BÀI 9. ĐI VÀ SUY NGẪM

BÀI ĐỌC 2: VĂN HÓA HOA - CÂY CẢNH
(15 câu)

1. NHẬN BIẾT (6 câu)

Câu 1: Tìm hiểu đôi nét về tác giả Trần Quốc Vượng?

Trả lời:

- Trần Quốc Vượng (1934 – 2005) quê ở Hà Nam, là học giả có những đóng góp quan trọng trong việc xây dựng và phát triển một số ngành nghiên cứu về lịch sử, khảo cổ, văn hóa ở Việt Nam, đi đầu trong việc thực hiện lối tiếp cận liên ngành trong nghiên cứu khoa học.

- Các tác phẩm chính: Sơ yếu khảo cổ học nguyên thủy ở Việt Nam, Theo dòng lịch sử, Cơ sở văn hóa Việt Nam,…

Câu 2: Thể loại tác phẩm?

Trả lời:

- Tác phẩm Văn hóa hoa – cây cảnh thuộc thể loại: văn bản thuyết minh.

Câu 3: Hoàn cảnh sáng tác và xuất xứ của tác phẩm?

Trả lời:

- Theo Văn hóa Việt Nam – Tìm tòi và suy ngẫm, NXB Văn hóa Dân tộc – tạp chí Văn hóa nghệ thuật, Hà Nội, 2000, tr 578 – 584.

Câu 4: Phương thức biểu đạt?

Trả lời:

- Phương thức biểu đạt: thuyết minh.

Câu 5: Bố cục của tác phẩm?

Trả lời:

- Phần 1 (từ đầu đến tuy gần mà xa...): thiên nhiên như một đối tượng phong phú, kì bí, luôn thách thức mọi nỗ lực tìm hiểu, khám phá của con người.

- Phần 2 (từ Thiên nhiên Đông Nam Á đến tục thờ cây cối...): đặc điểm của thiên nhiên Đông Nam Á và truyền thống sống hài hoà với tự nhiên của người phương Đông (trong đó có Việt Nam).

- Phần 3 (từ Văn minh lớn Trung Hoa đến cơ chế thị trường...): những biểu hiện của cách “tạo dựng một thiên nhiên thứ hai hài hoà với thiên nhiên thứ nhất” trong các nền văn hoá Trung Hoa, Nhật Bản, Việt Nam (qua những chứng tích cụ thể).

- Phần 4 (còn lại): thú chơi hoa – cây cảnh trong nền văn hoá Việt Nam.

2. THÔNG HIỂU (5 câu)

Câu 1: Nêu giá trị nội dung của tác phẩm?

Trả lời:

* Giá trị nội dung:

- Văn bản cung cấp những thông tin về văn hoá hoa – cây cảnh, đồng thời thể hiện tình cảm của tác giả đối với thiên nhiên.

Câu 2: Nêu giá trị nghệ thuật của tác phẩm?

Trả lời:

- Cung cấp thông tin đầy đủ về thú chơi hoa – cây cảnh cho người đọc.

Câu 3: Em có nhận xét gì về tính đa dạng của các thông tin trong văn bản?

Trả lời:

- Tính đa dạng của các thông tin được thể hiện qua việc tác giả đã khám phá và phân tích nhiều khía cạnh khác nhau của văn hóa ứng xử với thiên nhiên của người Việt. Tác giả đã sử dụng một loạt các cứ liệu từ văn học, ngôn ngữ, tục ngữ, ca dao, đến những quan sát thực tế về cách người Việt trồng trọt và chăm sóc cây cảnh. Điều này làm sáng tỏ rằng người Việt không chỉ coi trọng việc sống hài hòa với thiên nhiên mà còn coi đó là một phần không thể tách rời của bản sắc văn hóa và tâm hồn dân tộc.

Câu 4: Trong văn bản, tính liên kết giữa các thông tin được tác giả sử dụng như thế nào?

Trả lời:

- Mạch liên kết giữa các thông tin trong văn bản được tác giả xây dựng một cách chặt chẽ và logic. Từ việc giới thiệu khái niệm “văn hóa hoa - cây cảnh”, tác giả dẫn dắt người đọc qua các ví dụ cụ thể, phân tích sâu sắc, và cuối cùng là kết luận về tầm quan trọng của việc này đối với đời sống văn hóa và tinh thần của người Việt. Sự chuyển tiếp giữa các phần thông tin một cách mượt mà giúp người đọc dễ dàng theo dõi và hiểu rõ ý đồ của tác giả, đồng thời cảm nhận được sự phong phú và đa dạng của văn hóa ứng xử với thiên nhiên trong đời sống của người Việt.

Câu 5: Tóm tắt văn bản Văn hóa hoa - cây cảnh theo cách hiểu của em?

Trả lời:

Văn bản nói về văn hóa hoa và cây cảnh trong đời sống và văn hóa của người Việt Nam. Thông tin về quan niệm sống hài hoa với thiên nhiên được thể hiện qua ngôn ngữ; thông tin về các công trình nhân tạo được bố trí hài hòa với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp; thông tin về sự tồn tại trải đều trên nhiều vùng đất của các làng, trại, chợ hoa cây cảnh; thông tin về cách người Việt đưa thiên nhiên vào mỗi ngôi nhà, vào từng không gian cư trú riêng tư.

3. VẬN DỤNG (3 câu)

Câu 1: Văn hóa hoa - cây cảnh phản ánh những giá trị gì trong đời sống tinh thần của người Việt? Hãy nêu ví dụ cụ thể?

Trả lời:

Văn hóa hoa - cây cảnh phản ánh nhiều giá trị tinh thần quan trọng trong đời sống người Việt, như sự thanh tao, bình yên và lòng yêu thiên nhiên. Hoa và cây cảnh không chỉ làm đẹp không gian sống mà còn thể hiện tâm hồn và tính cách của con người. Ví dụ, hoa sen được coi là biểu tượng của sự thanh khiết và cao quý trong văn hóa Việt Nam, thường xuất hiện trong các tác phẩm nghệ thuật và văn học, như bài thơ "Đập đá ở Côn Lôn" của Nguyễn Đình Chiểu, nơi hoa sen được ví như hình ảnh của người phụ nữ Việt Nam với phẩm giá và sức sống mãnh liệt.

Câu 2: Hãy phân tích vai trò của hoa và cây cảnh trong các nghi lễ truyền thống và phong tục tập quán của người Việt Nam?

Trả lời:

Hoa và cây cảnh đóng vai trò quan trọng trong các nghi lễ truyền thống và phong tục tập quán của người Việt. Chúng thường được sử dụng trong các dịp lễ tết, như Tết Nguyên Đán, khi người dân thường trang trí nhà cửa bằng hoa mai, hoa đào để cầu mong sự thịnh vượng và may mắn. Ngoài ra, trong các lễ cúng tổ tiên, hoa tươi cũng được dâng lên bàn thờ để thể hiện lòng thành kính và tôn trọng. Việc sử dụng hoa và cây cảnh không chỉ mang lại vẻ đẹp mà còn thể hiện tâm tư, nguyện vọng của con người đối với tổ tiên và đất trời.

Câu 3: Có thể cho biết những loại hoa và cây cảnh nào được ưa chuộng nhất trong văn hóa Việt Nam? Chúng có ý nghĩa gì đặc biệt?

Trả lời:

Trong văn hóa Việt Nam, một số loại hoa và cây cảnh được ưa chuộng bao gồm hoa mai, hoa đào, hoa sen và cây cảnh bonsai. Hoa mai thường nở vào dịp Tết Nguyên Đán, biểu trưng cho sự phát triển và thịnh vượng. Hoa đào lại mang ý nghĩa may mắn và hạnh phúc, thường xuất hiện ở miền Bắc trong dịp Tết. Hoa sen, tượng trưng cho sự thanh khiết và cao quý, được coi là quốc hoa của Việt Nam. Cây cảnh bonsai không chỉ giúp trang trí không gian sống mà còn thể hiện nghệ thuật chăm sóc và kiên nhẫn của người chơi.

4. VẬN DỤNG CAO (2 câu)

Câu 1: Văn hóa hoa - cây cảnh có ảnh hưởng như thế nào đến không gian sống và môi trường xung quanh? Hãy đưa ra một số dẫn chứng?

Trả lời:

Văn hóa hoa - cây cảnh có ảnh hưởng tích cực đến không gian sống và môi trường xung quanh. Việc trồng hoa và cây cảnh giúp tạo ra không gian xanh, mang lại cảm giác dễ chịu và thư giãn cho con người. Chẳng hạn, trong các khu đô thị, việc quy hoạch các công viên và vườn hoa không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn cải thiện chất lượng không khí. Các nghiên cứu cho thấy, cây xanh có khả năng hấp thụ khí độc, giảm ô nhiễm và cung cấp oxy. Ngoài ra, việc trồng cây cảnh trong nhà cũng giúp tăng cường sức khỏe tinh thần, giảm căng thẳng và cải thiện tâm trạng.

Câu 2: Theo bạn, việc gìn giữ và phát huy văn hóa hoa - cây cảnh trong xã hội hiện đại có cần thiết không? Tại sao?

Trả lời:

Việc gìn giữ và phát huy văn hóa hoa - cây cảnh trong xã hội hiện đại là rất cần thiết. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, con người dễ bị cuốn vào nhịp sống hối hả, dẫn đến việc mất đi mối liên hệ với thiên nhiên. Văn hóa hoa - cây cảnh không chỉ giúp con người kết nối với thiên nhiên mà còn bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống. Hơn nữa, việc phát triển văn hóa hoa - cây cảnh có thể tạo ra nhiều cơ hội kinh tế, như du lịch sinh thái và thương mại hoa, từ đó nâng cao đời sống người dân. Ví dụ, các lễ hội hoa ở Đà Lạt không chỉ thu hút du khách mà còn góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương.