Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai thác thông tin mục I SGK tr.110 và trả lời câu hỏi:  Hãy xác định đặc điểm về vị trí địa lí và dân số của vùng Đồng bằng sông Hồng.

- GV cung cấp cho HS một số tư liệu về vị trí địa lí và dân số vùng Đồng bằng sông Hồng: 

Tư liệu 1: Quy mô dân số vùng đồng bằng sông Hồng giai đoạn 1999 – 2024 

(Nguồn: Niên giám thống kê Việt Nam qua các năm)

Tư liệu 2: Tỉ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc đã qua đào tạo ở vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước giai đoạn 2009 – 2024

(Đơn vị: %)

(Nguồn: Niên giám thống kê Việt Nam qua các năm)

Tư liệu 3: Số dân thành thị và tỉ lệ dân thành thị ở vùng đồng bằng sông Hồng giai đoạn 1999 - 2024

- GV mở rộng kiến thức, đặt câu hỏi cho HS: Vì sao Đồng bằng sông Hồng có mật độ dân số cao nhất cả nước?

- GV gợi ý HS sử dụng công cụ AI tạo sinh (ChatGPT/Copilot) với prompt: "Tóm tắt 3 nhóm nguyên nhân chính (tự nhiên, lịch sử, kinh tế - xã hội) khiến Đồng bằng sông Hồng có mật độ dân số cao nhất Việt Nam", sau đó đối chiếu với SGK và tư liệu.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS khai thác tư liệu, tương tác với AI và SGK để hoàn thành câu trả lời.   

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, luyện tập

- GV mời đại diện 1 – 2 HS nêu đặc điểm vị trí địa lí, dân số của vùng Đồng bằng sông Hồng.

- GV mời đại diện 1 – 2 HS trả lời câu hỏi mở rộng (Đính kèm phía dưới Hoạt động 1). 

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận về đặc điểm vị trí địa lí, dân số của vùng Đồng bằng sông Hồng.

- GV chuyển sang nội dung mới.

I. Khái quát

1. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ 

- Đồng bằng sông Hồng bao gồm Thủ đô Hà Nội, thành phố Hải Phòng và 4 tỉnh: Hưng Yên, Ninh Bình, Bắc Ninh, Quảng Ninh. Diện tích của vùng khoảng 23,94 nghìn km2 (năm 2024)

- Vùng tiếp giáp với Trung Quốc, Trung du và miền núi Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung có vùng biển rộng lớn, có nhiều đảo, quần đảo. 

- Vùng có cửa khẩu thông thương, có tuyến đường ô tô, đường sắt, đường biển, thuận lợi để phát triển kinh tế, thu hút đầu tư và giao lưu hợp tắc trong và ngoài nước. 

2. Dân số

- Số dân đông nhất cả nước. 

- Tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên năm 2024 là 1,77%. 

- Mật độ dân số cao nhất cả nước. 

- Tỉ lệ dân thành thị cao hơn mức trung bình chung cả nước. 

- Có nhiều dân tộc sinh sống như: Kinh, Dao, Tày, Sán Dìu…. 

12.A1.2: HS sử dụng công cụ AI tạo sinh với câu lệnh/prompt để tóm tắt nhanh các nhóm nguyên nhân ảnh hưởng tới mật độ dân số của vùng.

Trả lời câu hỏi mở rộng: 

Đồng bằng sông Hồng có mật độ dân số cao nhất cả nước, vì:

- Nguyên nhân về tự nhiên:

+ Là đồng bằng châu thổ rộng lớn thứ 2 sau Đồng bằng sông Cửu Long (1,5 triệu ha). 

+ Có hệ thống sông Hồng và sông Thái Bình là hệ thống sông lớn đứng hàng thứ 2 của Việt Nam (sau hệ thống sông Mê Kông).

+ Có khí hậu nhiệt đới gió mùa.

- Nguyên nhân về lịch sử khai thác lãnh thổ: là một trong những vùng được khai phá và định cư lâu đời nhất ở nước ta. Nhờ sự thuận lợi về địa hình và khí hậu, con người đã sinh sống ở đây từ hàng vạn năm về trước.

- Nguyên nhân về kinh tế - xã hội:

+ Nền nông nghiệp trồng lúa nước ở đồng bằng sông Hồng đã có từ xa xưa. Ngày nay, trình độ thâm canh trong việc trồng lúa nước ở đây đạt mức cao nhất trong cả nước. Vì vậy, nghề này đòi hỏi nhiều lao động. Trừ các thành phố lớn, những nơi càng thâm canh và có một số nghề thủ công truyền thống thì mật độ dân cư càng đông đúc.

+ Hình thành mạng lưới trung tâm công nghiệp quan trọng, dày đặc. Hà Nội là thành phố triệu dân lớn nhất khu vực phía Bắc. Các thành phố và thị xã khác có số dân đông như Hải Phòng, Nam Định (nay là tỉnh Ninh Bình), Thái Bình (nay là tỉnh Hưng Yên), Hải Dương (nay là thành phố Hải Phòng). Việc phát triển công nghiệp và đô thị góp phần làm tăng mức độ tập trung dân số ở Đồng bằng sông Hồng.

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV chia HS cả lớp thành 4 nhóm.

- GV giao nhiệm vụ cho các nhóm tìm hiểu trước ở nhà: Khai thác Hình 25.2, đọc thông tin mục III SGK tr.114 – tr.117

- GV tổ chức “Ngày hội phát triển kinh tế - xã hội vùng sông Hồng” với sự tham gia của 4 nhóm chuyên gia. Mỗi nhóm chuyên gia sẽ lần lượt báo cáo về vấn đề phát triển của vùng: 

- GV khuyến khích các nhóm sưu tầm thông tin, tư liệu, hình ảnh, video,… minh họa cho nội dung báo cáo của nhóm mình.

- GV phân công 1 MC điều hành hội nghị.

- GV hướng dẫn HS bố trí bàn ghế theo hình chữ U hoặc 2 dãy song song để các nhóm HS ngồi đối diện nhau. 

- GV mở rộng kiến thức đặt câu hỏi: Vì sao Hà Nội, Hải Phòng là hai trung tâm công nghiệp lớn nhất của vùng. 

- Các nhóm chuyên gia có thể nhập câu hỏi lên AI: "Gợi ý 4 yếu tố then chốt biến Hà Nội và Hải Phòng thành trung tâm công nghiệp - giao thông hàng đầu Đồng bằng sông Hồng", sau đó nhóm thảo luận, phản biện và chắt lọc ý kiến chính xác.   

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm như hướng dẫn.

- GV quan sát, hỗ trợ các nhóm (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- Lần lượt các nhóm chuyên gia báo cáo. 

- Các HS còn lại lắng nghe, đặt câu hỏi, nhóm chuyên gia thảo luận, giải đáp.

- GV mởi 1 – 2 HS trả lời câu hỏi mở rộng (Đính kèm phía dưới Hoạt động 3)

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét quá trình làm việc nhóm và chuẩn kiến thức về vấn đề phát triển kinh tế - xã hội

- GV chuyển sang nội dung mới. 

III. Một số vấn đề phát triển kinh tế - xã hội. 

1. Vấn đề phát triển công nghiệp

- Đặc điểm phát triển công nghiệp: 

+ Công nghiệp phát triển sớm, giá trị sản xuất công nghiệp cao và tăng nhanh (chiếm 36,5% giá trị sản xuất theo hướng hiện đại, công nghệ cao,...) 

+ Công nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, công nghệ cao… với cơ cấu ngành công nghiệp đa dạng. 

- Các ngành công nghiệp nổi bật: 

+ Công nghiệp sản xuất sản phẩm điện tử phát triển nhanh; sản phẩm chủ yếu là máy tính, thiết bị điện tử, điện tử tiêu dùng và thiết bị viễn thông, phân bố chủ yếu ở: Bắc Ninh, Hà Nội,... 

+ Công nghiệp sản xuất ô tô và xe có động cơ khác: có sự tham gia của các doanh nghiệp FDI, tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu; phân bố ở Hà Nội, Hải Phòng, Ninh Bình. 

+ Công nghiệp sản xuất, chế biến thực phẩm phát triển, có vị trí quan trọng trong cơ cấu công nghiệp của vùng phân bố chủ yếu ở Hà Nội, Hải Phòng,  Quảng Ninh,…

+ Công nghiệp dệt và sản xuất trang phục: phát triển dựa trên nguồn lao động dồi dào, thị trường tiêu thụ rộng lớn; phân bố chủ yếu ở Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên. 

+ Nhiệt điện: Vùng có một số nhà máy nhiệt điện có công suất lớn, nguồn nhiên liệu chủ yếu là than như Phả Lại (Hải Phòng), Cẩm Phả, Mông Dương (Quảng Ninh)…

+ Khai thác than: Sản lượng chiếm trên 90% sản lượng của cả nước, các mỏ lộ thiên đã dừng khai thác, tăng cường ứng dụng công nghệ cao trong khai thác hầm lò; phân bố chủ yếu ở Quảng Ninh. 

- Một số khu công nghiệp: Quang Minh, Phú Nghĩa, ... (Hà Nội); Đông Triều, Việt Hưng, ... (Quảng Ninh); Đại An, Deep C, ... (Hải Phòng); Phố Nối A, Tiền Hải, ... (Hưng Yên); Yên Phong, Quang Châu, ... (Bắc Ninh); Gián Khẩu, Đồng Văn 1, ... (Ninh Bình). 

- Hướng phát triển: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại, ít phát thải khí nhà kính, có khả năng cạnh tranh, tham gia toàn diện vào chuỗi giá trị toàn cầu. 

2. Vấn đề phát triển ngành dịch vụ

- Đồng bằng sông Hồng có ngành dịch vụ phát triển mạnh, năm 2024 đóng góp 44,7% trong cơ cấu GRDP của vùng. 

- Cơ cấu ngành đa dạng, phát triển theo hướng hiện đại, hội nhập. 

- Giao thông vận tải

+ Phát tranh, đồng bộ, hiện đại với các loại hình.

• Đường ô tô phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng.
• Hệ thống đường sắt phát triển. 
• Giao thông đường hàng không phát triển nhanh với ba cảng quốc tế. 
• Đường biển phát triển với 4 cảng biển và nhiều bến cảng. 
• Đường sông: phát triển với nhiều tuyến giao thông có vai trò quan trọng trong vận chuyển hàng hóa trong vùng. 

+ Vùng có khối lượng hàng hóa, hành khách vận chuyển lớn (chiếm 38,6% khối lượng hành khách và 38,9% khối lượng hàng hóa vận chuyển của cả nước năm 2024). 

+ Hai đầu mối giao thông quan trọng nhất vùng là Hà Nội và Hải Phòng.  

- Thương mại: 

+ Hoạt động nội thương phát triển  mạnh, hàng hóa phong phú, hình thức buôn bán phong phú. 

+ Hà Nội là trung tâm thương mại lớn nhất vùng. 

+ Trị giá xuất khẩu tăng nhanh, chiếm tỉ trọng cao. 

- Du lịch: 

+ Du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn của vùng, ngành phát triển dựa trên tài nguyên du lịch phong phú. 

+ Vùng có nhiều loại hình du lịch với doanh thu cao. 

+ Các điểm du lịch nổi tiếng là: Hạ Long, Tràng An, Cát Bà….

- Các ngành dịch vụ khác: 

+ Tài chính ngân hàng: phát triển mạnh, ứng dụng nhiều phương thức mới trong kinh doanh.

+ Bưu chính, viễn thông được hiện đại hóa.

+ Các lĩnh vực khác như: giáo dục đào tạo, y tế, logistic….

Trả lời câu hỏi mở rộng: Hà Nội, Hải Phòng là hai trung tâm công nghiệp lớn nhất của vùng vì: 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..