Ngày soạn: …/…/…

Ngày dạy: …/…/…

TIẾT   : LỖI VỀ THÀNH PHẦN CÂU VÀ CÁCH SỬA

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

• HS nhạn biết được các biểu hiện của lỗi ngữ pháp (cụ thể ở đây là lỗi về thành phần câu) và cách sửa từng loại lỗi.
• HS nhận biết được lỗi về thành phần câu trong các phát ngôn hay trong văn bản của mình khi thực hành nói và viết; biết các khắc phục tình trạng mắc lỗi ngữ pháp trong tạo lập văn bản.

2. Năng lực

a. Năng lực chung

- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác...

b. Năng lực đặc thù

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến bài thực hành.

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận, hoàn thành các bài tập đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết

- Năng lực tiếp thu tri thức tiếng việt để hoàn thành các bài tập, vận dụng thực tiễn.

c. Năng lực số

- 1.1.NC1a: Sử dụng công cụ tìm kiếm để tra cứu các quy tắc ngữ pháp tiếng Việt trực tuyến.

- 3.1.NC1a: Sử dụng phần mềm soạn thảo (Word/Google Docs) để thực hiện các bài tập sửa lỗi và định dạng văn bản đúng chuẩn.

- 6.1.NC1a: Nhận biết vai trò của AI trong việc tự động phát hiện lỗi cú pháp, lỗi thiếu thành phần câu thông qua các công cụ kiểm tra văn bản.

- 6.2.NC1a: Sử dụng câu lệnh (prompt) để AI hỗ trợ phân tích cấu trúc ngữ pháp của những câu phức và gợi ý các phương án sửa lỗi tối ưu.

- 6.3.NC1a: Sử dụng công cụ AI để đối soát sự khác biệt giữa các phương án sửa lỗi (ví dụ: tách câu vs. ghép câu) nhằm lựa chọn cách diễn đạt đạt hiệu quả thẩm mỹ cao nhất.

d. Năng lực AI

- 11.C3.1: Cách đặt prompt phù hợp với mục tiêu cụ thể (HS xác định được các prompt (câu lệnh) nâng cao từ các yêu cầu cụ thể của bài học để yêu cầu AI hỗ trợ phân tích cấu trúc ngữ pháp phức tạp và gợi ý các phương án sửa lỗi thành phần câu tối ưu.)

- 11.A1.2: Tính chủ động của con người (HS thực hành phân tích các trường hợp thực tế (như hiện tượng tách câu nghệ thuật) để thấy rõ tầm quan trọng của việc sử dụng AI nhằm nâng cao năng lực viết nhưng vẫn đảm bảo sự kiểm soát và thẩm định thẩm mỹ độc lập của con người.)

3. Phẩm chất:

- Thái độ học tập nghiêm túc, chăm chỉ.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Chuẩn bị của giáo viên:

- KHBD;

- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi;

- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp;

- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà;

• Máy tính, máy chiếu.
• Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
• Công cụ AI hỗ trợ: ChatGPT, Copilot.

2. Chuẩn bị của học sinh: 

- SGK, SBT Ngữ văn 11, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi.

- Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng HS thực hiện nhiệm vụ học tập học tập của mình từ đó khắc sâu kiến thức nội dung bài học lỗi thành phần câu và cách sửa

b. Nội dung: GV đặt những câu hỏi gợi mở vấn đề cho HS.

c. Sản phẩm: Trả lời một số câu hỏi mà GV đưa ra để dẫn vào bài học.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

• GV yêu cầu HS: Theo em trong thành phần câu thành phần nào là quan trọng nhất và không thể thiếu? Thành phần nào là thành phần phụ?
• Tra cứu trên mạng 5 câu văn của các nhà văn nổi tiếng có sử dụng hình thức "tách câu" đặc biệt và phân tích tác dụng của chúng.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS nghe GV nêu yêu cầu, suy nghĩ hoàn thành bài tập.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 – 3 HS trả lời

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV gợi ý: Trong câu có thành phần chính là chủ ngữ và vị ngữ. Thành phần phụ bao gồm có Trạng ngữ, bổ ngữ…. có tác dụng bổ sung nghĩa cho câu trở nên cụ thể sinh động.

- Từ chia sẻ của HS, GV dẫn dắt vào bài học mới: Trong câu ngoài các thành phần chính như chủ ngữ, vị ngữ không thể thiếu thì các thành phần còn lại cũng đóng vai trò vô cùng quan trọng. Tuy nhiên trong khi hành văn rất nhiều người vẫn còn mắc một số lỗi sai như lỗi về thiếu thành phần câu hoặc đảo lộn trật tự thành phần câu gây khó hiểu cho người đọc người nghe. Trong bài học hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về Lỗi thành phần câu và cách sửa.

[1.1.NC1a: HS sử dụng công cụ tìm kiếm để tra cứu các quy tắc ngữ pháp tiếng Việt trực tuyến.]

2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Củng cố kiến thức đã học 

a. Mục tiêu: Nắm được kiến thức về lỗi thành phần câu và cách sửa

b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên quan đến bài học.

 c. Sản phẩm học tập: HS trả lời các kiến thức về lỗi thành phần câu và cách sửa

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức về tiếng việt

b. Nội dung: GV chiếu bài tập, HS suy nghĩ, trả lời.

c. Sản phẩm học tập: HS hoàn thành các bài tập trong sách giáo khoa.

d. Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 1:  Bài tập 1 SGK trang 113

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ cho HS

Trong những trường hợp sau, trường hợp nào mắc lỗi về thành phần câu? Phát hiện và đề xuất phương án sửa lỗi cho những trường hợp đó.

1. Bằng những khảo sát đáng tin cậy chỉ ra rằng, các con sống lớn đang dần khô cạn.
2. Rất thú vụ truyện ngắn sử dụng các yếu tố kì ảo, lạ lùng
3. Những con người vị tha giàu đức hi sinh ấy.
4. Theo báo Tuổi trẻ cho biết tình trạng ùn ứ nông sản của nông dân miền Tây đã bước đầu được giải quyết.
5. Chữ người tử tù, một tác phẩm được sáng tác bằng bút pháp lãng mạn của Nguyễn Tuân
6. Với những tin tức lan truyền trên mạng xã hội không phải bao giờ cũng chính xác.
7. Khổ thơ chỉ có một câu, rất đặc biệt.

- GV yêu cầu Với những câu phức tạp, HS nhập prompt: "Phân tích cấu trúc chủ - vị của câu văn sau: [Câu văn trong SGK]. Nếu câu này sai, hãy chỉ ra lỗi và sửa lại theo 3 cách khác nhau".

- GV yêu cầu HS nâng cấp từ câu lệnh đơn giản thành các prompt nâng cao để khai thác tối đa thuật toán phân tích của AI. Ví dụ prompt nâng cao: "Tôi đang học bài lỗi thành phần câu lớp 11. Hãy đóng vai một chuyên gia ngôn ngữ, phân tích cấu trúc chủ - vị của câu văn sau: [Dán câu văn]. Nếu câu này sai, hãy chỉ ra lỗi và đề xuất 3 phương án sửa lỗi tối ưu theo các ngữ cảnh khác nhau".

Bước 2: HS đọc và hoàn thành bài tập

• HS đọc đề và tìm câu trả lời.
• HS thiết lập được câu lệnh nâng cao có cấu trúc rõ ràng (bối cảnh, vai trò, nhiệm vụ).
  1. Cụm từ “rất thú vị” bị đặt sai vị trí.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời HS giơ tay nhanh nhất cho mỗi câu để trả lời, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, chuẩn kiến thức.

- Gợi ý trả lời:

a. Lỗi thiếu chủ ngữ. 

=> Cách sửa: bỏ từ “bằng”. Những khảo sát đáng tin cậy đã chỉ ra rằng, các con sông lớn đang dần dần khô cạn. 

Hoặc cũng có thể thêm chủ ngữ vào : Bằng những khảo sát đáng tin cậy, các nhà khoa học đã chỉ ra rằng, các con sông lớn đang dần dần bị khô cạn.

• Cách sửa: Đảo “rất thú vị” ra sau cụm danh từ: Truyện ngắn sử dụng các yếu tố kì ảo, lạ lùng rất thú vị.
  1. Câu thiếu cả chủ và vị ngữ
• Cách sửa: Thêm cụm C-V đứng trước cụm từ đã có biến nó thành bổ ngữ để tạo thành câu hoàn chỉnh: Nhân dân rất biết ơn những con người vị tha giàu đức hi sinh ấy. 
  1. Cụm từ “Theo báo tuổi trẻ cho biết” là một cụm từ có khả năng làm trạng ngữ
• Cách sửa: Bỏ từ “theo”: Báo tuổi trẻ cho biết tình trạng ùn ứ nông sản của nông dân miền Tây đã bước đầu được giải quyết.
  1. “Chữ người tử tù” là một cụm danh từ dùng làm nhan đề của tác phẩm. Lỗi vì chưa có thành phần nòng cốt của câu
• Cách sửa: Chữ người tử từ là một tác phẩm được sáng tác bằng bút pháp lãng mạn của Nguyễn Tuân.
  1. Câu bị thiếu vị ngữ
• Cách sửa: Bỏ từ với: Những tin tức lan truyền trên mạng xã hội không  phải bao giờ cũng chính xác.
  1. Câu này đúng

[6.2.NC1a: HS Sử dụng câu lệnh (prompt) để AI hỗ trợ phân tích cấu trúc ngữ pháp của những câu phức và gợi ý các phương án sửa lỗi tối ưu.]

[11.C3.1: HS xác định được các prompt nâng cao từ các yêu cầu cụ thể của bài học.]

Nhiệm vụ 2: Bài tập 2 SGK trang 114

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Nhiệm vụ 3: Bài tập 3 SGK trang 114

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ cho HS

Vì sao những câu sau đây trong các văn bản văn học mặc dù không đầy đủ thành phần câu nhưng vẫn không bị xem là câu sai?

1. Huân cảm tưởng như mình đã bị thuổng văn. Bị đạo ý.

( Nguyễn Trương Quý, Câu chuyện bắt đầu từ tầng 10)

1. Mắt mèo hoang.Em thích mẹ nói em có con mắt mèo hoang và dã thú

( Nguyễn Ngọc Thuần, Một thiên nằm mộng)

1. Đó là người câm của quán rượu. Anh Ba Hoành.

( Nguyễn Quang Sáng – Quán rượu của người câm)

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc và hoàn thành bài tập.

- HS thực hành dán các câu văn có hiện tượng tách câu nghệ thuật trong văn bản học (ví dụ: "Bị đạo ý", "Mắt mèo hoang") vào AI. Do quy tắc cứng nhắc, AI sẽ tự động báo lỗi thiếu thành phần cú pháp.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời HS giơ tay nhanh nhất cho mỗi câu để trả lời, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, chuẩn kiến thức.

- GV yêu cầu HS phản biện phản hồi của AI: "Vì sao AI báo câu này sai nhưng đây lại là cách viết độc đáo trong văn học?". HS đối soát để thấy sự khác biệt giữa quy tắc chuẩn mực và sự sáng tạo thẩm mỹ

- Gợi ý trả lời:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

[11.A1.2: HS thực hành phân tích trường hợp thực tế để thấy rõ vai trò kiểm soát và làm chủ của con người khi sử dụng AI]

- GV sử dụng ứng dụng kenhhoctap.edu.vn  để tham khảo và cho sinh làm trắc nghiệm online.

Link: https://kenhhoctap.edu.vn/bai-tap/trac-nghiem-ngu-van-11-ket-noi-bai-4-thuc-hanh-tieng-viet-loi-ve-thanh-phan-cau-va-cach-sua

*HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Ôn lại kiến thức đã học: Các nội dung liên quan đến Lỗi thành phần câu và cách sửa

- Hoàn chỉnh các bài tập phần Luyện tập, Vận dụng (nếu chưa xong). 

- Soạn bài viết bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội ( hình thành lối sống tích cực trong xã hội hiện đại)