GA tích hợp NLS và AI Ngữ văn 11 Bài 7: Viết văn bản thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội

Giáo án năng lực số và AI Ngữ văn 11 Bài 7: Viết văn bản thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội được biên soạn theo định hướng phát triển phẩm chất – năng lực. Nội dung có tích hợp NLS và AI giúp HS rèn luyện khả năng ứng dụng công nghệ, thao tác số ngay trong tiết học. Tài liệu ở dạng file Word, dễ chỉnh sửa – dễ tải về, phù hợp cho GV sử dụng từ năm học 2026.

Nội dung chi tiết

Ngày soạn: .../.../...

Ngày dạy: .../.../...

TIẾT: VIẾT: VIẾT VĂN BẢN THUYẾT MINH VỀ MỘT SỰ VẬT, HIỆN TƯỢNG TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

Bài viết nêu được sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội để thuyết minh, làm rõ bản chất và các biểu hiện cụ thể của sự vật, hiện tượng, chỉ ra tác động của sự vật, hiện tượng đối với đời sống, đề xuất được hướng giải quyết.

2. Năng lực

Năng lực đặc thù

Viết được bài thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội. Về nội dung, làm rõ được sự vật, hiện tượng; về hình thức, đáp ứng các yêu cầu về kiểu văn bản thuyết minh.

Năng lực chung

Năng lực tự chủ và tự học; năng lực giao tiếp và hợp tác biểu hiện:

Lựa chọn được các nguồn tài liệu học tập phù hợp; biết chọn lọc và lưu trữ các thông tin, tài liệu.
Biết thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn đề
Có năng lực tự học, yêu thích, chủ động và tích cực trong giao tiếp
Biết lắng nghe và có phản hồi tích cực trong giao tiếp
Biết chủ động nêu ý kiến, đề xuất khi được giao nhiệm vụ

Năng lực số

1.1.NC1a: Biết sử dụng các công cụ tìm kiếm và các nguồn dữ liệu số để thu thập thông tin về sự vật, hiện tượng xã hội.
3.1.NC1a: Sử dụng các phần mềm soạn thảo để tạo lập văn bản thuyết minh có tích hợp các yếu tố đa phương tiện (hình ảnh, biểu đồ).
6.2.NC1a: Sử dụng các hệ thống AI tạo sinh (Generative AI) để thu thập dữ liệu đa chiều và phân tích các tác động của công nghệ đối với xã hội.
6.2.NC1b: Ứng dụng AI để gợi ý cấu trúc dàn ý và tối ưu hóa ngôn ngữ thuyết minh chuyên ngành.
6.3.NC1a: Thể hiện trách nhiệm và đạo đức số khi sử dụng nội dung do AI tạo ra (trích dẫn nguồn, kiểm chứng thông tin).

Năng lực AI

11.C3.1: Cách đặt prompt phù hợp với mục tiêu (HS xác định được các prompt (câu lệnh) nâng cao từ các yêu cầu cụ thể của đề bài viết thuyết minh để AI hỗ trợ tìm kiếm tư liệu đa chiều, gợi ý cấu trúc dàn ý logic và tối ưu hóa thuật ngữ chuyên ngành về sự vật, hiện tượng xã hội.).
11.A1.2: Tính chủ động của con người (HS thực hành phân tích và phản biện kết quả do AI tạo ra (như cấu trúc dàn ý, các số liệu thực tế được cung cấp) để thấy được tầm quan trọng của việc sử dụng AI nâng cao năng lực viết thuyết minh nhưng vẫn đảm bảo sự kiểm soát và tư duy độc lập của con người.).

3. Phẩm chất

Có ý thức trong việc tạo lập văn bản thuyết minh về một sự việc, hiện tượng trong đời sống xã hội.
Có trách nhiệm trong việc làm việc nhóm.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

KHBD;
Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi;
Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp;
Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà;
Máy tính, máy chiếu.
Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
Công cụ AI hỗ trợ: ChatGPT, Copilot…

2. Đối với học sinh

SGK, SBT Ngữ văn 11.
Soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi.
Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, huy động tri thức nền, tạo tâm thế tích cực cho HS khi bước vào bài học viết văn bản thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống.

b. Nội dung: GV yêu cầu học sinh huy động tri thức nền về viết văn bản thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.

d. Tổ chức dạy học

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV hướng dẫn HS thảo luận cặp đôi và chia sẻ: Hiện nay trong xã hội đang có những vấn đề nào đáng quan tâm? Chia sẻ một vấn đề mà em đang quan tâm và tìm hiểu?

- GV tiếp tục yêu cầu HS xem video AI được thiết kế riêng cho bài học và yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong đó.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- Huy động tri thức nền, trải nghiệm cá nhân thực hiện yêu cầu được giao.

- HS xem video và trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 1 – 2 HS chia sẻ trước lớp.

- GV quan sát, hỗ trợ HS (nếu cần thiết)

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét đánh giá.

- Gợi ý:

+ Vấn đề quan tâm: bạo lực học đường

+ Bạo lực học đường là một vấn nạn không chỉ ảnh hưởng đến nền giáo dục mà còn ảnh hưởng đến tâm lý và sự phát triển của học sinh. Bạo lực học đường có thể bao gồm các hình thức như: bạo lực thể chất (đánh đập, xô xát, cướp bóc,...), bạo lực tinh thần (chửi rủa, xúc phạm, khinh miệt, cô lập,...), bạo lực tình dục (sàm sỡ, quấy rối, xâm hại,...), bạo lực trên mạng xã hội (đăng tải thông tin sai sự thật, phỉ báng, uy hiếp,...).

- GV chốt kiến thức và dẫn dắt vào bài học: Các sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội luôn tồn tại như nó vốn có. Hiểu biết một đối tượng đến mức nào là tùy năng lực nhận thức của từng người. Năng lực đó không phải ai cũng giống ai. Vì vậy, việc thuyết minh một cách rõ ràng, cụ thể về một sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội giúp người khác hiểu biết thấu đáo, sâu sắc hơn, từ đó, tìm ra hướng giải quyết đúng đắn là điều cần thiết. Trong tiết học hôm nay, chúng ta sẽ đi tìm hiểu cách viết văn bản thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống.

[2.1.NC1a: HS thực hiện các tương tác cơ bản với học liệu số (xem video, trả lời câu hỏi trên môi trường số)].

2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Tìm hiểu các bước làm văn nghị luận về một vấn đề trong xã hội.

a. Mục tiêu: Nhận biết được bố cục và yêu cầu đối với kiểu bài thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống.

b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên quan đến bài học.

c. Sản phẩm học tập: HS nhận biết được bố cục và yêu cầu đối với

d. Tổ chức thực hiện

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu về kiểu bài thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS đọc tri thức về kiểu bài trong SGK và thực hiện yêu cầu: Trình bày yêu cầu với kiểu bài thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

- HS thực hiện nhiệm vụ được giao

- GV quan sát và hỗ trợ HS (nếu cần thiết)

Bước 3: Trao đổi thảo luận, báo cáo sản phẩm

- GV mời đại diện HS trình bày kết quả trước lớp

- GV yêu cầu cả lớp lắng nghe và bổ sung (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện

- GV nhận xét về thái độ làm việc và kết quả học tập của HS.

- GV chốt kiến thức và dẫn dắt sang hoạt động mới

1. Yêu cầu của kiểu bài thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống

- Nêu rõ sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội được thuyết minh và cung cấp một số thông tin cơ bản giúp người đọc hình dung bước đầu về sự vật, hiện tượng đó.

- Làm sáng tỏ sự vật, hiện tượng theo trình tự phù hợp với đặc điểm của sự vật, hiện tượng đó.

- Rút ra ý nghĩa của việc nhận thức đúng về sự vật, hiện tượng được thuyết minh.

- Sử dụng kết hợp trong văn bản thuyết minh một hay nhiểu yếu tố như miêu tả, tự sự, biểu cảm hoặc nghị luận.

Hoạt động 2: Đọc và phân tích bài viết tham khảo

a. Mục tiêu: HS phân tích được bài viết và nắm được những điều cần lưu ý khi làm bài văn thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội.

b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên quan đến bài học.

c. Sản phẩm học tập: HS phân tích bài viết tham khảo.

d. Tổ chức thực hiện

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Nhiệm vụ 1: Phân tích bài viết tham khảo

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS chia lớp thành 3 nhóm, dựa vào văn bản Hiện tượng miệt thị ngoại hình và thực hiện những yêu cầu sau:

Sự vật, hiện tượng nào trong đời sống xã hội được nêu để thuyết minh? Thực chất của sự vật, hiện tượng ấy là gì?
Các thẻ ở bên phải văn bản cho thấy người viết đã triển khai bài thuyết minh theo trình tự nào?
Bạn thấy việc nhận thức đúng về sự vật, hiện tượng được thuyết minh có ý nghĩa như thế nào?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV quan sát và hỗ trợ (nếu cần thiết)

Bước 3: Báo cáo kết quả học tập và thảo luận

- GV mời 2 - 3 học sinh trình trước lớp.

- GV quan sát, hỗ trợ HS (nếu cần thiết)

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét đánh giá và chuẩn kiến thức GV

I. Phân tích bài viết tham khảo

- Sự vật hiện tượng được nêu để thuyết minh là: hiện tượng miệt thị ngoại hình của người khác.

- Thực chất của sự vật, hiện tượng đó là: dùng lời lẽ chê bai, dè bỉu, xúc phạm nhằm vào dung mạo, thân hình, màu da…của người khác, từ đó gây ra những tổn thương tâm lí cho đối tượng.

- Có thể cung cấp thông tin về sự vật, hiện tượng theo trình tự: nguyên nhân – hệ quả - giải pháp.

- Ý nghĩa của việc thuyết minh sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội: nhận thức, tác động để thay đổi cuộc sống theo hướng tốt đẹp hơn

Hoạt động 3: Thực hành viết theo quy trình

a. Mục tiêu: Viết được văn bản thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống.

b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để thực hiện yêu cầu được giao.

c. Sản phẩm học tập: Bài làm của HS và chuẩn kiến thức GV

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

NLS

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV hướng dẫn HS các bước thực hành viết: Chuẩn bị viết và tìm ý, lập dàn ý.

- GV yêu cầu HS sử dụng các chatbot AI (như Gemini, ChatGPT) để đặt câu hỏi nhằm mở rộng hệ thống ý.

- GV tiếp tục yêu cầu HS sử dụng AI để hỗ trợ sắp xếp các ý tưởng vừa tìm được thành một dàn ý logic (Mở bài - Thân bài - Kết bài) trên máy tính cá nhân.

+ GV hướng dẫn HS thiết lập prompt nâng cao: Ví dụ: "Hãy đóng vai một chuyên gia xã hội học, phân tích nguyên nhân và hệ quả của hiện tượng miệt thị ngoại hình (body shaming) trong giới trẻ hiện nay. Đề xuất một dàn ý thuyết minh theo trình tự nguyên nhân - hệ quả - giải pháp, gợi ý kèm theo 3 thuật ngữ chuyên ngành xã hội học phù hợp để tối ưu hóa bài viết thuyết minh học thuật"

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV quan sát và hỗ trợ (nếu cần thiết)

Bước 3: Báo cáo kết quả học tập và thảo luận

- GV mời 1 - 2 học sinh trình trước lớp.

- GV quan sát, hỗ trợ HS (nếu cần thiết)

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét đánh giá và chuẩn kiến thức GV

1. Chuẩn bị viết

- Chọn được một sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội đáng quan tâm.

- Cần quan sát thực tế đời sống hoặc nhớ lại những gì đã tiếp xúc qua từ sách báo, truyền thông…

- Cần tìm những số liệu liên quan, những tài liệu chính thống để đưa vào bài viết…

2. Tìm ý và lập dàn ý

- Tìm ý: có thể tìm ý bằng cách trả lời những câu hỏi:

+ Thực chất của sự vật hiện tượng đó là gì?

+ Có thể cung cấp thông tin về sự vật hiện tượng được thuyết minh theo trình tự nào?

+ Việc thuyết minh về sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội đó có ý nghĩa gì?

6.2.NC1a: HS sử dụng các hệ thống AI tạo sinh (Generative AI) để thu thập dữ liệu đa chiều và phân tích các tác động của công nghệ đối với xã hội.

6.2.NC1b: HS ứng dụng AI để gợi ý cấu trúc dàn ý và tối ưu hóa ngôn ngữ thuyết minh chuyên ngành.

11.C3.1: HS biết xác định các prompt nâng cao từ các yêu cầu viết cụ thể để AI hỗ trợ tìm ý và dàn ý.

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: HS thực hành viết bài văn hoàn chỉnh và chỉnh sửa, hoàn thiện bài văn.

b. Nội dung: GV giao bài tập, HS suy nghĩ, trả lời.

c. Sản phẩm học tập: HS chỉnh sửa, hoàn thiện bài viết

d. Tổ chức thực hiện: