CHỦ ĐỀ: HƯƠNG SẮC TRĂM MIỀN

BÀI 13: LUYỆN TỪ VÀ CÂU: LIÊN KẾT CÂU BẰNG TỪ NGỮ THAY THẾ (12 câu)

I. NHẬN BIẾT (05 CÂU)

Câu 1: Thế nào là liên kết câu bằng cách thay thế từ ngữ?

Trả lời:

Liên kết câu bằng cách thay thế từ ngữ là sử dụng các từ ngữ thay thế (như đại từ, cụm từ thay thế) để liên kết các câu lại với nhau mà không lặp lại từ ngữ đã sử dụng trong câu trước. Cách làm này giúp câu văn mạch lạc, gọn gàng và tránh sự rườm rà.

Ví dụ, trong câu "Tôi thích những bông hoa đẹp. Chúng mang lại niềm vui cho tôi", "chúng" là từ thay thế cho "những bông hoa đẹp".

Câu 2: Tác dụng của việc liên kết câu bằng cách thay thế từ ngữ trong bài viết là gì?

Trả lời:

Liên kết câu bằng cách thay thế từ ngữ giúp bài viết mạch lạc, gọn gàng và tránh sự lặp lại. Việc này làm cho câu văn trở nên tự nhiên, dễ hiểu và không gây nhàm chán cho người đọc. Đồng thời, nó giúp duy trì sự liên kết giữa các câu mà không làm rối loạn ý nghĩa, từ đó làm tăng tính mạch lạc và hiệu quả trong việc truyền đạt thông tin.

Câu 3: Liệt kê một số từ ngữ thường được dùng để thay thế trong liên kết câu.

Trả lời:

Các từ ngữ thường được dùng để thay thế bao gồm: đại từ (cô ấy, anh ấy, họ, nó,...), các danh từ chung (cây, con, loài, vật,...), hoặc các từ ngữ liên quan thay thế cho các danh từ cụ thể đã xuất hiện trong câu trước.

Câu 4: Tại sao từ ngữ thay thế lại quan trọng trong việc liên kết câu?

Trả lời:

Từ ngữ thay thế rất quan trọng trong việc liên kết câu vì chúng giúp tránh sự lặp lại không cần thiết, làm cho câu văn trở nên mạch lạc, phong phú và dễ hiểu hơn. Khi sử dụng từ ngữ thay thế, người viết có thể duy trì sự liên kết giữa các câu mà không gây cảm giác nhàm chán, đồng thời giữ cho bài viết hoặc đoạn văn trở nên tự nhiên, liền mạch. Từ ngữ thay thế còn giúp giảm bớt sự rườm rà trong văn bản, làm cho ý nghĩa được truyền tải một cách rõ ràng và hiệu quả hơn. Ví dụ, thay vì lặp lại từ "hoa", chúng ta có thể sử dụng từ ngữ thay thế như "chúng" hoặc "các bông hoa", giúp câu văn gọn gàng và dễ theo dõi hơn.

Câu 5: Khi nào không nên sử dụng từ ngữ thay thế trong liên kết câu?

Trả lời:

Không nên sử dụng từ ngữ thay thế khi chúng làm câu văn trở nên mơ hồ, thiếu rõ ràng, hoặc thay đổi nghĩa câu. Ngoài ra, nếu từ ngữ thay thế không phù hợp với ngữ cảnh hoặc không xác định được đối tượng cụ thể, cũng nên tránh dùng.

Ví dụ: "Tôi đã gặp anh ấy ở công viên. Anh ấy trông rất mệt mỏi", nếu dùng "người đó" thay thế cho "anh ấy" trong câu thứ hai, có thể gây ra sự mơ hồ

II. KẾT NỐI (04 CÂU)

Câu 1: Trong đoạn văn dưới đây, em hãy chỉ ra từ ngữ thay thế giúp liên kết câu:

Dưới ánh nắng mặt trời, khu vườn tràn ngập sắc màu của hoa. Những cánh hoa hồng nở rộ, toả hương ngọt ngào khắp không gian. Những chú ong, bướm bay lượn quanh từng bông hoa, tạo nên một bức tranh sinh động. Chúng chăm chỉ hút mật, mang lại sức sống cho khu vườn. Mỗi lần chúng bay qua, không gian như thêm phần tươi mới và rực rỡ.

Trả lời:

Các từ ngữ thay thế trong đoạn văn là: "Chúng" thay cho "chú ong, chú bướm" trong câu 2.

Câu 2: Tìm từ ngữ thay thế và từ ngữ được thay thế trong các câu văn sau.

Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta.

Thủy tinh thua trận bèn rút quân. Nhưng từ đó, vị thần nước năm nào cũng dâng nước lên cao.

Tôi đã học thuộc bài thơ của Trần Đăng Khoa. Trong tác phẩm ấy, tác giả đã miêu tả cơn mưa rất sinh động.

Trả lời:

Câu 3: Mỗi từ ngữ in đậm dưới đây thay thế cho từ ngữ nào? Cách thay thế từ ngữ ở đây có tác dụng gì ?

a) Hoan hô anh giải phóng quân

Kính chào Anh, con người đẹp nhất

Lịch sử hôn Anh, chàng trai chân đất

Sống hiên ngang bất khuất trên đời

Như Thạch Sanh của thế kỉ hai mươi.

(Tố Hữu)

b) Mình về với Bác đường xuôi

Thưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ Người

Nhớ Ông Cụ mắt sáng ngời

Áo nâu túi vải đẹp tươi lạ thường.

(Tố Hữu)

Trả lời:

a) Các từ ngữ in đậm thay thế cho từ ‘‘anh’’

=> Tác dụng: Việc thay thế từ ngữ cho từ "Anh" giúp tạo ra sự liên kết giữa các câu, đồng thời làm nổi bật hình ảnh người chiến sĩ cách mạng, gợi lên lòng kính trọng và sự ngưỡng mộ đối với họ.

b) Các từ ngữ in đậm thay thế cho từ ‘‘Bác’’ (chỉ Bác Hồ)

=> Tác dụng: Việc thay thế "Bác" bằng "Người" và "Ông Cụ" giúp thể hiện sự tôn kính, gần gũi và tình cảm sâu sắc của tác giả đối với Bác Hồ. Từ "Người" và "Ông Cụ" cũng làm cho hình ảnh Bác trở nên thân thuộc, gần gũi hơn với người dân Việt Nam.

Câu 4: Đọc đoạn trích sau:

Thời trẻ, Lép Tôn-xtôi hay có những hành động bột phát. Có lúc Tôn-xtôi tự mình leo lên cây bằng một nửa mái tóc. Sau đó, Tôn-xtôi lại cạo sạch lông mày. Tôn-xtôi muốn tìm hiểu xem đối với những hành động như vậy, mọi người có phản ứng như thế nào. Có hôm, Tôn-xtôi muốn mình cũng được bay như chim. Thế là Tôn-xtôi trèo lên gác, chui qua cửa sổ lao xuống sân với đôi cánh tay dang rộng như cánh chim. Khi mọi người chạy đến, thấy Tôn-xtôi nằm ngất lịm ở giữa sân.

a) Tìm từ trùng lặp nhiều lần trong đoạn trích trên. Có thể thay thế được bằng đại từ hoặc từ ngữ đồng nghĩa không ?

b) Từ ngữ thay thế ở đây là từ ngữ nào? Chép lại đoạn trích sau khi đã thay thế từ trùng lặp bằng đại từ hoặc từ ngữ đồng nghĩa.

Trả lời:

1. Từ trùng lặp nhiều lần trong đoạn trích là "Tôn-xtôi".
   Có thể thay thế từ "Tôn-xtôi" bằng đại từ "ông" hoặc "ông ấy" để tránh sự lặp lại không cần thiết.

2. Từ ngữ thay thế ở đây là "ông" hoặc "ông ấy".

Đoạn trích sau khi đã thay thế: Thời trẻ, ông hay có những hành động bột phát. Có lúc ông tự mình leo lên cây bằng một nửa mái tóc. Sau đó, ông lại cạo sạch lông mày. Ông muốn tìm hiểu xem đối với những hành động như vậy, mọi người có phản ứng như thế nào. Có hôm, ông muốn mình cũng được bay như chim. Thế là ông trèo lên gác, chui qua cửa sổ lao xuống sân với đôi cánh tay dang rộng như cánh chim. Khi mọi người chạy đến, thấy ông nằm ngất lịm ở giữa sân

III. VẬN DỤNG (02 CÂU)

Câu 1: Viết một đoạn văn ngắn về chủ đề "Trồng cây gây rừng’’ , trong đó sử dụng phương pháp thay thế từ ngữ để liên kết các câu.

Trả lời:

Trồng cây gây rừng là một hoạt động thiết thực giúp bảo vệ môi trường. Việc này không chỉ góp phần cải thiện chất lượng không khí mà còn tạo ra môi trường sống cho các loài động vật. Những cây xanh giúp ngăn chặn xói mòn đất, giữ nước cho các khu vực hạ lưu. Chúng còn làm giảm sự biến đổi khí hậu, duy trì sự cân bằng sinh thái. Chính vì thế, mỗi người cần ý thức hơn trong việc tham gia trồng cây gây rừng để bảo vệ hành tinh của chúng ta.

Biện pháp thay thế từ ngữ: "việc này" thay thế cho "trồng cây gây rừng", "những cây xanh" thay thế cho "cây", và "chúng" thay thế cho "cây xanh" để tránh lặp lại từ ngữ.

Câu 2: Viết một đoạn văn ngắn miêu tả cảnh vật mùa xuân, sử dụng phương pháp thay thế từ ngữ để liên kết các câu.

Trả lời:

Mùa xuân đến mang theo làn gió mát và không khí trong lành. Hoa đào khoe sắc hồng rực rỡ, chúng nở đầy khắp các con phố. Những cánh hoa mai vàng tươi cũng đua nhau khoe sắc bên những cành cây xanh mướt. Chúng làm cho không gian như thêm phần tươi mới và rộn rã. Tiếng chim hót líu lo trên cành cây, mang lại cảm giác vui tươi, ấm áp cho mọi người.

Biện pháp thay thế từ ngữ: "chúng" thay thế cho "hoa đào" và "hoa mai" để tránh lặp lại từ ngữ và làm câu văn mượt mà hơn.

Câu 3: Hãy viết một đoạn văn ngắn kể lại hoạt động của em và gia đình trong ngày tết Trung thu, trong đó có sử dụng biện pháp thế để liên kết câu. Chỉ ra biện pháp thế trong đoạn văn của em.

Trả lời:

Trong ngày Tết Trung thu, gia đình em tổ chức một bữa tiệc nhỏ tại nhà. Chúng em cùng nhau trang trí sân vườn bằng đèn lồng và những chiếc đèn ông sao rực rỡ. Sau khi ăn tối, mọi người quây quần bên nhau thưởng thức bánh trung thu và hoa quả. Cả nhà hát những bài hát vui tươi, em thì nhảy múa theo điệu nhạc. Mọi người vui vẻ, tiếng cười rộn rã cả một góc phố. Sau đó, em cùng em trai cầm đèn lồng đi dạo quanh khu phố. Đó là một ngày tuyệt vời mà em luôn mong chờ mỗi năm.

Biện pháp thế trong đoạn văn:

- "Chúng em" (thay thế cho "gia đình em") – Dùng đại từ "chúng em" để thay thế cho danh từ "gia đình em" trong câu sau.

- "Mọi người" (thay thế cho "gia đình em") – "Mọi người" là đại từ thay thế cho "gia đình em", chỉ cả những thành viên trong gia đình.

- "Em" (thay thế cho "mình") – "Em" thay thế cho chính tác giả trong câu "em thì nhảy múa theo điệu nhạc".

- "Đó" (thay thế cho "ngày Tết Trung thu") – "Đó" là đại từ thay thế cho cụm "ngày Tết Trung thu" ở câu cuối.

Biện pháp thế giúp đoạn văn trở nên mượt mà hơn, tránh việc lặp lại các danh từ quá nhiều và tạo sự liên kết giữa các câu.