từng chia sẻ mình “biết nhiều câu chuyện đương thời ở Việt Nam, nhưng không viết” , nhà văn chỉ tập trung viết về quá khứ chiến trường và cái quá khứ xa hơn của nó ở Hà Nội mà ông vẫn gọi là “thành phố quê hương thứ hai của tôi” .

- Luôn đề cao cá tính sáng tạo của nhà văn. Ông cho rằng mỗi nhà văn phải đi tìm cho mình một cái gì đó thật mới, thật riêng không lẫn với người khác. Bởi thế mà khi chọn viết về đề tài chiến tranh, Bảo Ninh cũng đã có nhiều trăn trở để tìm cho mình một góc cạnh khác trên mảnh đất ấy.

Câu 2: Thể loại của tác phẩm?

Trả lời:

- Văn bản Bí ẩn của làn nước thuộc thể loại: truyện ngắn.

Câu 3: Hoàn cảnh sáng tác và xuất xứ của tác phẩm?

Trả lời:

- Trích trong Những truyện ngắn, NXB Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, 2021, tr21-24.

Câu 4: Bố cục của tác phẩm?

Trả lời:

- Phần 1 (từ đầu đến ...sa vào làn nước tối tăm): nhân vật Tôi sa vào làn nước.

- Phần 2 (đoạn còn lại): nhân vật “tôi” nhận ra sự thật đằng sau làn nước ấy.

Câu 5: Phương thức biểu đạt của tác phẩm là gì?

Trả lời:

- Phương thức biểu đạt: tự sự, miêu tả, biểu cảm.

2. THÔNG HIỂU (5 câu)

Câu 1: Nêu giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm?

Trả lời:

* Giá trị nội dung:

- Câu chuyện về bí ẩn của cuộc đời người kể chuyện xưng tôi gắn với làn nước. Trong nước lũ, nhân vật Tôi tưởng cứu được con mình nhưng thực tế đứa bé ông cứu là con gái người đàn bà bị lũ cuốn. Và ông quyết định giữ bí mật ấy suốt đời và mang theo nỗi đau không nguôi được theo năm tháng. Từ đó nhà văn đặt ra vấn đề trong cuộc sống, nhiều khi con người phải đối mặt với sự lựa chọn khó khăn mà quyết định nào cũng dằn vặt, khổ đau.

* Giá trị nghệ thuật:

- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật, cốt truyện lôi cuốn, hấp dẫn.

Câu 2: Tóm tắt văn bản theo cách hiểu của em?

Trả lời:

Cốt truyện xoay quanh hành trình trở về quê hương của một người lính trẻ sau những năm tháng chiến đấu gian khổ. Khi quay trở lại làng nước, anh ta bắt đầu hành trình tìm hiểu về quá khứ của ngôi làng, về những bí ẩn và những sự kiện kỳ lạ đã xảy ra. Qua từng cuộc trò chuyện với người dân và qua những câu chuyện cũ, anh dần dần khám phá ra những bí mật đen tối, những sự thật đau lòng đã bị chôn vùi theo thời gian.

Câu 3: Ý nghĩa của câu chuyện là gì?

Trả lời:

- Câu truyện trên được tác giả Bảo Ninh chắp bút viết nên với chủ đề vô cùng quen thuộc, nhưng lại vô cùng mới lạ, đó là sự mất mát của con người khi chiến tranh qua đi.

- Tác giả đã dùng những từ ngữ đơn giản nhưng giàu sức gợi hình, gợi tả, và điểm nhìn đặc biệt từ dưới lên trên đã khiến người đọc không khỏi cảm động và rút ra những thông điệp ý nghĩa cho riêng mình.

Câu 4: Phân tích nhân vật tôi?

Trả lời:

- Nhân vật "tôi" đối xử với con gái đầy yêu thương, mặc dù con gái không phải con anh, nhưng anh vẫn coi con như con ruột.

- Điều bí mật mà chỉ có "dòng nước" biết chính là đứa bé anh cứu được, bây giờ là cô gái xinh đẹp nhất làng lại không phải là con gái anh. Con anh là bé trai đã bị dòng nước cuốn trôi cùng người mẹ bất hạnh.

Câu 5: Tại sao nhân vật tôi lại chọn giữa bí mật trong lòng?

Trả lời:

+ Sự mất mát người thân yêu là hoàn cảnh không thể nào thay đổi, cách tốt nhất là sống trọn vẹn với những gì đang có nên hãy để bí mật đó trôi theo dòng nước.

+ Nếu nói ra, người con gái sẽ đau khổ và chịu thêm tổn thương mất mát. Khi im lặng nghĩa là giữ lại hạnh phúc cho con, hãy coi hạnh phúc trao đi để đón lại hạnh phúc.

=> Việc giữ bí mật đó thể hiện anh là người giàu lòng nhân ái.

3. VẬN DỤNG (2 câu)

Câu 1: Thông qua tác phẩm, em học được bài học gì?

Trả lời:

"Bí ẩn làng nước" không chỉ là một câu chuyện về quá khứ mà còn là một tác phẩm văn học giàu ý nghĩa, gợi mở nhận thức của độc giả về những hậu quả khốc liệt của chiến tranh và giá trị vô giá của hòa bình. Đồng thời, tác phẩm cũng là một bức tranh tuyệt đẹp về văn hóa và truyền thống của người Việt Nam, giữ gìn và tôn vinh những giá trị văn hóa quý báu của dân tộc. Qua từng trang viết, Bảo Ninh không chỉ đưa người đọc trở về với những ký ức đau thương mà còn khơi gợi niềm tự hào về văn hóa dân tộc, nhắc nhở chúng ta về giá trị của hòa bình và nhân ái.

Câu 2: Nghệ thuật được tác giả khéo léo sử dụng trong tác phẩm là gì?

Trả lời:

Nghệ thuật của Bảo Ninh được thể hiện qua lối viết tinh tế, sâu sắc và đầy cuốn hút. Ông sử dụng ngôn ngữ sinh động, hình ảnh chân thực để dựng nên bức tranh sống động về cuộc sống nông thôn Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh. Với sự khéo léo, ông đã kết hợp những chi tiết về cuộc sống hàng ngày, những truyền thống văn hóa với những diễn biến phức tạp của câu chuyện, tạo nên một tác phẩm đầy sức hút và ý nghĩa.

4. VẬN DỤNG CAO (2 câu)

Câu 1: Chủ đề của văn bản là gì?

Trả lời:

- Chủ đề câu chuyện trực tiếp nói về bí ẩn của cuộc đời người kể chuyện xưng tôi gắn với làn nước, việc tưởng chừng anh cứu được con trong lũ nhưng thực tế đứa bé ông cứu là con gái người đàn bà bị lũ cuốn. Và ông quyết định giữ bí mật ấy suốt đời, âm thầm, chỉ có dòng nước biết dù nỗi đau không nguôi được theo năm tháng.

- Rộng hơn, câu chuyện cũng nói về điều phổ biến trong đời sống của mỗi con người là những bí mật, những điều bí ẩn khó nói, hoặc không thể nói ra, hoặc khi nói ra mọi sự sẽ tồi tệ hơn.

Câu 2: Viết bài văn phân tích tác phẩm Bí ẩn làng nước của Bảo Ninh?

Trả lời:

Dù thời gian có trôi qua bao nhiêu, những kí ức đau thương về chiến tranh vẫn mãi không thể phai nhạt trong lòng những người từng chứng kiến và chịu đựng. Có những người giữ chặt những kỉ niệm ấy trong tim mình, nhưng cũng có những người như nhà văn Bảo Ninh, muốn gửi gắm nỗi đau ấy qua những trang giấy, qua những câu chuyện ngắn bằng những lời tự sự chân thành và đầy cảm xúc. Tác phẩm “Bí ẩn của làn nước” chính là một trong những tác phẩm như vậy, nơi tác giả kể lại câu chuyện của mình và lưu giữ những kí ức đau thương đó qua từng trang sách.

“Bí ẩn của làn nước” kể về những kí ức bi thương của tác giả về một trận lũ năm ấy. Khi đó, ông đảm nhận vị trí canh gác hộ đê trên điển, dù biết vợ đang trở dạ nhưng vì trách nhiệm mà ông không thể về nhà để chứng kiến khoảnh khắc con gái ra đời, cũng không thể ở bên chăm sóc vợ. Đúng đêm Rằm tháng Bảy, Mỹ ném bom phá tan đoạn đê trước làng, đê vỡ như cơn đại hồng thủy lấn vào làng. Ông vội vàng chạy về nhà, trong đầu chỉ có hình ảnh vợ và con. Nước lũ tràn ngập cả làng, ông cùng vợ và đứa con trai ôm lấy đứa con mới sinh mà chạy. Họ vật lộn với dòng nước dữ dội, leo lên được mái nhà thì lại gặp phải đợt lũ thứ hai, mái nhà bị cuốn trôi nhưng may mắn vướng vào thân cây đa trước đình làng. Nhờ đó mà gia đình nhỏ sống sót, gắng gượng bám vào cành cây.

Thời gian trôi qua, mực nước càng dâng cao. Cây đa ngày càng đông người hơn, mọi người cố gắng hết sức để bám vào cây. Một tay bám vào cây, một tay ôm lấy người vợ mới sinh yếu ớt, ông chồng đã cố gắng hết sức để bảo vệ gia đình nhỏ. Gần sáng, nghe thấy tiếng kêu cứu của một người phụ nữ dưới nước, ông cố gắng níu tay xuống nhưng không thể cứu được, khiến ông cảm thấy vô cùng có lỗi. Rồi cành cây gãy, người vợ cùng đứa con trai và đứa con gái mới sinh bị rơi xuống nước, ông vội lao xuống theo, may mắn đưa được đứa bé mới sinh lên bờ nhưng không thể cứu được vợ và con trai.

Con người dù mạnh mẽ đến đâu cũng không thể chống lại được thiên nhiên. Khi tỉnh lại, ông thấy mình nằm trên con thuyền cứu nạn đầy ắp người. Nhìn thấy đứa con gái bé nhỏ nằm trong vòng tay người khác và nghe những lời an ủi từ người lạ khiến ông không thể chịu nổi mà khóc lớn. Đến nay, dù ông đã già, con gái đã trưởng thành thành một thiếu nữ xinh đẹp, nhưng dòng chảy của thời gian và dòng nước kia đã cuốn trôi rất nhiều thứ, những kí ức đau thương của quá khứ vẫn không thể nào nguôi ngoai.